Eus – Özcan Akyol

Recensie door Astrid Leeuwestein

Akyol, Ö. (2012). Eus. Een schelmenroman (tweede druk). Amsterdam: Prometheus.

Samenvatting

Eus is het levensverhaal van de gelijknamige Turkse gastarbeiderszoon. Hij groeit op in een arbeiderswijk in Deventer (de “koekstad”). Zijn moeder is analfabeet en zijn vader is een werkschuwe alcoholist die het hele gezin terroriseert. De jonge Eus is vastbesloten zich te ontworstelen uit het milieu waar hij vandaan komt, maar als hij van zijn vader het huis uit moet en zichzelf moet onderhouden, gaat het mis. Onschuldig kattenkwaad gaat over in kleine criminaliteit en af en toe een drankje wordt bijna dagelijks zwaar drinken. En met de vrouwen wil het ook al niet lukken. Wanneer Eus financieel helemaal aan de grond zit, regelt zijn broer Kosta een baantje als chauffeur voor hem bij een beruchte zigeunerfamilie. Met hen gaat Eus op rooftocht door heel Europa en verdient bakken met geld, om het ook net zo hard weer uit te geven. Totdat het misgaat en de politie hem oppakt.

Recensie

Özcan Akyol weet wel hoe hij aandacht voor zijn semi-autobiografische debuutroman moet genereren: Eddy Terstal maakte de boektrailer en bij DWDD was hij als nieuwkomer in de literaire wereld niet te beroerd Kader Abdolah (DWDD, 29 oktober 2012) te schofferen. En met succes: Ruim twee jaar later is Akyol een graag geziene gast in talkshows en is zijn debuut een bestseller.  de filmrechten zijn inmiddels ook al verkocht. Eus is inmiddels toe aan de twaalfde druk en er komt een verfilming aan. Maar is Eus al die aandacht wel waard?

Het verhaal is opzienbarend: de semi-autobiografische roman vertelt het levensverhaal van Akyol. Hier en daar is wel een en ander aangedikt, maar in grote lijnen komt het volgens de schrijver overeen met zijn eigen leven. Van Turkse jongen uit een arbeiderswijk naar een voortvluchtige crimineel zonder idealen. Rode draad blijft wel dat Eus zich nergens thuis voelt: niet bij zijn Turkse vrienden die wel gelovig zijn, niet bij zijn familie en niet bij zijn Nederlandse vrienden. 

Toch blijft Eus behoorlijk oppervlakkig en maakt de hoofdpersoon weinig ontwikkeling door. Wil hij als jonge jongen nog zijn milieu ontworstelen door naar school te gaan en hard te leren, later is het vooral een aaneenschakeling van stoere verhalen over zuipen, feesten, seks, gedoe met vrouwen en criminaliteit. Door de korte zinnen en straattaal leest het boek als een trein, waardoor het ook scholieren zal aanspreken. Al zal daar ook hetzelfde probleem optreden als in het leven van Eus. Autochtone jongeren spreekt het wellicht minder aan en lezen liever misschien van autochtone auteurs. Moslimjongeren zullen waarschijnlijk het gevloek en de vele alcohol en seks afkeuren. 

Daarnaast heeft Akyol een vreemde mengelmoes van stijlen. Lees je op de ene pagina nog de meest grove scheldwoorden, op de volgende krijg je een hoogdravende literaire zin met woorden die niemand meer kent of gebruikt. Het lijkt alsof de auteur daarmee wil laten zien dat hij ondanks zijn achtergrond toch een uitgebreid vocabulaire heeft opgebouwd. Niet nodig, want zijn straattaal leest prima weg. 

De weg naar het Noorden, Naima El Bezaz. recensie, Christien Wassenberg

De weg naar het noorden- Naima El Bezaz.

Toplijsters 2003. Uitgeverij Wolter-Noordhoff, Groningen. Copyright 1995, Uitgegeven met een licentie van Uitgeverij Contact, Amsterdam/Amsterdam.

Recensie door Christien Wassenberg 

Dit boek is bekroond met de Jenny Smelik-IBBY prijs.

Samenvatting

De hoofdpersoon Ghali is een jonge werkeloze Marokkaan. Hij zit vast in een liefdeloos huwelijk en zijn vrouw onderhoudt hem.  Als hij zijn oude  jeugdvriend Sadi ontmoet, vat hij het plan op om naar Europa te gaan. Om een Franse verblijfsvergunning te krijgen moet hij veel geld betalen en als chauffeur een lading kif de grens van Spanje over smokkelen.  In Parijs aangekomen blijken zijn papieren, verstrekt door de crimineel Yassine,  niets waard te zijn. Als illegaal moet hij daar werken voor een hongerloon om toch in leven te blijven.  Door een landgenoot wordt hij  aan de politie verraden en vlucht hij naar het noorden. In Amsterdam wordt hij samen met Karim slachtoffer van zinloos geweld, waarbij  Ghali gewond raakt en Karim overlijdt. Hij wordt later wakker in het ziekenhuis en daar blijkt dat er sprake is van een persoonsverwisseling. Daarom wordt hij gechanteerd door een andere Marokkaan. Rest hem twee keuzes: de politie of de crimineel Yassine bellen.  

Recensie

Op mijn school ( ROC ter Aa, in Helmond) zitten veel Marokkaanse leerlingen. Omdat dit boek hoog gewaardeerd wordt bij www.lezenvoordelijst.nl  en over Marokko gaat wilde ik het lezen.  Ik vind dat het verhaal niet alleen voor de Marokkaanse studenten  geschikt is maar ook voor studenten van  alle nationaliteiten. Migratie en illegaliteit komen overal voor in onze maatschappij. Het verhaal is eenvoudig geschreven en het leest makkelijk weg. Wat Ghali voelt en waarover hij nadenkt wordt geloofwaardig beschreven.  Op niveau 1 zal het verhaal wel anders geïnterpreteerd worden dan op niveau 3.  Op www.lezenvoordelijst.nl staan drie uitgewerkte lesopdrachten.

De schrijfster heeft gekozen om te starten met een proloog: hierin lees je dat Ghali neergestoken wordt en Karim overlijdt.  In de daarop volgende hoofdstukken beschrijft ze de levensgeschiedenis van Ghali en waarom de hoofdpersoon zo graag naar het Noorden wil.  Dan sluit ze af met een epiloog (dat verder gaat met waar de proloog is opgehouden) waarin hij ontwaakt in het ziekenhuis. Daar blijkt er sprake te zijn van een persoonsverwisseling en kan hij zijn derde naam krijgen. Hij moet weer kiezen en bij beide keuzes is het resultaat hetzelfde: vernedering. “Ik zou liever sterven dan de rest van mijn leven in Marokko als mislukkeling gebrandmerkt worden” .( bladzijde 123) Met deze passage wil de schrijfster laten zien dat trots en eer belangrijk zijn. Al is de situatie nog zo uitzichtloos, teruggaan is geen optie.