Jongste ontdekkingen: Ollekebollekes – Drs. P

Reactie op recensie Hendrik Meijer door Astrid Leeuwestein

Polzer, H. (2013). Jongste ontdekkingen: Ollekebollekes. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.

Samengesteld en ingeleid door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm.

                Boodschap van zeurpieten:

                ROKEN IS DODELIJK

                Houd daarmee op

                Want het licht staat op rood!

               

                Ruim driekwart eeuw rook ik

                Ontegenhoudelijk

                Iedere dag

                En ik ga maar niet dood (p.108)

Drs. P ging inderdaad maar niet dood, tot hij afgelopen weekend op 95-jarige leeftijd overleed. Hij liet een rouwadvertentie in de vorm van een ollekebolleke achter. In de inleiding van Jongste ontdekkingen spreekt hij over de veelzijdigheid van de versvorm: “de versvorm zo eindeloos variabel, door het metrum zo muzikaal en in zijn beknoptheid zo puntig, dat hij voor alle doeleinden geschikt leek. ‘Misschien niet voor uitvaarten,’ wierp een vriend eens tegen, waarop de Drs. met klem liet weten dat er te zijner tijd zeker ollekebollekes moesten weerklinken aan zijn groeve” (p.8).

Vanwege het overlijden van Drs. P was het voor mij niet meer dan logisch om een van zijn bundels te kiezen. Jongste ontdekkingen (2013)  bestaat uit een selectie van ollekebollekes (of dubbele dactylus) uit het late leven van Drs. P, samengesteld door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm. De ollekebollekes danken hun gezellig klinkende naam aan het oude kinderversje, dat hetzelfde metrum heeft als de achtregelige versjes. Drs. P introduceerde deze versvorm in Nederland in de jaren zeventig en schreef er sindsdien dagelijks meerdere - vaak aan vrienden -  over de meest uiteenlopende onderwerpen. Zoals De Jong en Van der Pluijm in hun inleiding stellen: “Het ollekebolleke is de versvorm van de vriendschap” (p.9).

De samenstellers hebben in de bundel de versjes gerangschikt naar thema. Wie eenmaal het ‘ollekebolleke rebusolleke’ in zijn hoofd heeft, leest de bundel binnen no time uit. Zoals Hendrik treffend aangeeft in zijn recensie: “Je komt als lezer snel in de cadans van de tekst.” Net als hij waardeer ik de regelmaat in de melodie. Met de geringe lengte en het versje in het achterhoofd, zijn de ollekebollekes ook zeker geschikt voor middelbare scholieren. In de meeste gevallen is het duidelijk waarover het gedicht gaat, waardoor het gemakkelijk leesbare poëzie is. In tegenstelling tot Hendrik vind ik niet alle hoofdstukken geschikt voor alle niveaus. In het hoofdstuk Tijdsbeelverhelderend staan veel ollekebollekes met verwijzingen naar de Griekse mythologie en Romeinse keizers. Voor wie niet thuis is in deze materie, zullen deze lastig te begrijpen zijn. Ook komen er behoorlijk wat ouderwetse en niet alledaagse woorden in voor. Dat maakt het misschien minder geschikt voor het vmbo, maar gymnasiumleerlingen daarentegen zouden er prima mee uit de voeten kunnen.

Ik ben het eens met Hendrik dat sommige gedichten erg flauw zijn, maar de kwalificatie onderbroekenlol gaat me net te ver. Het ollekebolleke is immers bedoeld als een humoristisch versvorm. Hoewel ik vind dat overal grappen over kunnen worden gemaakt, springt er voor mij één vers in negatieve zin uit:

Robin, ach ja… destijds

Tienjarig lustobject…

Wacht eens – hier is nog

Een foto van hem

Is deze aanblik niet

Klaarkomstbevorderlijk?

Echt iets voor Robert

(Hoe heet hij toch?) M.          (p.30)

Ik vind dat de grap moet kunnen, maar grappig vind ik het absoluut niet. Gelukkig maakt Drs. P dat in de rest van de bundel ruimschoots goed met regelmatig ollekebollekes waar ik om moest glimlachen of grinniken.  

Reactie op Ilse Schuurmans - Hans Hagen (Hoe angst klinkt)

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido.

(Reactie van Myrna van Deursen op Ilse Schuurmans).


De gedichtenbundel van Hans Hagen is een prachtige bundel om middelbare scholieren kennis met poëzie te laten maken. Ilse stelt al dat de bundel allerlei onderwerpen behandeld die pubers aangaat. Op deze manier is de bundel toegankelijk voor veel jongeren. Hagen bespreekt ook een paar abstractere thema's in zijn werk, zoals:

dat alleen

dat iemand
de zomer uitvindt
de rits gsm sms
heupen een schort
en vrij en rode bikini’s
geen probleem
maar winter ouders
schoolrapport
en angst en verlangen
als het donker wordt
en gemeen
al dat alleen
in de pauze
de klas
dat alleen [1]

Ik ben net zoals Ilse van mening dat de keuze van de onderwerpen binnen de gedichten tot herkenbaarheid leidt bij pubers, maar er zitten ook gedichten bij die abstract zijn en moeilijker te begrijpen zijn. Ik ben het dus niet geheel met Ilse eens dat de gehele bundel compleet is gericht op het jongere lezerspubliek. Het gedicht 'dat alleen' is hiervan een voorbeeld. Ik heb dit gedicht mijn nichtje laten lezen en die zei direct: 'Ik snap de woorden, maar ik weet echt niet wat hij hiermee bedoelt'. Dat is jammer, want leerlingen zijn vaak opzoek naar de essentie van een gedicht. Die essentie willen leerlingen snel vinden en anders is hun motivatie al snel verdwenen. Het bekende gedicht van Toon Hermans 'een vriend', slaat altijd enorm aan bij leerlingen. Het is duidelijk, er zit emotie in, ze kunnen zich inleven in het onderwerp en er zit een duidelijke rijmstructuur in. Volwassenen kijken met compleet andere ogen naar poëzie en dat moet niet vergeten worden bij het beoordelen van jeugdpoëzie. Gedichten worden door leerlingen veelal gezien als saai. Door zulke abstracte gedichten in de bundel te stoppen haken leerlingen af, maar het kan ook juist een klassikale uitdaging zijn. Vooral voor docenten Nederlands is het gedicht 'dat alleen' een mooie uitdaging om klassikaal nu eens te kijken wat de dichter bedoelt. Wanneer de leerling het gedicht alleen leest, dan zal hij of zij wel eerder afhaken.

Ilse heeft een paar prachtige gedichten in haar recensie opgenomen die over de liefde en ontluikende seksualiteit gaan. Dit heeft Hans Hagen prachtig gedaan, zoals Ilse ook beschrijft. In hele duidelijke zinnen weet hij de essentie van de emotie, spanning en onzekerheid te pakken die jongeren dan voelen. Vooral in het gedicht 'van mij' komt de essentie van ontluikende seksualiteit en liefde onder pubers prachtig naar voren. Het is niet ordinair geschreven om toch te choqueren of om een reactie bij jongeren te ontlokken. Het is zoals het is, die stijl maakt dat jongeren zich enorm in de gedichten herkennen en dit is ook meteen het talent van Hans Hagen.

van mij

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...) [2]
               

In de dichtbundel is ook veel ruimte voor humoristische gedichten waarin herkenbare problemen worden beschreven en mijn kritiekpunt was ook dat ze soms heel flauw zijn. Leerlingen vinden dit wellicht heel leuk, maar een oudere scholier zou wel zoiets kunnen hebben van: 'haha, heel grappig, maar niet heus'. Een voorbeeld hiervan is het gedicht 'dectie'. Ik vond dit gedicht heel creatief qua woordgebruik en om mensen duidelijk te maken hoe letters soms door lezers worden opgenomen, maar leerlingen hanken denk ik snel af. Al is het aan de docent dan weer om het doel van het gedicht in kaart te brengen en de klas vragen te stellen.Waarom heeft de dichter voor deze opzet gekozen en wat is zijn doel? Op deze manier leren leerlingen wel dat gedichten vele vormen en opzetten kennen. 

Dectie

ze zggeen

dat het neit utimakat

of je de ltteers in een wrood

op de geode ptaals zet

als je de ersete ltteer maar aan het bgien

en de ltaatse aan het enid shcijfrt

spant ireedeen wat er saatt

woraam o woaram w

eet die sekkul van nreldedans dat neit

met dat sfufe ktole dectie

dan hlaade ik mesihcsin ook enes een ngeen

in ptlaas van een dire of een tewe [3]

Ik deel de mening van Ilse dat de gedichtenbundel veel thema's bevatten die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Ik vind de gedichten op sommige momenten wel te abstract en te onherkenbaar voor jongeren. Hans Hagen gebruikt humor in zijn gedichten, maar dit vind ik niet sterk. Het is al gauw heel flauw en daardoor is het eigenlijk niet grappig meer. Het gebruik van humor is dan ook niet geslaagd in de bundel. De bundel is echter zeer geschikt om leerlingen vanaf twaalf jaar kennis te laten maken met poëzie. Alle onderwerpen komen aan bod en iedere leerling vindt wel een gedicht wat hem of haar aanspreekt. Wel een groot compliment voor de auteur hoe herkenbaar hij over liefde en seksualiteit weet te schrijven. Het is zo gevoelig en mooi omschreven, dat leerlingen heel goed de essentie van deze gedichten begrijpen. Een bundel die iedere docent Nederlands in de kast moet hebben om leerlingen kennis te laten maken met de mooie wereld van poëzie.

[1] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. geraadpleegd op: 15-06-2015, van: http://hanshagen.nl/boeken/hoe-angst-klinkt/

[2] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido. p. 12

[3] Deckers, M. (z.d.). Dectie. Geraadpleegd op: 13-06-2015, van: http://www.markdeckers.net/2012/09/dectie.html

Een recensie van Ilse Schuurmans.

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt.Amsterdam: Querido.

Een bundel krachtige gedichten. Over alleen zijn, iemand aan willen raken, verliefd zijn, de dood van een leeftijdgenoot, de lichtheid van een sneeuwvlok, en over het weten hoe angst klinkt. Gevoelig, speels, en vaak ook grappig.

Zo wordt de gedichtenbundel van Hans Hagen beschreven op de site van de uitgeverij. Ik koos de bundel uit omdat ik Hans Hagen nog kende van het kleutergedichtenboek Jij bent de liefste dat hij samen schreef met zijn vrouw. Met prachtige prenten van Marit Törnqvist. Het was lange tijd een voorleesfavoriet bij mij thuis. Soms/val ik hard/dan huilt mijn knie/tranen rood van bloed/en uit mijn ogen/druppeltjes verdriet/soms/val ik zacht/dan huil ik niet

Of die van Hans of Monique was weet ik niet, maar hij is me wel bijgebleven. Vandaar dat ik nieuwsgierig werd toen ik zag dat Hagen nog niet zo heel lang geleden een bundel schreef gericht op pubers. Een lastiger publiek, vermoed ik. 

Het is een heel diverse bundel. Waarbij wat de onderwerpen betreft het ene gedicht duidelijker specifiek gericht is op de jongerendoelgroep dan het andere. Qua toon en toegankelijkheid sluiten alle verzen uit het boek zeker aan bij de wat jongere lezer. Vooral het eerste gedeelte van de bundel is uit het leven van middelbare scholieren gegrepen, met bijvoorbeeld gedichten waarin het schoolleven terugkomt in een slecht rapport of in de vorm van een wiskundeleraar:

zo kwaad als Palstra wiskunde gaf

een mond als een streep

zo kwaad in kwadraat

stond er geen voor de klas

zijn ogen kil

zijn stem van glas

en armen die bètaweterig zwaaiden

(...)

               (uit: le-raar p. 10)

maar ook de zo herkenbare verliefdheid die nooit uitgesproken zal, wordt een aantal keer bezongen: 

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...)
               (uit: van mij p. 12)

of deze, die ik persoonlijk wat mooier vind en daarom in het geheel citeer:

zachte ogen

als de avond valt
de zon nog lager
de wereld stil en vager
keert mijn blik en

zie ik helder wat ik wil
een lach een knik maar
onbereikbaar jij geen woord
dat hoorbaar wordt

maar morgen op het plein
of in de gang ja morgen
dan zeg ik dan wil ik

-veel valt te zien
en tegen ook misschien
                          ( p. 19)

Verder zijn thema's die duidelijk aan de belevingswereld in de puberleeftijd refereren: de relatie tot een vader en een moeder (de eerste wat negatiever als de laatste) en een nog vrij onschuldige verwijzing naar seksualiteit:

(...)
als je opzij
borst en buik
lippen getuit
ik beschrijf je het liefst
als alles uit
                (uit: alles uit p. 38)


Wat verderop in de bundel staan wat andere thema's centraal die qua onderwerp niet met een bepaalde leeftijd in het achterhoofd geschreven zijn. Zo zijn er veel gedichten over dieren en de natuur, maar ook over het dichten zelf. Soms is een gedicht gewoon een verhaaltje op zichzelf of een gedachte die voorbij kwam. 
Ik vind de gedichten in de bundel sterk variëren in toon en kwaliteit. Waar het ene gedicht gevoelig is en je raakt, lijkt een ander wel erg makkelijk neergeschreven. Het ene gedicht spreekt mij meer aan dan het andere. Ook als ik daarbij probeer in de huid te kruipen van een 14-jarige. Tegelijkertijd blijft het natuurlijk ook een kwestie van smaak. Persoonlijk vind ik de gedichten waarin humor verwerkt, niet altijd even geslaagd. Vaak beginnen deze gedichten heel klein en mooi van taal, maar eindigen dan met een soort van clou, die voor mij niet nodig zou zijn. Ook zitten er met regelmaat woordspelingen in die wat naar het flauwe neigen, maar misschien ook juist wel weer leuk zijn voor de doelgroep. De gedichten zijn in elk geval toegankelijk, vlot leesbaar en meestal licht van toon, waardoor ik denk dat Hagen er best goed in geslaagd is de juiste toon te raken. 

Opvallend in de bundel is de gehele sectie gewijd aan de de dood van een moeder, waarschijnlijk die van de dichter. Dit is een reeks gedichten die loopt van 'de uitslag', waarin de moeder hoort dat ze een vlekje op haar long heeft, tot 'uit' waarin de dokter haar helpt bij het einde:

(...)
en de dokter sloot de spuit aan
en hij spoot
in een steile glimlach kwam de dood

(...)

                      (uit: uit p. 57)

Deze gedichten zijn soms heel direct en drijven de spot met het vele roken van de moeder. Aan de andere kant zijn ze ook ontroerend en confronterend. Zeker voor iemand die net een dierbare verloren heeft.

De titel van de bundel, Hoe angst klinkt, vind ik wat ongelukkig gekozen. Hij geeft een zware lading aan het boek die totaal niet past bij het merendeel van de gedichten die er in staan. Ik denk dat het zelfs menig jongere zal doen besluiten dit boekje niet uit de kast te trekken als ze een dichtbundel willen of moeten lezen. Deze titel verwijst natuurlijk naar een van de gedichten, maar dit gedicht lijkt niet het meest representatieve van de bundel te zijn. Desalniettemin kan ik het titelgedicht niet geheel onbesproken laten. Het gaat om het langste gedicht dat in de bundel staat en beschrijft de kracht en de schoonheid van een galopperend paard dat op een dag verongelukt. 

(...)

je neus

je ogen

je benen wijd open

alles verminkt

en alles gebroken

ik hoorde hoe angst klinkt 

en toen alles stil

                    (uit: Hoe angst klinkt p. 65)

Dat is natuurlijk de grootste nachtmerrie voor een puberpaardenmeisje. Het zou bijna een relativerende woordgrap van de dichter zelf geweest kunnen zijn, zoals hij deze wel maakt in zijn  andere gedichten. Maar voor dit gedicht ging dat hem (gelukkig) toch te ver. Misschien wel een van de redenen waarom dit gedicht een beetje een vreemde eend in de bijt is in de bundel.  Hoewel er meer diergedichten in de bundel staan, vond ik het gedicht wat los staan van de rest. Zowel qua thema als toon. Ik snap dan ook niet helemaal waarom de dichter nu juist dit als hoofdgedicht heeft gekozen voor deze bundel gericht op jongeren. 
Het titelgedicht was niet geheel aan mij besteed, maar zal de paardenliefhebber zeker beroeren.

Voor ieder ander in de klas staan er genoeg gedichten in deze bundel die je kunnen raken of op zijn minst vermaken.

Een snelle hap voor tussendoor. Door : Ilse Schuurmans

Boudou, K. (2007). Pizzamaffia. Amsterdam: Moon.

Samenvatting

Eigenlijk heeft de Marokkaanse Brahim een prima leventje. Hij doet het prima op school (3 Havo), heeft een leuke Nederlandse vriendin, Alice, op wie hij gek is en hij werkt met veel plezier in de pizzeria van zijn vader. Omdat zijn vader reuma heeft, wordt de pizzeria gerund door zijn oom Faris, met wie hij het goed kan vinden. Ook met diens zoon Iljas, die Haas genoemd wordt, lacht hij heel wat af. Maar zijn vader verdenkt zijn broer Faris ervan geld achter te houden van de pizzeria en op den duur mondt dit uit in een knallende ruzie, waarna Oom Faris en Haas pizzeria Novara de rug toe keren. Het duurt niet lang of zij starten de flitsende pizzeria Melodia op, die uitgroeit tot een bijna letterlijk moordende concurrentie voor Novara. Waar Novara voor de klassieke authentieke Italiaanse pizza gaat, trekt Melodia alles uit de kast om met een flitsend image jongeren naar zich toe te trekken. Van een loungebank tot chillfeesten met lekkere meiden. Brahims vader vindt dat Brahim een vent moet zijn en terugvechten. Wat begint met agressief folderen en elkaar zwartmaken op internet, loopt uit op een ware pizza-oorlog met vuile 'maffia'-praktijken uit de koker van Haas (niet voor niets fan van Tony Montana uit Scarface). Zo bivakkeren er op den duur door Melodia betaalde junks voor de ingang van Novara.  Brahim takelt af, hij gaat niet meer naar school en verwaarloost zijn relatie met Alice. Als alles uiteindelijk toch weer goed lijkt te zijn tussen Brahim, oom Faris en Haas, wordt Brahim er in geluisd met een buikdanseres die hem moet versieren. Als Brahim niet op haar avances ingaat omdat hij een vriendin heeft, verschijnt er toch een filmpje op internet, gemanipuleerd door...Haas. Alice ziet dit en maakt het uit. Dat is de druppel voor Brahim. Hij leent een pistool van een louche Chinees die hij kent uit de sportschool en gaat verhaal halen. Als Haas vlucht, volgt een spectaculaire scooterachtervolging, waarbij Haas uiteindelijk over de vangrail vliegt. Haas is gewond, maar gaat niet dood. In zijn benarde positie in de berm biecht hij op dat hij alles heeft gedaan. Hij heeft zelfs het geld gejat uit de pizzeria, waardoor de hele oorlog ontstaan is. Haas kon het niet hebben dat Brahim 'alles had' en hij niet: hij is knap, heeft een leuke vriendin, zijn beide ouders nog en vooral: de waardering van oom Faris. Haas is jaloers omdat hij denkt dat zijn vader Brahim leuker vindt dan hem, zijn eigen zoon. Daarom moest hij ze wel uit elkaar drijven, tot elke prijs.

Recensie

Pizzamaffia is een vlot geschreven, filmisch boek vol grappige dialogen. Deze zijn geschreven in een soort jongeren-straattaaltje gemixt met wat Marokkaanse woorden. De taal en stijl zijn even wennen maar wel geloofwaardig. Het zou vreemder zijn als Haas algemeen beschaafd Nederlands zou spreken. Je hoort Brahim en Haas op deze manier echt praten en ziet de scènes voor je. Dit maakt het een luchtig boek dat je gemakkelijk leest.

Mijn wenkbrauw trilde. Ik voelde aan mijn lip.
'Shit,' zei ik. 'Ik bloed. Fok, ik bloed echt.'
En ik haat bloed. Wallah. Ik sta op en maak ze allemaal af, dacht ik. Ik mep ze allemaal de tent uit. Baf, baf, baf. Ik kon dat nou wel denken, maar ik kon dus amper opstaan. 
Ik was echt zo tipsy als een konijn. Alles draaide en draaide. Opeens voelde ik hoe ik als een vuilniszak bij mijn nek en broek omhoog werd getild. Ik heb alleen nog wat krukken gezien. Ondersteboven dan.