Eus – Özcan Akyol

Recensie door Astrid Leeuwestein

Akyol, Ö. (2012). Eus. Een schelmenroman (tweede druk). Amsterdam: Prometheus.

Samenvatting

Eus is het levensverhaal van de gelijknamige Turkse gastarbeiderszoon. Hij groeit op in een arbeiderswijk in Deventer (de “koekstad”). Zijn moeder is analfabeet en zijn vader is een werkschuwe alcoholist die het hele gezin terroriseert. De jonge Eus is vastbesloten zich te ontworstelen uit het milieu waar hij vandaan komt, maar als hij van zijn vader het huis uit moet en zichzelf moet onderhouden, gaat het mis. Onschuldig kattenkwaad gaat over in kleine criminaliteit en af en toe een drankje wordt bijna dagelijks zwaar drinken. En met de vrouwen wil het ook al niet lukken. Wanneer Eus financieel helemaal aan de grond zit, regelt zijn broer Kosta een baantje als chauffeur voor hem bij een beruchte zigeunerfamilie. Met hen gaat Eus op rooftocht door heel Europa en verdient bakken met geld, om het ook net zo hard weer uit te geven. Totdat het misgaat en de politie hem oppakt.

Recensie

Özcan Akyol weet wel hoe hij aandacht voor zijn semi-autobiografische debuutroman moet genereren: Eddy Terstal maakte de boektrailer en bij DWDD was hij als nieuwkomer in de literaire wereld niet te beroerd Kader Abdolah (DWDD, 29 oktober 2012) te schofferen. En met succes: Ruim twee jaar later is Akyol een graag geziene gast in talkshows en is zijn debuut een bestseller.  de filmrechten zijn inmiddels ook al verkocht. Eus is inmiddels toe aan de twaalfde druk en er komt een verfilming aan. Maar is Eus al die aandacht wel waard?

Het verhaal is opzienbarend: de semi-autobiografische roman vertelt het levensverhaal van Akyol. Hier en daar is wel een en ander aangedikt, maar in grote lijnen komt het volgens de schrijver overeen met zijn eigen leven. Van Turkse jongen uit een arbeiderswijk naar een voortvluchtige crimineel zonder idealen. Rode draad blijft wel dat Eus zich nergens thuis voelt: niet bij zijn Turkse vrienden die wel gelovig zijn, niet bij zijn familie en niet bij zijn Nederlandse vrienden. 

Toch blijft Eus behoorlijk oppervlakkig en maakt de hoofdpersoon weinig ontwikkeling door. Wil hij als jonge jongen nog zijn milieu ontworstelen door naar school te gaan en hard te leren, later is het vooral een aaneenschakeling van stoere verhalen over zuipen, feesten, seks, gedoe met vrouwen en criminaliteit. Door de korte zinnen en straattaal leest het boek als een trein, waardoor het ook scholieren zal aanspreken. Al zal daar ook hetzelfde probleem optreden als in het leven van Eus. Autochtone jongeren spreekt het wellicht minder aan en lezen liever misschien van autochtone auteurs. Moslimjongeren zullen waarschijnlijk het gevloek en de vele alcohol en seks afkeuren. 

Daarnaast heeft Akyol een vreemde mengelmoes van stijlen. Lees je op de ene pagina nog de meest grove scheldwoorden, op de volgende krijg je een hoogdravende literaire zin met woorden die niemand meer kent of gebruikt. Het lijkt alsof de auteur daarmee wil laten zien dat hij ondanks zijn achtergrond toch een uitgebreid vocabulaire heeft opgebouwd. Niet nodig, want zijn straattaal leest prima weg. 

En je ziet nog eens wat – Renske de Greef

Recensie door Astrid Leeuwestein

Greef, R. de (2009). En je ziet nog eens wat. Amsterdam: Meulenhoff.

Samenvatting

In een opwelling besluit de naïeve Guusje dat ze na haar eindexamen naar Afrika wil om vrijwilligerswerk te doen. Haar beste vriendin Anouk gaat mee en samen vertrekken ze drie maanden naar Tanzania om in een kindertehuis te gaan werken. Eenmaal aangekomen, krijgen de twee vriendinnen direct de eerste tegenslag te verwerken: de beheerder van het tehuis is er met de kas vandoor, inclusief hun aanbetaalde geld. Het romantische, idealistische en naïeve beeld dat Guusje van Afrika en het vrijwilligerswerk had, verdwijnt al snel en maakt uiteindelijk plaats voor licht cynisme. Tot grote ergernis van Guusje wil Anouk tegen alle dringende adviezen in straatkinderen gaan helpen. Wanneer Guusje ontdekt dat Anouk scharrelt met een van de straatjongens, komt de vriendschap zwaar onder druk te staan.

Recensie

Wie Renske de Greef (1984) kent van bijvoorbeeld haar columns in Nrc Next of haar vorige roman Was alles maar konijnen (2007), herkent direct haar schrijfstijl: Zinnen vol vaart met frisse, heldere taal, waardoor het lijkt alsof ze moeiteloos schrijft. Karakteristiek aan haar stijl zijn verder de rake en vaak humoristische beschrijvingen van personen en situaties. Ook de dialogen zijn sterk, vooral die tussen Guusje en Anouk. Je hoort gewoon het stemgeluid erbij van de ietwat naïeve, verwende meisjes.

Na het licht absurdistische Was alles maar konijnen is En je ziet nog eens wat een realistischer verhaal. Iedereen kent wel voorbeelden van jonge wereldverbeteraars die na hun examen of studie grof geld betalen om in Afrika waterputten te slaan of zielige, ondervoede kinderen te helpen. Er is zelfs een naam voor: voluntourism. In het boek neemt De Greef de lezer mee in die wereld en maakt er snel korte metten mee.

Hoofdpersoon Guusje maakt een duidelijke ontwikkeling door van onwetende idealist naar cynicus. Ze ziet al snel in dat ze er het verschil niet gaat maken. De kinderen in het weeshuis zijn bang voor haar en na drie maanden hebben ze slechts een woord Engels bijgeleerd: “Hunkmuffin” (p.269). Treffend beschrijft De Greef hoe alle Tanzanianen aan Guusje willen verdienen omdat ze nu eenmaal blank is. “Yo Mzungu (blanke), give me money. Please you give me money, I’m hungry and you rich Mzungu” (p.58). Ook de passage waarin een jonge man aanbiedt haar het echte Tanzania te laten zien, is ronduit hilarisch en tegelijkertijd realistisch. Hij neemt haar mee naar het huis van zijn moeder, maar als ze weer naar huis gaat, moet ze ineens vijftig dollar afrekenen voor de tour. Maar ja, “T.I.A. This is Africa.” (p.134)

Guusje en Anouk worstelen ook allebei duidelijk met hun gevoelens. Aan de ene kant hebben ze een schuldgevoel naar de arme Tanzaniaanse bevolking, aan de andere kant is vooral Guusje het snel zat als rijke melkkoe gezien te worden. Anouk daarentegen blijft tegen beter weten in alles proberen om de arme straatkinderen te helpen. Het boek laat daarnaast goed zien hoe een sterke vriendschap in een vreemde situatie kan verminderen. Dit boek is daarom een echte aanrader voor iedere scholier die in Afrika de voluntourist wil gaan uithangen, maar ook voor de thuisblijvers die de extatische verhalen van de Afrika-gangers niet meer kunnen aanhoren.  

Wraak - Daniëlle Bakhuis

Recensie door Astrid Leeuwestein.

Bakhuis, D. (2011). Wraak. Amsterdam: Ploegsma.

Samenvatting

Als Frederique het uitmaakt met de populaire Sven, wordt hij zo boos dat hij een bikinifoto van haar op internet zet en haar op zijn vlog belachelijk maakt. Frederique is zo gekwetst dat ze zint op wraak. Op haar Hyves plaatst ze een foto van een kotsende Sven, waarna hij op zijn beurt een contactadvertentie aanmaakt onder haar naam. Zo blijven de twee wraak nemen op elkaar, tot het uit de hand loopt en Sven het online dagboek van Frederique aan de hele school doorspeelt. Frederique heeft hier geen antwoord meer op en besluit de strijdbijl te begraven. Sven zal echter nooit te weten komen dat ze toch nog een laatste keer wraak heeft genomen: ze heeft zijn dure tandenborstel in het studentenhuis van haar zussen door de toiletpot gehaald voor ze die aan hem teruggaf.

Recensie

Vervang in Wraak Hyves door Facebook of Instagram en het boek is zeer actueel en realistisch. Iedereen kent inmiddels de gevaren van social media: wat plaats je wel en wat niet? Zijn je foto’s, filmpjes en wachtwoorden wel veilig? Wraak laat zien hoe een ogenschijnlijke onschuldige break up tussen twee pubers uitdraait op een ware oorlog op social media. De acties van Frederique en Sven zijn soms wat gezocht, maar het laat wel zien hoe snel iemands reputatie geschaad kan worden en hoeveel pijn het iemand kan doen. Frederique wordt in Wraak door de hele klas uitgelachen en buitengesloten, waardoor ze nauwelijks meer naar school durft. Ik denk dat het goed voor pubers is dit boek te lezen, zodat ze zich realiseren hoe erg iemand door pesterijen op social media beschadigd kan raken.

Het personage Frederique is duidelijk de underdog van de twee: niet knap en nauwelijks vrienden op school. Ze is een beetje een grijze muis. Sven ‘the men’ daarentegen is de knapste en coolste jongen van de school en dat weet hij ook. Vanaf het begin van hun verkering is hij al onaardig tegen Frederique, waardoor je snel een hekel aan hem krijgt. Zo zegt hij als hij haar net voor het eerst gezoend heeft: “Dat van net hè. Dat hoeft niet iedereen te weten, toch?” (p. 30). Ook vertelt hij nooit over haar op zijn dagelijkse vlog: “Ik ben niet gek, ik zou zeker gaan vertellen dat ik een vriendin heb. Weet je hoeveel vrouwelijke fans ik daarmee verlies?” (p.17). Na zulke uitspraken weet je al vroeg in het boek dat deze jongen slecht nieuws is en dat hij Frederique alleen maar gebruikt wanneer het hem uitkomt. De sympathie van de lezer komt daardoor direct bij Frederique te liggen, helemaal omdat zij in het eerste hoofdstuk zo sterk is hem te dumpen.

Toch verandert dat gedurende het lezen. Frederique stort zich als een bezetene op haar missie om Sven terug te pakken, maar hij is haar steeds een stap voor. Ik hoopte alleen maar dat ze snel zou ophouden met haar acties, want het begon behoorlijk sneu te worden. Ze wordt neergezet als slachtoffer voor wie je sympathie koestert en begrip hebt, maar door haar kinderachtige gedrag verandert ze in een vervelend slachtoffer. Sven wordt overigens alleen maar nog gemener en arroganter dan hij al was, waardoor op het eind twee vervelende personages overblijven die allebei niet inzien dat hun gedrag niet door de beugel kan.

Daniëlle Bakhuis weet met Wraak qua taalgebruik de juiste toon te raken. De dialogen zijn vlot en geloofwaardig, al slaat ze soms met grappig bedoelde opmerkingen de plank mis: “Weet je, jij kan er ook niets aan doen, dat toen boven de karaktertrek “aardigheid” werd uitgedeeld, jij net even aan het pissen was. Da-haag, Sven” (p.8). Bakhuis gebruikt overigens weinig clichématige uitdrukkingen, waardoor Wraak het niveau van het gemiddelde jeugdboek ontstijgt. Door de stijl van de auteur en het actuele thema is Wraak een prima boek om in bijvoorbeeld klas 1 en 2 te gebruiken bij een project over social media of pesten.

Ik zoek een woord - Mieke ter Voert

Hans en Monique Hagen (2013) Ik zoek een woord, Amsterdam, Querido
Bekroond met een Zilveren Griffel in 2014

In Ik zoek een woord hebben Hans en Monique Hagen 167 gedichten over taal verzameld, om ‘van A tot Z te verslinden’ (Ik zoek een woord, covertekst). De gedichten zijn geschikt voor iedereen van 9 tot 99 jaar. In de bundel zijn gedichten opgenomen van 109 dichters, waaronder het schrijversechtpaar zelf. Veel bladzijden worden opgesierd door illustraties van Deborah van der Schaaf.

Hans en Monique Hagen zeggen in de flaptekst dat deze gedichten als een feestelijke slinger aan elkaar geregen zijn. Ik kan me hier absoluut in vinden. Het was een feestje om deze bundel te lezen. Ik sloeg maar wat graag steeds een bladzijde om, om te ontdekken wat het volgende gedicht mij zou brengen. De doelgroep is ‘iedereen van 9 tot 99 jaar’. Ik weet niet of kinderen vanaf 9 jaar alle gedichten in deze bundel zullen begrijpen of kunnen interpreteren. Deze doelgroep is zo ruim doordat er gedichten zijn opgenomen uit de jeugdliteratuur maar ook uit volwassenenliteratuur. Als voorbeeld hiervoor het gedicht op pagina 51:

Moeilijke oefening

stel je eens
een gedicht voor,

zwart op wit.

lees nu eens
enkel het wit.


Sylvie Marie

(Ik zoek een woord, p.51)

Wat direct in mij opkomt is: “Dat kan toch helemaal niet?” Als volwassene vind ik het al lastig om hier ‘iets’ in te zien, een kracht of schoonheid van dit gedicht. Laat staan dat kinderen hier iets mee kunnen. Ik denk dat ze snel de bladzijde om zullen slaan.

Ik zoek een woord leest lekker weg. Veel van de gedichten zijn kort, waardoor je er snel doorheen bladert. Wat niet noodzakelijk is bij gedichten is dat ze rijmen, en dat is ook terug te zien in deze bundel. Veel gedichten rijmen, maar net zoveel gedichten rijmen niet. De verzameling gedichten is veelal luchtig van aard. Om dit luchtige te illustreren deel ik meteen twee gedichten.

Chinees

Schaatsertjes met inktvoetjes
op papierwit ijs
en toen is het Chinees ontstaan

Ruth Koops van ’t Jagt

(Ik zoek een woord, p.92)

Snelheid

Als ik het woord
brood lees
hoe snel ga ik
dan van de
eerste naar
de tweede o?

En als ik het schrijf?

K. Schippers

(Ik zoek een woord, p.24)

Recensie door Fleur Metzemaekers

Robben, Jaap (2007) De nacht krekelt, Breda: De Geus

In 2007 komt Jaap Robben met de dichtbundel De Nacht Krekelt. Het is een dichtbundel met een serieuze knipoog naar de wereld. Jaap Robben valt vooral het hilarische op. Hij schrijft 30 typografische gedichten, gedichten met een beeldgrap.

Ik moest in het begin heel erg wennen aan de vorm van de gedichten. Jaap Robben gebruikt verschillende lettertypes, zijn gedichten rijmen bijna nooit, de zinnen staan soms kriskras door elkaar en toen ik bij 'Ofeladio' kwam ontdekte ik dat dat geen gedicht was, maar een verhaal. Op zich niet heel vreemd, want sommige van zijn gedichten lijken ook net verhaaltjes. 'Ofeladio' is een verhaal wat als enige van de 6 ook meerdere bladzijdes beslaat. Het is een humoristisch verhaal over een tripje naar Berlijn. Het feit dat er ook verhaaltjes tussen zitten maakt het ook weer tot een speels geheel, wat ik vaak erg leuk vind. Het lijkt dan niet zo serieus, al bedoelt Jaap Robben dat soms wel. Bijvoorbeeld met het volgende gedichtje:

'Onder de dikke druppel bloed
op mijn knie mist een velletje.

Vanmiddag heb ik het verloren
op het stoepje om de hoek.

Zodra de zon weer opkomt,
begin ik daar met zoeken.

Hopelijk heeft de wind
het laten liggen en zag

een muisje het niet aan
voor een heel dun plakje worst.'
(De nacht krekelt, Knievelletje vermist)

Voor een kind kan dit heel herkenbaar zijn en een serieus geval. Jaap Robben knipoogt op een lieve, speelse manier naar dit 'vervelende' geval voor kinderen.

Een recensie van Ilse Schuurmans.

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt.Amsterdam: Querido.

Een bundel krachtige gedichten. Over alleen zijn, iemand aan willen raken, verliefd zijn, de dood van een leeftijdgenoot, de lichtheid van een sneeuwvlok, en over het weten hoe angst klinkt. Gevoelig, speels, en vaak ook grappig.

Zo wordt de gedichtenbundel van Hans Hagen beschreven op de site van de uitgeverij. Ik koos de bundel uit omdat ik Hans Hagen nog kende van het kleutergedichtenboek Jij bent de liefste dat hij samen schreef met zijn vrouw. Met prachtige prenten van Marit Törnqvist. Het was lange tijd een voorleesfavoriet bij mij thuis. Soms/val ik hard/dan huilt mijn knie/tranen rood van bloed/en uit mijn ogen/druppeltjes verdriet/soms/val ik zacht/dan huil ik niet

Of die van Hans of Monique was weet ik niet, maar hij is me wel bijgebleven. Vandaar dat ik nieuwsgierig werd toen ik zag dat Hagen nog niet zo heel lang geleden een bundel schreef gericht op pubers. Een lastiger publiek, vermoed ik. 

Het is een heel diverse bundel. Waarbij wat de onderwerpen betreft het ene gedicht duidelijker specifiek gericht is op de jongerendoelgroep dan het andere. Qua toon en toegankelijkheid sluiten alle verzen uit het boek zeker aan bij de wat jongere lezer. Vooral het eerste gedeelte van de bundel is uit het leven van middelbare scholieren gegrepen, met bijvoorbeeld gedichten waarin het schoolleven terugkomt in een slecht rapport of in de vorm van een wiskundeleraar:

zo kwaad als Palstra wiskunde gaf

een mond als een streep

zo kwaad in kwadraat

stond er geen voor de klas

zijn ogen kil

zijn stem van glas

en armen die bètaweterig zwaaiden

(...)

               (uit: le-raar p. 10)

maar ook de zo herkenbare verliefdheid die nooit uitgesproken zal, wordt een aantal keer bezongen: 

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...)
               (uit: van mij p. 12)

of deze, die ik persoonlijk wat mooier vind en daarom in het geheel citeer:

zachte ogen

als de avond valt
de zon nog lager
de wereld stil en vager
keert mijn blik en

zie ik helder wat ik wil
een lach een knik maar
onbereikbaar jij geen woord
dat hoorbaar wordt

maar morgen op het plein
of in de gang ja morgen
dan zeg ik dan wil ik

-veel valt te zien
en tegen ook misschien
                          ( p. 19)

Verder zijn thema's die duidelijk aan de belevingswereld in de puberleeftijd refereren: de relatie tot een vader en een moeder (de eerste wat negatiever als de laatste) en een nog vrij onschuldige verwijzing naar seksualiteit:

(...)
als je opzij
borst en buik
lippen getuit
ik beschrijf je het liefst
als alles uit
                (uit: alles uit p. 38)


Wat verderop in de bundel staan wat andere thema's centraal die qua onderwerp niet met een bepaalde leeftijd in het achterhoofd geschreven zijn. Zo zijn er veel gedichten over dieren en de natuur, maar ook over het dichten zelf. Soms is een gedicht gewoon een verhaaltje op zichzelf of een gedachte die voorbij kwam. 
Ik vind de gedichten in de bundel sterk variëren in toon en kwaliteit. Waar het ene gedicht gevoelig is en je raakt, lijkt een ander wel erg makkelijk neergeschreven. Het ene gedicht spreekt mij meer aan dan het andere. Ook als ik daarbij probeer in de huid te kruipen van een 14-jarige. Tegelijkertijd blijft het natuurlijk ook een kwestie van smaak. Persoonlijk vind ik de gedichten waarin humor verwerkt, niet altijd even geslaagd. Vaak beginnen deze gedichten heel klein en mooi van taal, maar eindigen dan met een soort van clou, die voor mij niet nodig zou zijn. Ook zitten er met regelmaat woordspelingen in die wat naar het flauwe neigen, maar misschien ook juist wel weer leuk zijn voor de doelgroep. De gedichten zijn in elk geval toegankelijk, vlot leesbaar en meestal licht van toon, waardoor ik denk dat Hagen er best goed in geslaagd is de juiste toon te raken. 

Opvallend in de bundel is de gehele sectie gewijd aan de de dood van een moeder, waarschijnlijk die van de dichter. Dit is een reeks gedichten die loopt van 'de uitslag', waarin de moeder hoort dat ze een vlekje op haar long heeft, tot 'uit' waarin de dokter haar helpt bij het einde:

(...)
en de dokter sloot de spuit aan
en hij spoot
in een steile glimlach kwam de dood

(...)

                      (uit: uit p. 57)

Deze gedichten zijn soms heel direct en drijven de spot met het vele roken van de moeder. Aan de andere kant zijn ze ook ontroerend en confronterend. Zeker voor iemand die net een dierbare verloren heeft.

De titel van de bundel, Hoe angst klinkt, vind ik wat ongelukkig gekozen. Hij geeft een zware lading aan het boek die totaal niet past bij het merendeel van de gedichten die er in staan. Ik denk dat het zelfs menig jongere zal doen besluiten dit boekje niet uit de kast te trekken als ze een dichtbundel willen of moeten lezen. Deze titel verwijst natuurlijk naar een van de gedichten, maar dit gedicht lijkt niet het meest representatieve van de bundel te zijn. Desalniettemin kan ik het titelgedicht niet geheel onbesproken laten. Het gaat om het langste gedicht dat in de bundel staat en beschrijft de kracht en de schoonheid van een galopperend paard dat op een dag verongelukt. 

(...)

je neus

je ogen

je benen wijd open

alles verminkt

en alles gebroken

ik hoorde hoe angst klinkt 

en toen alles stil

                    (uit: Hoe angst klinkt p. 65)

Dat is natuurlijk de grootste nachtmerrie voor een puberpaardenmeisje. Het zou bijna een relativerende woordgrap van de dichter zelf geweest kunnen zijn, zoals hij deze wel maakt in zijn  andere gedichten. Maar voor dit gedicht ging dat hem (gelukkig) toch te ver. Misschien wel een van de redenen waarom dit gedicht een beetje een vreemde eend in de bijt is in de bundel.  Hoewel er meer diergedichten in de bundel staan, vond ik het gedicht wat los staan van de rest. Zowel qua thema als toon. Ik snap dan ook niet helemaal waarom de dichter nu juist dit als hoofdgedicht heeft gekozen voor deze bundel gericht op jongeren. 
Het titelgedicht was niet geheel aan mij besteed, maar zal de paardenliefhebber zeker beroeren.

Voor ieder ander in de klas staan er genoeg gedichten in deze bundel die je kunnen raken of op zijn minst vermaken.

Recensie door Fleur Metzemaekers - Arend van Dam - Echte helden zwijgen niet

Dam, Arend van, (2008), Echte helden zwijgen niet, Uitgeverij Van Holkema en Warendorf: Houten

Samenvatting
Stijn, Morris en Karim zijn drie beste vrienden en gaan naar de brugklas. De laatste dag van de vakantie en voordat ze naar hun nieuwe school gaan, gebeurt er iets vreselijks....

Stijn woont op een boerderij, iets verder fietsen van school dan Morris en Karim. Morris stelt voor de vader van Stijn te helpen de stenen achter de boerderij in het maisveld op te ruimen. Daar stuiten ze op een hoop bijzondere stenen. Stijn is erg geïnteresseerd in  stenen en archeologie. 'Zwerfkeien, botten, bouten, moeren, scherven, houtstronken; er is van alles te vinden.' (Echte helden zwijgen niet, p. 15). 
In plaats van de stenen in een zak te doen besluiten ze er een wedstrijdje mee te gaan steen werpen. Stijn twijfelt, maar wordt al snel door de andere twee overgehaald,

'Stijn aarzelt. Hij kijkt naar zijn vrienden. Die staan alweer met nieuw werpmateriaal in de aanslag. Karim met een platte scherf. Morris met iets bruins. Is het een zwerfkei? Een klomp ijzererts? Verroest metaal? 'Maar er komen auto's aan,' zegt Stijn. Morris kijkt hem minachtend aan. 'Wat ben jij toch een watje. Kom op, alle drie tegelijk.' En Stijn doet wat hij moet doen. Net als de anderen tilt hij zijn hand op. Alle drie zwaaien ze hun arm zo ver mogelijk naar achteren. Hun armen maken vaart en laten los. Maar tot Stijns schrik klinkt er nu geen plons of het geluid van brekend steen, maar het geluid van piepende banden en een harde knal.  'Wegwezen!' schreeuwt Morris.' In de verte klinkt het geluid van een sirene. Een politiewagen? Toch geen ambulance?' Echte helden zwijgen niet, p. 16)

Er is een ongeluk gebeurt. Maar Stijn, Morris en Karim spreken af dat ze hun mond erover houden. Naast dit geheim, wat steeds groter wordt, speelt er bij Stijn nog veel meer. Zo is hij onzeker over de brugklas en over een eventuele verhuizing. En houdt Roos, het leuke meisje dat hij nog kent van de basisschool hem in gedachten ook bezig.

Recensie
Op de achterkant van het boek staat een leuke zin:
'Alleen voor jongens! En voor meiden die durven........' Dat was al iets wat mijn aandacht trok evenals de drukke voorkant. Ik was benieuwd naar dit boek met de mooie titel: Echte helden zwijgen niet. Een boek over vriendschap en jezelf zijn.

De schrijver heeft deze thema's echt heel realistisch, mooi en op een herkenbare manier beschreven. Het boek raakt je meteen, waardoor je verder wil lezen.
Het feit dat er iets is gebeurt waar jij en je vrienden misschien iets mee te maken hebben en je dat geheim moet houden. Bijna elk kind zal ooit met zoiets te maken krijgen. Maar wat doe je in zo'n situatie? Houd je je mond of gaat het aan je knagen en ga je het toch vertellen? Daar hoort ook angst bij, bang voor wat er gaat gebeuren als je het vertelt. Allemaal afwegingen waar je behoorlijk mee kan zitten.
Wanneer de politie op de stoep staat bij Stijn, krijgt hij het enorm benauwd:

'Stijn laat zijn skelter nog een stukje doorrollen en kijkt zijn vader vragend aan. Honderd gedachten razen door zijn hoofd. De politie komt voor hem. Hij is er gloeiend bij. De agent hoeft hem maar een enkele vraag te stellen en hij slaat door. Stijn kan niet liegen. Hij kan onmogelijk liegen. Hoe graag hij ook zou willen.'

Op dit moment weet de schrijver je mee te nemen in de gevoelens van Stijn. Je voelt letterlijk zijn angst. En vraagt je af of hij iets zal zeggen.

De grootste twijfels die Stijn heeft, en die door het hele boek als een rode draad lopen, hebben te maken met de vriendschap die hij heeft met Morris en Karim. Ze zijn al jaren de beste vrienden, maar mede door het ongeluk en het feit dat Morris altijd bepaald wat ze gaan doen gaat Stijn twijfelen. Hij wil eigenlijk niet zo zijn en hij wil ook wel eens wat te zeggen hebben. Hij voelt zich een meeloper en krijgt steeds meer het gevoel dat hij voor zichzelf en anderen op moet komen. Uit dit stukje blijkt weer eens dat Stijn een meeloper is:

'Ik weet een leuk geintje, jongens,' zegt Morris tegen Stijn en Karim. Hij wijst naar de andere kant van het schip. We verstoppen ons. Hoeven we ook niet mee te doen.'

Recensie 'Messcherp' door Liza Uijting

Catherine Johnson, Messcherp, recensie door Liza Uijting.

Johnson, C. (2008), Messcherp, Amsterdam: Eenvoudig communiceren.

Samenvatting:
In Messcherp lees je het verhaal van Angelo. Het is een jongen die met zijn moeder en zus in een kleine flat woont. Ze hebben niet veel en de moeder van Angelo maakt lange dagen. Samen met zijn vrienden steelt Angelo van kleine kinderen. Ipods, geld en dure telefoontjes. Zij kunnen het wel missen en krijgen het waarschijnlijk toch wel weer van hun ouders. Hij is op het slechte pad tot hij de mooie Savanna leert kennen. Zij is het tegenovergestelde van Angelo. Hij wordt zo verliefd op haar, dat hij stopt met stelen en weer hard voor school gaat werken. Zijn leven lijkt veranderd te zijn tot zijn vrienden bijna iemand neersteken op het station en hij wordt meegetrokken in hun puinhoop van misdaad.

Recensie:
Messcherp is een van de boeken uit de schaduw-reeks. Het is een boekenserie die realistische thema’s behandeld waarop jongeren zich kunnen aansluiten. De stoere jongens, het spijbelen, verliefdheid en de verleidingen waarmee je te maken krijgt als tiener zijnde. Het boek is verdeeld in overzichtelijke en korte hoofdstukken. Ze zijn dus lees technisch aangepast aan de doelgroep, namelijk leerlingen die veel moeite hebben met lezen. Naast de korte hoofdstukken wordt er gebruik gemaakt van korte en concrete zinnen, waardoor de verhaallijn duidelijk blijft. Ondanks de makkelijkere schrijfstijl weet de schrijfster de gevolgen van asociaal gedrag, stelen en de consequenties hiervan goed uit te drukken. Je wordt meegenomen in de belevingswereld van Angelo en kunt je inleven in zijn situatie. Zoals de beïnvloedbaarheid van Angelo en het verliefd worden op een meisje waardoor hij wil veranderen. Het verhaal is realistisch, spannend en goed te volgen. De woorden die gebruikt worden passen in de belevingswereld van jongeren, waardoor het verhaal niet te zwaar wordt. Het verhaal zet je aan het denken en het kan je misschien zelfs wakker schudden als je zelf in zo’n situatie zit.

Angelo kijkt naar Axl en Steve.
Naar hoe ze lopen. Alsof de wereld van hen is.
Kleine kinderen gaan opzij.
Ze durven de grotere jongens niet aan te kijken.
Dat geeft een gevoel van macht. Angelo kent dat
gevoel goed. Hij houdt ervan.
Of houdt hij meer van Savanna? (p. 35)

Recensie: 'Het meisje en de soldaat', door Liza Uijting

Recensie ‘Het meisje en de soldaat’ door Liza Uijting

Sax, A. (2012). Het meisje en de soldaat. Wielsbeke: Uitgeverij de Eenhoorn.

Samenvatting:

Tijdens de Eerste Wereldoorlog woont een blind meisje vlak bij het front. De soldaten komen rusten in het dorpje en de herberg waar het meisje samen met haar moeder en tante woont. Het blinde meisje houdt van de buitenlucht en het opnemen van de geuren. Ze gaat dan naar het bankje, zeventien stappen van de herberg vandaan. Op een dag zit ze naast een Afrikaanse soldaat. Hij ruikt naar warme noten, een geur die ze niet kent. Er ontstaat een bijzondere vriendschap en de soldaat verteld haar over zijn land en familie. Wanneer de Afrikaanse soldaat op een dag niet meer komt opdagen, begint het meisje zich zorgen te maken. Alle soldaten zijn terug gekomen, maar hij niet? Zou er iets gebeurd zijn? Het blinde meisje besluit naar hem op zoek te gaan.

Recensie:
De soldaat en het meisje is een ontroerend boek over een hechte vriendschap tussen een blind meisje en een Afrikaanse soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog. In het boek wordt het verhaal van de soldaat en het meisje om en om verteld in hoofdstukken. Hierdoor lees je het verhaal door de ogen van de twee hoofdpersonen. De hoofdstukken zijn ook onderverdeeld in kleur. Witte pagina’s voor het meisje en groene pagina’s voor de soldaat. Dit zorgt voor typografische vorm. Tijdens het verhaal vertellen de twee personen om en om over hun ervaringen en hun leven. Je wordt meegetrokken in de wereld van beide personages.

‘Het is een masker’, legt hij uit. Maar hij kan niet uitleggen hoe waardevol het voor hem is. Hij kent de woorden niet om haar te vertellen dat dit masker de krachten van zijn voorouders bezit. En dat ze hem beschermen. Hij kan haar niet vertellen hoe machtig de voorouders zijn. (P. 24)

Het verhaal gaat niet direct over de oorlog, maar over de dagelijkse dingen. Eenvoudige dingen die je ineens enorm waardeert wanneer je het mist. Het gaat over een vreemdeling die raar wordt aangekeken door de dorpsbewoners, omdat hij Afrikaans is. Het gaat over wederzijds respect en vriendschap. Ondanks dat hij moeilijk Nederlands praat en zij blind is, merk je de wederzijdse waardering. Ze hebben nu beide iemand om mee te praten en naar te luisteren.
De personages in het verhaal hebben geen naam. Het verhaal wordt vanuit de schrijver, auctoriaal, verteld en zij gebruikt benoemingen zoals: ‘Het meisje – de soldaat – de ruiter’. Er wordt verwezen naar de vele ongeïdentificeerde soldaten en mensen die destijds zijn gestorven. 

De puzzeltocht van een pubermeisje. Een recensie door Ilse Schuurmans.

Remmerts de Vries, D. (2007). Wie is Libby Skibner?Amsterdam: Querido.

De 15-jarige Liesbeth is op school een buitenstaander. Ze ervaart het dan ook als een wonder als haar populaire klasgenote Suzan haar op een dag aanspreekt. De ontmoeting groeit uit tot een vriendschap en neemt Liesbeth mee in een hele nieuwe wereld. Suzan komt uit een heel ander, lager sociaal milieu dan Liesbeth die de eenvoud en 'gewoonheid' bij Suzan thuis ervaart als een bevrijding uit het doodse elitaire leven thuis, met een hypergevoelige componist als vader. Ook krijgt Liesbeth, die zich vanaf dan Libby gaat noemen, via Suzan toegang tot een groepje trendy meisjes, die zich met name bezig houden met uiterlijk, jongens en mobieltjes. Libby vindt het heerlijk om er eindelijk eens bij te horen en door heel goed naar de anderen te kijken en hun gedrag te kopiëren, wordt ze steeds meer een van hen. In het begin houdt ze haar nieuwe leven voor haar ouders verborgen, maar dan besluit ze in opstand te komen om een reactie van haar ouders uit te lokken. Die komt eigenlijk pas echt als Libby op een schoolfeest stomdronken achterover valt, recht voor de ogen van haar moeder. Vanaf dan verandert ze opnieuw. Ze zegt opeens alles wat ze denkt en gebruikt de kennis die ze over mensen heeft door haar scherpe observaties, om ze als en soort orakel op hun plaats te zetten. Daarmee stoot ze niet alleen Suzan van zich af, ze jaagt ook anderen de stuipen op het lijf, die in haar een helderziende zien: van de sarcastische leraar die vroeger gepest werd tot aan de schooldirecteur. Dit loopt zo uit de hand dat Libby moet beloven dat ze nooit meer zal praten over wat ze 'ziet'. Liesbeth lijkt weer terug bij af. Maar als ze thuis komt, kan ze die gedachte niet aan. Ze barst uit tegen haar moeder en loopt van huis weg. Ze wordt opgevangen door haar buurjongen Thijs, die haar vader tot wanhoop drijft met zijn 'herrieband'. Bij hem komt alles eruit. Ze blijft bij hem slapen. De volgende dag ziet haar vader haar en vraagt of ze alsjeblieft terug naar huis komt. Hij speelt een liedje voor haar dat hij geschreven heeft toen ze geboren was. Vanaf dan is het thuis wat draaglijker. Op school is Liesbeth, weer de oude eenling, maar wel gelukkig. Ze kijkt nu anders naar de anderen en ziet dat sommigen eigenlijk best wel aardig zijn.

Ongemakkelijk lezen. Een recensie door Ilse Schuurmans.

Hoefnagel, M. (2012). De perfecte misdaad. Amsterdam: Eenvoudig Communiceren
(naar een plot van Herman Koch).




De perfecte Misdaad begint op een schoolkamp 15 jaar geleden. Abel, Karel, Ries en Nadia, een groepje scholieren, praat op een schoolkamp over wat ze willen worden. Abel wil graag rechercheur worden. Daar moet je slim voor zijn, vindt Nadia. Zo slim dat je een perfecte misdaad zou moeten kunnen plegen. Abel stelt voor hun leraar, Veldhuis, te laten verdwijnen door hem in de beerput achter het toiletgebouw te laten lopen. 
Vijftien jaar later krijgt Abel, die inmiddels deurwaarder is geworden en geen rechercheur, nieuwe buren: de mooie Karin en haar wat oudere man Herman, schrijver van misdaadromans. Abel wordt verliefd op Karin en wil haar van Herman afpakken. Terwijl Abel allerlei ontmoetingen organiseert om dichter bij Karin te komen, komt hij ondertussen steeds meer over Herman te weten. Abels ex-vriendin Nadia, die ook betrokken was bij de verdwijning 15 jaar geleden, is fan van de schrijver en weet dat hij zijn verhalen altijd baseert op echte berichten uit de krant. Hij blijkt ook een boek te hebben geschreven over hun 'perfecte misdaad'. Het komt in de buurt van de waarheid...Tijdens een etentje met Herman, Karin en Nadia nodigt Herman Abel uit voor een fietstocht. Deze eindigt op de bewuste camping van de verdwijning. Daar is ook Ries die er 15 jaar geleden ook bij was. Hij bekent de gezamenlijke moord op hun leraar. Abel blijft ontkennen. Herman laat het er niet bij zitten. Hij wil de waarheid weten. Karel, de vierde betrokkene bij de verdwijning, heeft nl. zelfmoord gepleegd. Hij blijkt de broer van Karin te zijn. Het verhaal eindigt met een krantenbericht dat Abel is gevonden met een ingeslagen schedel. Ries wordt vermist...

Antoine de Saint-Exupéry - De kleine prins - recensie door Robert Termorshuizen

De Saint-Exupéry, A. (1943). De kleine prins (18e druk, 1985). Rotterdam: Ad Donker.

Oorspronkelijke titel: Le petit prince (vertaald uit het Frans).

"Dit prachtige moderne sprookje geschreven voor jong en oud en schitterend geïllustreerd door de auteur wordt over de hele wereld tot de klassieken gerekend."

De eerste zin op de omslag van De kleine prins maakt meteen duidelijk waar dit boekje geplaatst moet worden. In superlatieven wordt het werk geprezen en als klassieker bestempeld. Zo'n aanbeveling kan een averechts effect hebben, maar in dit geval bevestigde het mijn veronderstellingen en werd de nieuwsgierigheid gewekt. Wederom gewekt, moet ik zeggen, want ik heb het boekje al sinds 1986 in mijn bezit en heb het een kleine dertig jaar geleden ook al eens gelezen. Er zal een aanleiding voor zijn geweest, want lezen deed ik in die tijd nauwelijks, maar die weet ik niet meer. 

Ruby de Witte - Binnenstebuiten - recensie door Robert Termorshuizen

De Witte, R. (2010). Binnenstebuiten (1e druk). Houten: Van Holkema & Warendorf.

In Binnenstebuiten, met als ondertitel Gedichten van een 16-jarige, schotelt Ruby de Witte ons twintig gedichten voor waarbij de puberteit een centrale plaats inneemt. De bundel start toepasselijk met het gedicht Ik wil geen puber zijn. Het verzet betreft vooral de kijk op en de typering van deze levensfase door volwassen ("het woord klinkt bijna als een / door hormonen bezeten diersoort"). De overige gedichten beschrijven een aantal beschouwingen en ervaringen van deze 16-jarige schrijfster. Volgens de flaptekst: "Het ene moment vindt ze de wereld prachtig, het andere moment piekert ze over de zin van het bestaan" en "In eerlijke, rake bewoordingen geeft ze je een uniek kijkje in het hoofd van een 'puber'".

Om te beginnen heb ik veel sympathie voor jonge schrijvers. Hun werk vormt het passende alternatief voor de per definitie wat geforceerde schrijverijen van volwassenen die zich met deze doelgroep (pubers - adolescenten) bezighouden. De jonge schrijver maakt deel uit van de doelgroep waar hij voor schrijft en dat maakt dat de creatieve arbeid natuurlijker en spontaner is dan die van zijn volwassen collega's. Dat betekent onder meer dat de jonge schrijver zich niet als buitenstaander hoeft te oriënteren op de jeugdcultuur en zich niet of veel minder hoeft af te vragen welke middelen hij moet inzetten om deze doelgroep voor zich te winnen. Kortom, de jonge schrijver kan een trukendoos links laten liggen om te gaan schrijven in het verlengde van wie hij is en vanuit de levensfase waarin hij zich bevindt.

Het probleem dat zich daarbij voor kan doen, we hebben het immers over schrijvers die zich in de tienerleeftijd bevinden, is een gebrekkige schrijftechniek, een gemis aan levenswijsheid en/of een gebrek aan algemene kennis. Maar dat is natuurlijk de perceptie van een volwassene. De (volwassen) recensent beoordeelt het boek volgens volwassen maatstaven of probeert zich in te leven in een jeugdige lezer. En daarmee slaat hij wellicht (ook) per definitie de plank mis … Misschien  moet ik tot de slotsom komen dat jeugdliteratuur die door een lid van de doelgroep zelf geschreven wordt, ook alleen maar gepast kan worden gerecenseerd door afgevaardigden uit diezelfde jeugdgroep? Oftewel; laat jeugdliteratuur door de jeugd gecreëerd en beoordeeld worden en laat volwassenen er met hun poten vanaf blijven!?

Ik zou hiermee kunnen stoppen en de opdracht als onuitvoerbaar kunnen bestempelen, maar zal toch pogen om, in alle bescheidenheid, iets meer over deze gedichtenbundel te zeggen. Als volwassene, dat natuurlijk wel.

Toon Tellegen: Maar niet uit het hart - recensie door Robert Termorshuizen

Tellegen, T. (2003). Maar niet uit het hart (5e druk). Amsterdam: Querido.

Maar niet uit het hart, met als ondertitel Dierenverhalen over afscheid, bundelt negentien los van elkaar staande verhalen die eerder verschenen in Misschien wisten zij alles (1995) en Is er dan niemand boos? (2002). Toon Tellegen (1941) is vooral bekend geworden door de kinderboeken die hij schreef, en dan met name de dierenverhalen rond de eekhoorn en de mier (dit zijn ook de hoofdpersonages in Maar niet uit het hart). Maar hij schreef ook poëzie en proza voor volwassenen. Opmerkelijk is echter wel dat de grens tussen de doelgroepen moeilijk te maken valt; Tellegens dierenverhalen worden bijvoorbeeld ook vaak bijzonder gewaardeerd door oudere lezers.

Voorafgaand aan dit boek, kende ik de naam Toon Tellegen wel, maar ik had niet eerder wat van hem gelezen. Wat verwachtte ik? Misschien wel vooral verhalen die geschreven zijn zoals Anton Pieck schilderde: brave, aandoenlijke, knap gemaakte maar ook al snel wat saaie tafereeltjes. En… het klopte, maar niet helemaal. Waar Anton Pieck toch in een wat tweedimensionale wereld blijft steken, valt er bij Toon Tellegen meer te genieten. Zijn verhalen zijn inderdaad vaak aandoenlijk, maar soms ook ronduit bizar en ze hebben dikwijls een filosofisch tintje.

Drie voorbeelden. Om te beginnen van een gewone beschrijving, in Anton Pieck-achtige sfeer:

     Het was winter en al heel lang had de

     eekhoorn niemand gezien. Hij zat voor zijn

     raam en keek naar de sneeuw die tussen de tak-
     ken van de beuk naar beneden viel. (p. 13)

Dan een voorbeeld van een bizarre passage:

     In zijn gedachten zag hij zijn verzinsel lo-

     pen. En samen zaten ze aan de oever van de ri-

     vier, hun armen om elkaars schouders. Even la-

     ter hoorde hij zijn verzinsel zelfs tegen hem

     praten en hem iets ingewikkelds uitleggen waar
     hij niets van begreep. (p. 34)

En ten slotte een voorbeeld van een wat filosofische invalshoek:

     'Als een feest is afgelopen gaat iedereen naar

     huis,' zei de eekhoorn. 'En als een reis is afgelo-

     pen wrijf je in je handen en kijk je of er nog een

     potje honing in je kast staat. Maar als wij zijn af-
     gelopen...' (p. 11)

Groots meegesleept in het Misschien. Door: Ilse Schuurmans

Green, J. (2005). Het Grote Misschien. Rotterdam: Lemniscaat.

"Wacht even", zei ik. Ik liep naar mijn vaders studeerkamer om zijn biografie van François Rabelais te halen. Ik las graag biografieën van schrijvers, zelfs als ik (zoals bij Monsieur Rabelais het geval was) nooit iets had gelezen dat door hemzelf was geschreven. Ik bladerde naar achteren en zocht het gemarkeerde citaat op (...) "Deze man", zei ik. Ik bleef in de deuropening van de woonkamer staan. "Francois Rabelais. Hij was dichter. En zijn laatste woorden waren: 'Ik ga op zoek naar een Groot Misschien'. Daarom ga ik. Dan hoef ik niet te wachten tot ik doodga voor ik Het Grote Misschien ga zoeken."(Het Grote Misschien, p.11)

Het klinkt misschien wat hoogdravend voor een tiener. Maar het is het antwoord dat Miles Halter, de hoofdpersoon van Het Grote Misschien, zijn ouders geeft op de vraag waarom hij zijn veilige thuis bij hen in Florida wil verlaten om naar kostschool te gaan in Culver Creek, Alabama; als voorbereiding op de universiteit.

Miles is geobsedeerd door laatste woorden, hij leest dan ook louter biografieën. Meer nog dan de woorden van Rabelais lijkt hij gedreven door het verlangen om zijn saaie leventje zonder vrienden te ontvluchten. Dat verlangen wordt eigenlijk vanaf het eerste moment dat hij op zijn kamer op de kostschool arriveert beloond. Never a dull moment in Culver Creek. Hij sluit al snel vriendschap met zijn kamergenoot, Chip, bijgenaamd de Kolonel, en diens beste vriendin Alaska van wie hij meteen ondersteboven is. Alaska is sexy, intelligent, grappig, confronterend, onberekenbaar, mysterieus en altijd balancerend op de rand. Ze heeft fonkelgroene ogen en een kamer volgestapeld met boeken. Helaas heeft Alaska al wel een vriend, die ze overigens nauwelijks ziet omdat hij al studeert.

Er ontstaat een hechte vriendschap tussen het drietal, dat soms wordt uitgebreid met de Japanner Takuma en de Roemeense Lara -die Alaska als vriendinnetje voor Miles geregeld heeft. Het samenzijn van de vriendengroep bestaat voornamelijk uit buitenproportioneel stiekem roken en drinken en uit het verzinnen van stunts en wraakacties op stunts van de 'doordewekers' - een groep rijke leerlingen van de school die in het weekend naar huis gaat. Die wraak speelt vooral op nadat Miles door hen met zijn armen en benen vastgetapet in het meer achter de school wordt gedumpt en maar nauwelijks levend de kant weet te bereiken. De avond na dé grote wraakstunt zoent Miles voor het eerst (met Lara, hoewel hij nog altijd verliefd is op Alaska) en delen de vijf vrienden hun verhaal over hun fijnste en rottigste dag ooit. Wie het beste verhaal heeft, hoeft niet te drinken. Alaska wint onbetwist met haar verhaal van de rottigste dag en onthult een trauma. Toen Alaska acht jaar was, kreeg haar moeder een aanval waarbij ze op de grond stortte, stuiptrekkingen kreeg en uiteindelijk overleed. Alaska stond erbij en keek ernaar. Ze voelt zich nog altijd schuldig voor haar moeders dood. De volgende avond zijn de Kolonel, Alaska en Miles met zijn drieën op een kamer. Alaska en de Kolonel drinken enorm veel. Miles slaat een keer over. Het is de mooiste nacht van zijn leven. Alaska kruipt op hem en ze zoenen hartstochtelijk. Wordt vervolgd, aldus Alaska. Ze vallen in slaap. Dan wordt Alaska gebeld en komt daarna in grote paniek terug, schreeuwend dat ze weg MOET. Ze vraagt Miles en de Kolonel om haar te helpen ongemerkt van het schoolterrein te komen en dat doen ze. Hoe dronken ze ook is.

De volgende dag moeten alle leerlingen in de gymzaal verzamelen. Alaska is verongelukt.
Miles' wereld stort in. Ook de Kolonel breekt. Zij voelen zich schuldig aan haar dood en blijven achter met heel veel vragen. Na een aantal dagen gaan ze op zoek naar de oorzaak van haar dood: was het een ongeluk of misschien toch zelfmoord?