Recensie door Astrid Leeuwestein
Akyol, Ö. (2012). Eus. Een schelmenroman (tweede druk). Amsterdam: Prometheus.
Samenvatting
Eus is het levensverhaal
van de gelijknamige Turkse gastarbeiderszoon. Hij groeit op in een arbeiderswijk
in Deventer (de “koekstad”). Zijn moeder is analfabeet en zijn vader is een werkschuwe
alcoholist die het hele gezin terroriseert. De jonge Eus is vastbesloten zich te
ontworstelen uit het milieu waar hij vandaan komt, maar als hij van zijn vader het
huis uit moet en zichzelf moet onderhouden, gaat het mis. Onschuldig kattenkwaad
gaat over in kleine criminaliteit en af en toe een drankje wordt bijna dagelijks
zwaar drinken. En met de vrouwen wil het ook al niet lukken. Wanneer Eus
financieel helemaal aan de grond zit, regelt zijn broer Kosta een baantje als chauffeur voor
hem bij een beruchte zigeunerfamilie. Met hen gaat Eus op rooftocht
door heel Europa en verdient bakken met geld, om het ook net zo hard weer uit
te geven. Totdat het misgaat en de politie hem oppakt.
Recensie
Özcan Akyol weet wel hoe hij aandacht voor zijn semi-autobiografische debuutroman moet genereren: Eddy Terstal maakte de boektrailer en bij DWDD was hij als nieuwkomer in de literaire wereld niet te beroerd Kader Abdolah (DWDD, 29 oktober 2012) te schofferen. En met succes: Ruim twee jaar later is Akyol een graag geziene gast in talkshows en is zijn debuut een bestseller. de filmrechten zijn inmiddels ook al verkocht. Eus is inmiddels toe aan de twaalfde druk en er komt een verfilming aan. Maar is Eus al die aandacht wel waard?
Het verhaal is opzienbarend: de semi-autobiografische roman vertelt het levensverhaal van Akyol. Hier en daar is wel een en ander aangedikt, maar in grote lijnen komt het volgens de schrijver overeen met zijn eigen leven. Van Turkse jongen uit een arbeiderswijk naar een voortvluchtige crimineel zonder idealen. Rode draad blijft wel dat Eus zich nergens thuis voelt: niet bij zijn Turkse vrienden die wel gelovig zijn, niet bij zijn familie en niet bij zijn Nederlandse vrienden.
Toch blijft Eus behoorlijk oppervlakkig en maakt de hoofdpersoon weinig ontwikkeling door. Wil hij als jonge jongen nog zijn milieu ontworstelen door naar school te gaan en hard te leren, later is het vooral een aaneenschakeling van stoere verhalen over zuipen, feesten, seks, gedoe met vrouwen en criminaliteit. Door de korte zinnen en straattaal leest het boek als een trein, waardoor het ook scholieren zal aanspreken. Al zal daar ook hetzelfde probleem optreden als in het leven van Eus. Autochtone jongeren spreekt het wellicht minder aan en lezen liever misschien van autochtone auteurs. Moslimjongeren zullen waarschijnlijk het gevloek en de vele alcohol en seks afkeuren.
Daarnaast heeft Akyol een vreemde mengelmoes van stijlen. Lees je op de ene pagina nog de meest grove scheldwoorden, op de volgende krijg je een hoogdravende literaire zin met woorden die niemand meer kent of gebruikt. Het lijkt alsof de auteur daarmee wil laten zien dat hij ondanks zijn achtergrond toch een uitgebreid vocabulaire heeft opgebouwd. Niet nodig, want zijn straattaal leest prima weg.
