Eus – Özcan Akyol

Recensie door Astrid Leeuwestein

Akyol, Ö. (2012). Eus. Een schelmenroman (tweede druk). Amsterdam: Prometheus.

Samenvatting

Eus is het levensverhaal van de gelijknamige Turkse gastarbeiderszoon. Hij groeit op in een arbeiderswijk in Deventer (de “koekstad”). Zijn moeder is analfabeet en zijn vader is een werkschuwe alcoholist die het hele gezin terroriseert. De jonge Eus is vastbesloten zich te ontworstelen uit het milieu waar hij vandaan komt, maar als hij van zijn vader het huis uit moet en zichzelf moet onderhouden, gaat het mis. Onschuldig kattenkwaad gaat over in kleine criminaliteit en af en toe een drankje wordt bijna dagelijks zwaar drinken. En met de vrouwen wil het ook al niet lukken. Wanneer Eus financieel helemaal aan de grond zit, regelt zijn broer Kosta een baantje als chauffeur voor hem bij een beruchte zigeunerfamilie. Met hen gaat Eus op rooftocht door heel Europa en verdient bakken met geld, om het ook net zo hard weer uit te geven. Totdat het misgaat en de politie hem oppakt.

Recensie

Özcan Akyol weet wel hoe hij aandacht voor zijn semi-autobiografische debuutroman moet genereren: Eddy Terstal maakte de boektrailer en bij DWDD was hij als nieuwkomer in de literaire wereld niet te beroerd Kader Abdolah (DWDD, 29 oktober 2012) te schofferen. En met succes: Ruim twee jaar later is Akyol een graag geziene gast in talkshows en is zijn debuut een bestseller.  de filmrechten zijn inmiddels ook al verkocht. Eus is inmiddels toe aan de twaalfde druk en er komt een verfilming aan. Maar is Eus al die aandacht wel waard?

Het verhaal is opzienbarend: de semi-autobiografische roman vertelt het levensverhaal van Akyol. Hier en daar is wel een en ander aangedikt, maar in grote lijnen komt het volgens de schrijver overeen met zijn eigen leven. Van Turkse jongen uit een arbeiderswijk naar een voortvluchtige crimineel zonder idealen. Rode draad blijft wel dat Eus zich nergens thuis voelt: niet bij zijn Turkse vrienden die wel gelovig zijn, niet bij zijn familie en niet bij zijn Nederlandse vrienden. 

Toch blijft Eus behoorlijk oppervlakkig en maakt de hoofdpersoon weinig ontwikkeling door. Wil hij als jonge jongen nog zijn milieu ontworstelen door naar school te gaan en hard te leren, later is het vooral een aaneenschakeling van stoere verhalen over zuipen, feesten, seks, gedoe met vrouwen en criminaliteit. Door de korte zinnen en straattaal leest het boek als een trein, waardoor het ook scholieren zal aanspreken. Al zal daar ook hetzelfde probleem optreden als in het leven van Eus. Autochtone jongeren spreekt het wellicht minder aan en lezen liever misschien van autochtone auteurs. Moslimjongeren zullen waarschijnlijk het gevloek en de vele alcohol en seks afkeuren. 

Daarnaast heeft Akyol een vreemde mengelmoes van stijlen. Lees je op de ene pagina nog de meest grove scheldwoorden, op de volgende krijg je een hoogdravende literaire zin met woorden die niemand meer kent of gebruikt. Het lijkt alsof de auteur daarmee wil laten zien dat hij ondanks zijn achtergrond toch een uitgebreid vocabulaire heeft opgebouwd. Niet nodig, want zijn straattaal leest prima weg. 

En je ziet nog eens wat – Renske de Greef

Recensie door Astrid Leeuwestein

Greef, R. de (2009). En je ziet nog eens wat. Amsterdam: Meulenhoff.

Samenvatting

In een opwelling besluit de naïeve Guusje dat ze na haar eindexamen naar Afrika wil om vrijwilligerswerk te doen. Haar beste vriendin Anouk gaat mee en samen vertrekken ze drie maanden naar Tanzania om in een kindertehuis te gaan werken. Eenmaal aangekomen, krijgen de twee vriendinnen direct de eerste tegenslag te verwerken: de beheerder van het tehuis is er met de kas vandoor, inclusief hun aanbetaalde geld. Het romantische, idealistische en naïeve beeld dat Guusje van Afrika en het vrijwilligerswerk had, verdwijnt al snel en maakt uiteindelijk plaats voor licht cynisme. Tot grote ergernis van Guusje wil Anouk tegen alle dringende adviezen in straatkinderen gaan helpen. Wanneer Guusje ontdekt dat Anouk scharrelt met een van de straatjongens, komt de vriendschap zwaar onder druk te staan.

Recensie

Wie Renske de Greef (1984) kent van bijvoorbeeld haar columns in Nrc Next of haar vorige roman Was alles maar konijnen (2007), herkent direct haar schrijfstijl: Zinnen vol vaart met frisse, heldere taal, waardoor het lijkt alsof ze moeiteloos schrijft. Karakteristiek aan haar stijl zijn verder de rake en vaak humoristische beschrijvingen van personen en situaties. Ook de dialogen zijn sterk, vooral die tussen Guusje en Anouk. Je hoort gewoon het stemgeluid erbij van de ietwat naïeve, verwende meisjes.

Na het licht absurdistische Was alles maar konijnen is En je ziet nog eens wat een realistischer verhaal. Iedereen kent wel voorbeelden van jonge wereldverbeteraars die na hun examen of studie grof geld betalen om in Afrika waterputten te slaan of zielige, ondervoede kinderen te helpen. Er is zelfs een naam voor: voluntourism. In het boek neemt De Greef de lezer mee in die wereld en maakt er snel korte metten mee.

Hoofdpersoon Guusje maakt een duidelijke ontwikkeling door van onwetende idealist naar cynicus. Ze ziet al snel in dat ze er het verschil niet gaat maken. De kinderen in het weeshuis zijn bang voor haar en na drie maanden hebben ze slechts een woord Engels bijgeleerd: “Hunkmuffin” (p.269). Treffend beschrijft De Greef hoe alle Tanzanianen aan Guusje willen verdienen omdat ze nu eenmaal blank is. “Yo Mzungu (blanke), give me money. Please you give me money, I’m hungry and you rich Mzungu” (p.58). Ook de passage waarin een jonge man aanbiedt haar het echte Tanzania te laten zien, is ronduit hilarisch en tegelijkertijd realistisch. Hij neemt haar mee naar het huis van zijn moeder, maar als ze weer naar huis gaat, moet ze ineens vijftig dollar afrekenen voor de tour. Maar ja, “T.I.A. This is Africa.” (p.134)

Guusje en Anouk worstelen ook allebei duidelijk met hun gevoelens. Aan de ene kant hebben ze een schuldgevoel naar de arme Tanzaniaanse bevolking, aan de andere kant is vooral Guusje het snel zat als rijke melkkoe gezien te worden. Anouk daarentegen blijft tegen beter weten in alles proberen om de arme straatkinderen te helpen. Het boek laat daarnaast goed zien hoe een sterke vriendschap in een vreemde situatie kan verminderen. Dit boek is daarom een echte aanrader voor iedere scholier die in Afrika de voluntourist wil gaan uithangen, maar ook voor de thuisblijvers die de extatische verhalen van de Afrika-gangers niet meer kunnen aanhoren.  

Jongste ontdekkingen: Ollekebollekes – Drs. P

Reactie op recensie Hendrik Meijer door Astrid Leeuwestein

Polzer, H. (2013). Jongste ontdekkingen: Ollekebollekes. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.

Samengesteld en ingeleid door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm.

                Boodschap van zeurpieten:

                ROKEN IS DODELIJK

                Houd daarmee op

                Want het licht staat op rood!

               

                Ruim driekwart eeuw rook ik

                Ontegenhoudelijk

                Iedere dag

                En ik ga maar niet dood (p.108)

Drs. P ging inderdaad maar niet dood, tot hij afgelopen weekend op 95-jarige leeftijd overleed. Hij liet een rouwadvertentie in de vorm van een ollekebolleke achter. In de inleiding van Jongste ontdekkingen spreekt hij over de veelzijdigheid van de versvorm: “de versvorm zo eindeloos variabel, door het metrum zo muzikaal en in zijn beknoptheid zo puntig, dat hij voor alle doeleinden geschikt leek. ‘Misschien niet voor uitvaarten,’ wierp een vriend eens tegen, waarop de Drs. met klem liet weten dat er te zijner tijd zeker ollekebollekes moesten weerklinken aan zijn groeve” (p.8).

Vanwege het overlijden van Drs. P was het voor mij niet meer dan logisch om een van zijn bundels te kiezen. Jongste ontdekkingen (2013)  bestaat uit een selectie van ollekebollekes (of dubbele dactylus) uit het late leven van Drs. P, samengesteld door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm. De ollekebollekes danken hun gezellig klinkende naam aan het oude kinderversje, dat hetzelfde metrum heeft als de achtregelige versjes. Drs. P introduceerde deze versvorm in Nederland in de jaren zeventig en schreef er sindsdien dagelijks meerdere - vaak aan vrienden -  over de meest uiteenlopende onderwerpen. Zoals De Jong en Van der Pluijm in hun inleiding stellen: “Het ollekebolleke is de versvorm van de vriendschap” (p.9).

De samenstellers hebben in de bundel de versjes gerangschikt naar thema. Wie eenmaal het ‘ollekebolleke rebusolleke’ in zijn hoofd heeft, leest de bundel binnen no time uit. Zoals Hendrik treffend aangeeft in zijn recensie: “Je komt als lezer snel in de cadans van de tekst.” Net als hij waardeer ik de regelmaat in de melodie. Met de geringe lengte en het versje in het achterhoofd, zijn de ollekebollekes ook zeker geschikt voor middelbare scholieren. In de meeste gevallen is het duidelijk waarover het gedicht gaat, waardoor het gemakkelijk leesbare poëzie is. In tegenstelling tot Hendrik vind ik niet alle hoofdstukken geschikt voor alle niveaus. In het hoofdstuk Tijdsbeelverhelderend staan veel ollekebollekes met verwijzingen naar de Griekse mythologie en Romeinse keizers. Voor wie niet thuis is in deze materie, zullen deze lastig te begrijpen zijn. Ook komen er behoorlijk wat ouderwetse en niet alledaagse woorden in voor. Dat maakt het misschien minder geschikt voor het vmbo, maar gymnasiumleerlingen daarentegen zouden er prima mee uit de voeten kunnen.

Ik ben het eens met Hendrik dat sommige gedichten erg flauw zijn, maar de kwalificatie onderbroekenlol gaat me net te ver. Het ollekebolleke is immers bedoeld als een humoristisch versvorm. Hoewel ik vind dat overal grappen over kunnen worden gemaakt, springt er voor mij één vers in negatieve zin uit:

Robin, ach ja… destijds

Tienjarig lustobject…

Wacht eens – hier is nog

Een foto van hem

Is deze aanblik niet

Klaarkomstbevorderlijk?

Echt iets voor Robert

(Hoe heet hij toch?) M.          (p.30)

Ik vind dat de grap moet kunnen, maar grappig vind ik het absoluut niet. Gelukkig maakt Drs. P dat in de rest van de bundel ruimschoots goed met regelmatig ollekebollekes waar ik om moest glimlachen of grinniken.  

Wraak - Daniëlle Bakhuis

Recensie door Astrid Leeuwestein.

Bakhuis, D. (2011). Wraak. Amsterdam: Ploegsma.

Samenvatting

Als Frederique het uitmaakt met de populaire Sven, wordt hij zo boos dat hij een bikinifoto van haar op internet zet en haar op zijn vlog belachelijk maakt. Frederique is zo gekwetst dat ze zint op wraak. Op haar Hyves plaatst ze een foto van een kotsende Sven, waarna hij op zijn beurt een contactadvertentie aanmaakt onder haar naam. Zo blijven de twee wraak nemen op elkaar, tot het uit de hand loopt en Sven het online dagboek van Frederique aan de hele school doorspeelt. Frederique heeft hier geen antwoord meer op en besluit de strijdbijl te begraven. Sven zal echter nooit te weten komen dat ze toch nog een laatste keer wraak heeft genomen: ze heeft zijn dure tandenborstel in het studentenhuis van haar zussen door de toiletpot gehaald voor ze die aan hem teruggaf.

Recensie

Vervang in Wraak Hyves door Facebook of Instagram en het boek is zeer actueel en realistisch. Iedereen kent inmiddels de gevaren van social media: wat plaats je wel en wat niet? Zijn je foto’s, filmpjes en wachtwoorden wel veilig? Wraak laat zien hoe een ogenschijnlijke onschuldige break up tussen twee pubers uitdraait op een ware oorlog op social media. De acties van Frederique en Sven zijn soms wat gezocht, maar het laat wel zien hoe snel iemands reputatie geschaad kan worden en hoeveel pijn het iemand kan doen. Frederique wordt in Wraak door de hele klas uitgelachen en buitengesloten, waardoor ze nauwelijks meer naar school durft. Ik denk dat het goed voor pubers is dit boek te lezen, zodat ze zich realiseren hoe erg iemand door pesterijen op social media beschadigd kan raken.

Het personage Frederique is duidelijk de underdog van de twee: niet knap en nauwelijks vrienden op school. Ze is een beetje een grijze muis. Sven ‘the men’ daarentegen is de knapste en coolste jongen van de school en dat weet hij ook. Vanaf het begin van hun verkering is hij al onaardig tegen Frederique, waardoor je snel een hekel aan hem krijgt. Zo zegt hij als hij haar net voor het eerst gezoend heeft: “Dat van net hè. Dat hoeft niet iedereen te weten, toch?” (p. 30). Ook vertelt hij nooit over haar op zijn dagelijkse vlog: “Ik ben niet gek, ik zou zeker gaan vertellen dat ik een vriendin heb. Weet je hoeveel vrouwelijke fans ik daarmee verlies?” (p.17). Na zulke uitspraken weet je al vroeg in het boek dat deze jongen slecht nieuws is en dat hij Frederique alleen maar gebruikt wanneer het hem uitkomt. De sympathie van de lezer komt daardoor direct bij Frederique te liggen, helemaal omdat zij in het eerste hoofdstuk zo sterk is hem te dumpen.

Toch verandert dat gedurende het lezen. Frederique stort zich als een bezetene op haar missie om Sven terug te pakken, maar hij is haar steeds een stap voor. Ik hoopte alleen maar dat ze snel zou ophouden met haar acties, want het begon behoorlijk sneu te worden. Ze wordt neergezet als slachtoffer voor wie je sympathie koestert en begrip hebt, maar door haar kinderachtige gedrag verandert ze in een vervelend slachtoffer. Sven wordt overigens alleen maar nog gemener en arroganter dan hij al was, waardoor op het eind twee vervelende personages overblijven die allebei niet inzien dat hun gedrag niet door de beugel kan.

Daniëlle Bakhuis weet met Wraak qua taalgebruik de juiste toon te raken. De dialogen zijn vlot en geloofwaardig, al slaat ze soms met grappig bedoelde opmerkingen de plank mis: “Weet je, jij kan er ook niets aan doen, dat toen boven de karaktertrek “aardigheid” werd uitgedeeld, jij net even aan het pissen was. Da-haag, Sven” (p.8). Bakhuis gebruikt overigens weinig clichématige uitdrukkingen, waardoor Wraak het niveau van het gemiddelde jeugdboek ontstijgt. Door de stijl van de auteur en het actuele thema is Wraak een prima boek om in bijvoorbeeld klas 1 en 2 te gebruiken bij een project over social media of pesten.

Afblijven – Carry Slee en Maria Peters (filmeditie)

Reactie op recensie Hendrik Meijer door Astrid Leeuwestein.

                                                           

Slee, C. & Peters, M. (2009). Afblijven: De filmeditie (30^e druk). Houten: Van Holkema & Warendorf.

Samenvatting

Melissa droomt van een danscarrière en dit lijkt werkelijkheid te worden wanneer ze auditie mag doen voor de nieuwe clip van Brainpower. Daar ontmoet ze Jim, die haar een xtc-pil aanbiedt tegen de zenuwen. Vanaf dan ziet beste vriend Jordi haar nauwelijks meer. Melissa zit alleen nog maar bij Jim thuis te chillen en drugs te gebruiken. Daardoor gaat het van kwaad tot erger: spijbelen, stelen, dealen en uiteindelijk loopt ze zelfs weg van huis. Na weken vindt Jordi Melissa terug op een houseparty, waar ze net op dat moment bewusteloos van de xtc wordt afgevoerd naar het ziekenhuis. Jordi wil koste wat kost bewijzen dat Jim de schuldige is van alle ellende en uiteindelijk lukt hem dat ook. Als Melissa ontslagen is uit het ziekenhuis en weer terug is bij haar ouders, beseffen de twee dat ze meer voor elkaar voelen dan vriendschap.

Reactie

Net als bij Hendrik kwam tijdens mijn stage het boek Afblijven aan bod tijdens Nederlands. Ik heb er daarom voor gekozen het boek ook zelf te lezen. Later heb ik nog de filmeditie gelezen, zodat ik goed kon aansluiten op Hendriks recensie. Regisseur en scenarioschrijfster Maria Peters bewerkte het oorspronkelijke Afblijven tot deze speciale uitgave. Het verhaal is gemoderniseerd en wijkt op sommige punten iets af (de personages roken bijvoorbeeld niet meer aan de lopende band), maar de essentie van het boek is bewaard gebleven.

Ik deel Hendriks mening dat de personages erg realistisch zijn. Carry Slee en Maria Peters weten de dynamiek van de groep vrienden treffend neer te zetten. Typische zaken waar pubers mee worstelen zoals onzekerheid, populariteit, geroddel, loyaliteit, jaloezie en ontluikende liefde zorgen ervoor dat de verhoudingen soms flink op scherp worden gezet. Door hun constant wisselende emoties gaan de personages echt leven. Niet alleen Jordi en Melissa, maar ook Fleur en Toine worden echte personen door hun herkenbare pubergedrag.

Wat minder realistisch is, is het drugsgebruik van Melissa. Lil’ Kleine en Ronnie Flex rappen in hun recente hit Drank en drugs dan wel "alle tieners zeggen ja tegen mdma", ik ben het met Hendrik eens dat een meisje als Melissa wel erg gemakkelijk aan xtc komt. Het lijkt me verder zeer onwaarschijnlijk dat iemand onder invloed van xtc beter in staat is een strak ingestudeerde choreografie uit te voeren. Ik kan me ook niet voorstellen dat iemand doordeweeks overdag of zelfs op school een pil zou slikken. Bovendien is xtc is bij uitstek een partydrug en niet verslavend zoals cocaïne. Wellicht dat een snuivende tiener te heftig zou zijn voor het boek en Carry Slee het met xtc iets minder schokkend heeft willen maken. Helaas doet dat wel afbreuk aan de geloofwaardigheid. Het is goed dat het boek waarschuwt voor de gevaren van drugsgebruik, maar wees dan wel realistisch. De doorsnee leerling zal er geen vraagtekens bij zetten, maar streetwise pubers zullen erom lachen.

Toch vond ik het boek erg spannend. Het verhaal wordt grotendeels verteld vanuit Jordi’s perspectief, waardoor je net zo min als hij weet waar Melissa is als ze is weggelopen. Ik kon net als Hendrik zijn wanhoop en angst goed voelen en wilde net zo graag als Jordi weten hoe het met Melissa ging. De schrijfster zet de lezer nog even knap op het verkeerde been, wanneer Jordi in het ziekenhuis aankomt en hoort dat er een meisje van zestien aan de gevolgen van vervuilde xtc is overleden: “Frank kijkt Jordi aan. ‘Ze heeft het niet gehaald,‘ zegt hij zachtjes.[…] ‘Het was zo’n lieve meid. Je snapt die ouders niet. Waarom hebben ze niet beter voor Mette gezorgd?” (p.134). Gelukkig bleek dit Melissa niet te zijn, maar later loopt de spanning opnieuw enorm op wanneer ze alsnog in het ziekenhuis belandt.

Het nadeel van Jordi’s perspectief is dat Melissa uit beeld verdwijnt als ze is weggelopen. Hierdoor blijft het gokken naar haar gedachten en gevoelens. Ik had het wel interessant gevonden om te lezen wat ze dacht en voelde toen ze van huis weg was en wat de drugs bij haar teweegbrachten. Ik denk overigens wel dat ik Melissa dan minder aardig had gevonden. Nu doet ze wel foute dingen, maar doordat je als lezer door Jordi’s roze bril naar haar kijkt, blijft ze toch sympathiek. Misschien is het einde vreselijk cliché, maar je gunt Jordi en Melissa hun liefde voor elkaar.

16 & zwanger. Wat nu? – Marian Hoefnagel

Reactie op recensie Fleur Metzemaekers door Astrid Leeuwestein.

Hoefnagel, M. (2006). 16 & zwanger: wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren.

16 & zwanger gaat over Esther die worstelt met haar ongewenste zwangerschap. Om na te denken over haar ongeboren kind gaat ze een tijdje bij haar oma logeren, in de hoop de juiste beslissing te kunnen nemen: het kind houden, afstaan of een abortus. Het boek is onderdeel van de Reality reeks en deze naam zegt het al: de boeken uit deze serie gaan over realistische problemen waarmee jongeren te maken kunnen krijgen. De reeks is speciaal geschreven voor vmbo- en praktijkschoolleerlingen die moeilijk lezen.

Toen Fleur het boek mee had genomen naar college, ontstond er in de klas vooral veel hilariteit om het simpele taalgebruik en de niet zo geslaagde illustraties bij het verhaal. Toch besloot ik het boek te lezen, omdat door die hilariteit ook mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Bovendien heb ik er best moeite mee me te verplaatsen in leerlingen die niet zo gemakkelijk lezen.

Ik ben het met Fleur eens dat de auteur het verhaal erg rechttoe rechtaan vertelt. De zinnen zijn nauwelijks langer dan acht à tien woorden en het vocabulaire is erg beperkt en simpel. Naar mijn idee soms iets te simpel: “Samen maken ze groentesoep. Samen bakken ze stokbrood. Samen maken ze pudding met bessensap. En samen eten ze alles op” (p.33). Verder zijn sommige passages echt te kinderachtig voor pubers, bijvoorbeeld in de opsomming van oma’s dieren: ”Oma heeft veel dieren. Wel tien. Bob, de hond. Muis, de kater. Minoes en Moortje, de poezen. Dan is er nog een oude pony: Pon. Pon staat meestal in de schuur” (p.23).Deze alinea had ook rechtstreeks uit een voorleesboek voor kleuters kunnen komen. Dat jongeren moeilijk lezen, wil nog niet zeggen dat ze kinderachtig zijn. Het staat bovendien in een vreemd contrast met het heftige onderwerp van het boek.

De auteur wekt met de titel en de flaptekst de suggestie dat het hoofdthema Esthers zwangerschap is. Toch komt de zwangerschap niet veel ter sprake en vind ik het door de schrijfster erg zwak uitgewerkt. Fleur noemt in haar recensie een aantal passages die verwijzen naar zwangerschapskwaaltjes, maar veel verder dan misselijk zijn komt de schrijfster niet. Esthers keuzemogelijkheden (houden, afstaan en abortus) worden wel genoemd, maar ze worden nauwelijks ondersteund door uitleg en argumenten.  De uiteindelijke miskraam van Esther vind ik net als Fleur jammer en een zwaktebod. Het komt op mij over alsof hier is gekozen voor een oplossing die geen controverse veroorzaakt. Ik had het sterker gevonden wanneer Esther na gesprekken met haar oma en haar ouders een weloverwogen keuze had gemaakt. Ze voert die gesprekken overigens wel, maar erg kort en oppervlakkig. Wat mij daarentegen wel aansprak, was dat Esther en Joris er elkaar op wijzen dat de zwangerschap de schuld van hen allebei is en dat zij allebei verantwoordelijkheid hadden moeten nemen om veilige seks te hebben. In het dagelijks leven wordt dat naar mijn mening toch iets te vaak bij de vrouw neergelegd.

Hoewel de zwangerschap als hoofdthema is bedoeld, vond ik het vooral een geschiedenisles van oma aan Esther. Haar oma praat uitgebreid over het dagelijks leven toen zij jong was. Daarnaast vertelt zij veel over de maatschappelijke rol van vrouwen tijdens haar jeugd in vergelijking met nu. Ook haalt ze voortdurend Esthers vrijgevochten moeder Marlies aan als feministisch voorbeeld: “Marlies trouwde niet. Marlies kreeg geen kinderen. Dat vond opa maar niks. Hij zag niet goed Marlies het deed. Toen ze klaar was met haar studie, kreeg ze een heel goede baan. Bij de krant, waar ze al werkte. Ze kocht een leuke flat, helemaal alleen zonder man” (p.73). Ik juich het toe dat de auteur over de positie van vrouwen schrijft, maar ze had meer voor jonge meiden betekend wanneer ze het thema tienerzwangerschap beter had uitgewerkt.

Al met al een niet erg geslaagde poging om moeilijk lezende jongeren aan te spreken. Gezien de titel had ik meer verwacht dan een meisje van zestien dat een makkelijk bedachte miskraam krijgt en vanwege enorme sneeuwval met een arrenslee naar het ziekenhuis moet. Really?? De naam Reality reeks dekt hier toch echt de lading niet. 

Reactie op Ilse Schuurmans - Hans Hagen (Hoe angst klinkt)

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido.

(Reactie van Myrna van Deursen op Ilse Schuurmans).


De gedichtenbundel van Hans Hagen is een prachtige bundel om middelbare scholieren kennis met poëzie te laten maken. Ilse stelt al dat de bundel allerlei onderwerpen behandeld die pubers aangaat. Op deze manier is de bundel toegankelijk voor veel jongeren. Hagen bespreekt ook een paar abstractere thema's in zijn werk, zoals:

dat alleen

dat iemand
de zomer uitvindt
de rits gsm sms
heupen een schort
en vrij en rode bikini’s
geen probleem
maar winter ouders
schoolrapport
en angst en verlangen
als het donker wordt
en gemeen
al dat alleen
in de pauze
de klas
dat alleen [1]

Ik ben net zoals Ilse van mening dat de keuze van de onderwerpen binnen de gedichten tot herkenbaarheid leidt bij pubers, maar er zitten ook gedichten bij die abstract zijn en moeilijker te begrijpen zijn. Ik ben het dus niet geheel met Ilse eens dat de gehele bundel compleet is gericht op het jongere lezerspubliek. Het gedicht 'dat alleen' is hiervan een voorbeeld. Ik heb dit gedicht mijn nichtje laten lezen en die zei direct: 'Ik snap de woorden, maar ik weet echt niet wat hij hiermee bedoelt'. Dat is jammer, want leerlingen zijn vaak opzoek naar de essentie van een gedicht. Die essentie willen leerlingen snel vinden en anders is hun motivatie al snel verdwenen. Het bekende gedicht van Toon Hermans 'een vriend', slaat altijd enorm aan bij leerlingen. Het is duidelijk, er zit emotie in, ze kunnen zich inleven in het onderwerp en er zit een duidelijke rijmstructuur in. Volwassenen kijken met compleet andere ogen naar poëzie en dat moet niet vergeten worden bij het beoordelen van jeugdpoëzie. Gedichten worden door leerlingen veelal gezien als saai. Door zulke abstracte gedichten in de bundel te stoppen haken leerlingen af, maar het kan ook juist een klassikale uitdaging zijn. Vooral voor docenten Nederlands is het gedicht 'dat alleen' een mooie uitdaging om klassikaal nu eens te kijken wat de dichter bedoelt. Wanneer de leerling het gedicht alleen leest, dan zal hij of zij wel eerder afhaken.

Ilse heeft een paar prachtige gedichten in haar recensie opgenomen die over de liefde en ontluikende seksualiteit gaan. Dit heeft Hans Hagen prachtig gedaan, zoals Ilse ook beschrijft. In hele duidelijke zinnen weet hij de essentie van de emotie, spanning en onzekerheid te pakken die jongeren dan voelen. Vooral in het gedicht 'van mij' komt de essentie van ontluikende seksualiteit en liefde onder pubers prachtig naar voren. Het is niet ordinair geschreven om toch te choqueren of om een reactie bij jongeren te ontlokken. Het is zoals het is, die stijl maakt dat jongeren zich enorm in de gedichten herkennen en dit is ook meteen het talent van Hans Hagen.

van mij

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...) [2]
               

In de dichtbundel is ook veel ruimte voor humoristische gedichten waarin herkenbare problemen worden beschreven en mijn kritiekpunt was ook dat ze soms heel flauw zijn. Leerlingen vinden dit wellicht heel leuk, maar een oudere scholier zou wel zoiets kunnen hebben van: 'haha, heel grappig, maar niet heus'. Een voorbeeld hiervan is het gedicht 'dectie'. Ik vond dit gedicht heel creatief qua woordgebruik en om mensen duidelijk te maken hoe letters soms door lezers worden opgenomen, maar leerlingen hanken denk ik snel af. Al is het aan de docent dan weer om het doel van het gedicht in kaart te brengen en de klas vragen te stellen.Waarom heeft de dichter voor deze opzet gekozen en wat is zijn doel? Op deze manier leren leerlingen wel dat gedichten vele vormen en opzetten kennen. 

Dectie

ze zggeen

dat het neit utimakat

of je de ltteers in een wrood

op de geode ptaals zet

als je de ersete ltteer maar aan het bgien

en de ltaatse aan het enid shcijfrt

spant ireedeen wat er saatt

woraam o woaram w

eet die sekkul van nreldedans dat neit

met dat sfufe ktole dectie

dan hlaade ik mesihcsin ook enes een ngeen

in ptlaas van een dire of een tewe [3]

Ik deel de mening van Ilse dat de gedichtenbundel veel thema's bevatten die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Ik vind de gedichten op sommige momenten wel te abstract en te onherkenbaar voor jongeren. Hans Hagen gebruikt humor in zijn gedichten, maar dit vind ik niet sterk. Het is al gauw heel flauw en daardoor is het eigenlijk niet grappig meer. Het gebruik van humor is dan ook niet geslaagd in de bundel. De bundel is echter zeer geschikt om leerlingen vanaf twaalf jaar kennis te laten maken met poëzie. Alle onderwerpen komen aan bod en iedere leerling vindt wel een gedicht wat hem of haar aanspreekt. Wel een groot compliment voor de auteur hoe herkenbaar hij over liefde en seksualiteit weet te schrijven. Het is zo gevoelig en mooi omschreven, dat leerlingen heel goed de essentie van deze gedichten begrijpen. Een bundel die iedere docent Nederlands in de kast moet hebben om leerlingen kennis te laten maken met de mooie wereld van poëzie.

[1] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. geraadpleegd op: 15-06-2015, van: http://hanshagen.nl/boeken/hoe-angst-klinkt/

[2] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido. p. 12

[3] Deckers, M. (z.d.). Dectie. Geraadpleegd op: 13-06-2015, van: http://www.markdeckers.net/2012/09/dectie.html

Het Diner (Herman Koch) - recensie (Myrna van Deursen)

Koch, H. (2009). Het diner. Uitgeverij Anthos, Amsterdam. 


Samenvatting

Pubers Michel en Rick zijn neven van elkaar. Na een feestje met veel alcohol in hun lichaam begaan ze een afschuwelijke misdaad. Dit strafbare feit kan leiden tot een lange gevangenisstraf. Paul, de vader van Michel, heeft zijn zoon herkend bij 'Opsporing Verzocht' op televisie en weet welke misdaad de twee jongens hebben begaan. Zijn vrouw Claire herkende volgens Paul, Michel en Rick, niet bij het kijken naar het televisieprogramma. Paul is bang dat zijn broer Serge de jongens ook heeft herkend. Serge nodigt op een avond samen met zijn vrouw Michel en Claire uit voor een diner. Serge is een bekend politicus en lijkt de verkiezingen te gaan winnen. Paul is dan ook bang dat zijn zoon alleen voor de daad zal opdraaien, want slechte publiciteit kan Serge in verkiezingstijd niet gebruiken. Ondanks dat Paul weet heeft van het geweldsdelict is niet alles duidelijk. Weet Claire dat haar zoon betrokken is bij een strafbaar feit? Hoe zijn de filmbeelden van de beveiligingscamera op het internet gekomen en welke kennis heeft Serge? Tijdens het diner lopen de gemoederen hoog op en is vooral de vraag voor beide gezinnen: hoe lossen we dit op als familie?

Recensie

De thriller van Herman Koch is de winnaar van de NS Publieksprijs 2009. Het boek is  zeer goed ontvangen in Nederland. Het succes van het verhaal maakt dat het boek meerdere malen is uitgegeven. Herman Koch is niet alleen schrijver. Hij was als programmamaker verschillende jaren verbonden aan het televisieprogramma Jiskefet. In 1985 startte hij zijn schrijverscarrière, maar er kwam geen grote bestseller uit zijn handen. Dit veranderde in 2009 met de uitgave van zijn werk Het Diner. [2] Niccolò Ammaniti stelt op de achterflap van het boek: 'De roman ontwikkelt zich tot een adembenemende thriller waarin niemand onschuldig is. Koch houdt de lezer in zijn greep'.[1] Deze mening deel ik met Ammaniti. Bij de start van het boek was ik meteen nieuwsgierig welke misdaad de twee neven nu begaan hadden. Het duurde tot bladzijde 126 tot het strafbare feit eindelijke uitgewerkt gaat worden. Op dat moment wist ik niet hoe snel ik de bladzijdes om moest slaan. Het geweld tegen een zwerver, die in een ruimte om te pinnen ligt, wordt steeds heftiger. Op het moment dat je als lezer denkt dat de vrouwelijke zwerver compleet dood geschopt en geslagen wordt, komen je ogen ineens bij het woordje 'jerrycan'. De spanning wordt door de schrijver goed opgebouwd: "De neef is weer naar buiten gelopen, naar de boom met de vuilniszakken. Hij schuift de verpakkingsdoos van de breedbeeldtelevisie opzij, en daar staat de jerrycan".[3] Vanaf dat moment ontstonden er allerlei beelden in mijn hoofd. Ojee, wat krijgen we nu? Het zal toch niet? Koch weet de spanning nog enkele bladzijdes vast te houden tot uiteindelijk de ontknoping komt waar je als lezer al bang voor bent. De twee jongens gooien een aansteker richting de jerrycan en de vrouwelijke zwerfster vat vlam. Het opbouwen van de spanning naar het daadwerkelijke delict heeft Koch subliem gedaan. Gaandeweg wordt de lezer pas duidelijk wat de jongens op hun kerfstok hebben en de details van het delict worden ook vol spanning opgebouwd. Dit maakte dat ik het boek bijna niet weg kon leggen en mijn ogen bijna dicht vielen, maar ik moest weten wat er was gebeurd in de betreffende pin-ruimte.

Naast dat Koch goed de spanning in het verhaal weet op te bouwen heeft het boek ook andere mooie kwaliteiten. De schrijver weet hoofdpersoon Paul goed neer te zetten in het verhaal. Door de scherpe schrijfstijl van Koch word je als lezer meegenomen in de psyche van Paul. Paul is een man die vol cynisme de strafbare feiten van zijn zoon verwoordt en zijn broer Serge beschrijft. Deze manier van schrijven leidt ertoe dat je als lezer met momenten enorm moet glimlachen: "De verschrikkelijke grijze muis met uitstraling van een opbergmap bleek in de vrije uurtjes plotseling verrukkelijk Frans te kunnen kokkerellen, in de eerst volgende weekendbijlage van de landelijke krant stond hij in kleur op het omslag: zijn gebreide ovenwanten hielden een braadslede met Provençaals gehaktbrood omhoog". [4] Als lezer heb je meteen een beeld bij Serge. Iedereen kent wel personen die ineens door een verandering van macht, baan of schoonfamilie zich ineens heel anders voordoet. Onderling wordt over deze personen vaak met cynisme en humoristische steken onder water gesproken. Dit maakt Paul heel herkenbaar voor lezers.

Dit boek is niet weg te leggen. Je wilt de uitkomst weten en het boek wordt alsmaar spannender. Paul denkt dat zijn vrouw de jongens niet heeft herkend, maar dit blijkt uiteindelijk wel zo te zijn. Dit zet ook het huwelijk van Paul en Claire compleet onder druk. Claire blijkt al die tijd haar zoon de hand boven hoofd te hebben gehouden, zodat hij nooit voor het delict zou op kunnen draaien. In het verhaal blijkt uiteindelijk dat ouders alles voor hun kinderen over hebben, hoe bont en strafbaar ze het ook maken. Moederliefde gaat tot het uiterste! Wat zou jij doen als ouder? Dan moet je zeker dit boek lezen.



[1] Koch, H. (2009). Het diner. Uitgeverij Anthos, Amsterdam. p: 306.

[2] Onbekend. Over Herman Koch. Geraadpleegd op: woensdag 3 juni 2015, van: http://www.hermankoch.nl/herman-koch/

[3] Koch, H. Het Diner. p: 132.

[4] Koch, H. Het Diner. p: 46.

Reactie op Liza Uijting (Komt een vrouw bij de dokter) door Myrna van Deursen

Kluun. (2003) Komt een vrouw bij de dokter. Amsterdam: Rainbow

Het boek van Kluun was een complete hit toen het uitkwam en nog steeds wordt het door veel mensen gelezen. Bij het lezen van de recensie van Liza Uijting kwam ik toch tot de conclusie dat ik op verschillende punten een andere mening had over de inhoud van het boek.

In de recensie van Lisa wordt gesteld dat je een hekel aan de hoofdpersoon Stijn krijgt, maar tegelijkertijd ook sympathiek voor hem ontwikkeld. Dat gevoel deel ik niet helemaal. Bij het lezen ontwikkelde ik totaal geen sympathiek voor Stijn. Het boek werd door NRC Handelsblad omschreven als een 'Ode aan de liefde', maar echte liefde is naar mijn interpretatie iets anders.[1] Ook Lisa stelt dat Stijn er voor Carmen wilt zijn en dat ook telkens wilt blijven doen. Ik zie in het verhaal toch telkens momenten dat Stijn er totaal niet voor Carmen is. Op de momenten dat zij hem echt nodig heeft vlucht hij in het nachtleven of in zijn affaire met zijn minnares. Een ode aan de liefde zou het geweest zijn als Stijn zijn trouwbelofte letterlijk had genomen. In ziekte en gezondheid, in voor- en tegenspoed, krijgt dan een compleet andere betekenis. Als de lezer met die achterliggende gedachte het verhaal leest, dan ontstaat er bijna agressie op het moment dat Stijn zegt: 'Carm! Doe normaal! Ik ga mee naar de chemokuren, bestralingen, ik maak ruzie met dokteren voor je, ik bel ze voor je uit hun bed, ik... ik... doe alles voor je!' [1] Het is vanuit Stijn telkens: ik doe dit en ik doe dat voor je. Het lijkt mij niet meer dan normaal dat je dit voor je partner doet als die ziek is. Net of dit een excuus is voor het vreemdgaan. Er ontstaat bij mij totaal geen gevoel van sympathie voor Stijn. Ik vind juist Carmen heel sterk dat ze ondanks haar ziekte het geluk van haar gezin voorop zet ten koste van zichzelf. Ze kan wel van hem scheiden, maar Luna moet wel verder met haar vader en dit vind ik heel krachtig. Telkens vergeeft ze Stijn weer en dat getuigd van veel kracht. 

Ik heb bij het verhaal geen soapachtig gevoel gekregen. Er zijn nu eenmaal mannen die dwangmatig vreemdgaan in het leven. Ik denk, weet eigenlijk wel zeker, dat er genoeg mannen zijn die het moeilijk vinden om juist dan hun vrouw onvoorwaardelijk te steunen. Deze mening wordt ook onderstreep door psychiater Leo van Weezel. De realiteit is dat vrouwen met borstkanker vaak hun borst moeten laten amputeren, kaal worden en geen energie meer hebben voor alledaagse zaken. Er zijn relaties die deze druk niet aankunnen. In augustus 2014 kwam de Volkskrant nog met een artikel waarin werd gesteld dat kankerpatiënten vaak kampen met relatieproblemen. Partners lijken volgens psychiater Leo van Weezel dan ineens ontzettend naar en vervelend te worden. Het verhaal van Kluun is dan ook zeker geen uitzondering volgens de psychiater.[2] Het boek is voor mij dan ook geen soapachtig verhaal waarin zaken steeds onwaarschijnlijker en extremer worden, dit zijn toch wel de kenmerken voor Goede Tijden Slechte Tijden.

Het boek is een echte aanrader voor scholieren in de bovenbouw van het vmbo, havo of vwo. Ik onderstreep de visie van Lisa dat het boek zorgt voor een reality-check. In klassen wordt steeds vaker het woord kanker gebruikt als stopwoordje. Ik heb in mijn klas ook weleens gehoord dat iets 'kankervet was', maar kanker kan niet vet zijn. Kanker betekent altijd onzekerheid, pijn, verdriet, spanning en regelmatig de dood. Door het lezen van het boek ontstaat er bij leerlingen de confrontatie met de ziekte. Ik hoorde destijds van leerlingen terug dat er momenten waren dat ze moesten huilen bij het lezen van het boek. Ook ik moet bekennen dat ik het niet droog hield op het moment dat Carmen kiest voor euthanasie. Leerlingen kunnen zich heel goed voorstellen wat verlies, verdriet en het loslaten van een moeder betekent. Sympathiek heb ik nog steeds niet voor Stijn, maar het boek is wel prachtig geschreven en houd je nog vast nadat je het boek hebt dichtgeslagen.


[1] Kluun. (2003) Komt een vrouw bij de dokter. Amsterdam: Rainbow, p: 2. 

[2] Effting, M. (2014). Kankerpatiënten kampen vaak met relatieproblemen. Geraadpleegd op: zaterdag 30 mei 2015, van: http://www.volkskrant.nl/wetenschap/kankerpatienten-kampen-vaak-met-relatieproblemen~a3724680/

16 en zwanger. Wat nu? Reactie op de recensie van Fleur Metzemaekers door Myrna van Deursen

Hoefnagel, M. (2006) 16 & zwanger wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

Tienerzwangerschappen zijn helaas nog steeds aan de orde ondanks alle goede voorlichting die er voor handen is. In mijn middelbare schoolperiode heb ik meegemaakt dat twee jonge meisjes op school in verwachting raakten. Bij een achttienjarige vwo-leerling was dit voor veel mensen niet schokkend, maar wel bij een veertienjarige vwo-leerling. Ik was zelf toen compleet verbaasd, want ook ik had vooroordelen. Kwam dit niet alleen voor bij lagere sociale klassen? Je bent toch niet seksueel actief als je dertien bent? Op het vwo zou dit zeker niet voorkomen! Ik had het compleet mis en het gebeurt overal. Hoeveel voorlichting leerlingen ook krijgen, het kan altijd gebeuren. Dat heeft niks te maken met niveau, sociale klasse of de thuissituatie.

Het boek 16 en zwanger, wekte dan ook mijn interesse toen hierover een recensie verscheen. Het is enorm belangrijk om dit onderwerp onder de aandacht van leerlingen te blijven houden. Ik was benieuwd of het boek aansloot bij de belevingswereld van leerlingen die moeilijk kunnen lezen. De thematiek van het boek sluit inderdaad aan bij de belevingswereld. De schrijfster Marian Hoefnagel heeft op een goede manier een moeilijk onderwerp in een verhaal weten weer te geven, maar net zoals Fleur Metzemaekers heb ik ook kritiek op de schrijfstijl. Al mis ik ook het gebrek aan het verder uitdiepen van de emoties van de hoofdpersonen. Juist het weergeven van deze emoties vergroot het inlevingsvermogen van leerlingen die dit boek leven. Uiteraard zijn leerlingen die moeilijk kunnen lezen gebaat bij een duidelijke en bovenal beknopte zinsstructuur. Al is de schrijfster soms ook te beknopt. In het verhaal is te lezen dat Esther naar bed gaat met haar vriendje. Hier was ik enigszins verbaasd over hoe dit werd beschreven: 'Toen trok Joris zijn trui uit en zijn T-shirt. Joris heeft een goed lichaam. Esther vond het leuk om naar hem te kijken'. [57] Ik vind het jammer dat de schrijfster niet meer oog heeft gehad voor de emoties van twee jongeren die zoiets intiems met elkaar delen.

Ik deel de mening dat het boek mij enerzijds wel aanspreekt, maar aan de andere kant zijn er ook verschillende kritiekpunten te leveren. De schrijfster is erin geslaagd om een een problematisch onderwerp duidelijk te beschrijven, maar op sommige punten wordt het verhaal ook ongeloofwaardig en te abstract. In de recensie wordt aangegeven dat de logeerpartij bij oma onrealistische stukken bevat. Deze mening deel ik. Aan het einde van het verhaal krijgt Esther enorme buikpijn met bloedverlies. Ze moet naar het ziekenhuis, maar doordat ze zijn ingesneeuwd moet ze op een slee door haar ouders gebracht worden. Dat is natuurlijk complete onzin. Het verhaal is geschreven in de hedendaagse tijd en al is het weer nog zo slecht, een zwangere vrouw met bloedverlies krijgt hulp. Hiervoor rukt zelfs de brandweer uit. Al vraag ik mij vooral af of leerlingen in eerste instantie door hebben wat eraan de hand is. Wij lezen met een volwassen oog het boek, maar een zwangere vrouw die bloedverlies heeft, wat is daar nu zo ernstig aan? In de passage: 'Ze heeft nog steeds vreselijk veel buikpijn. En ze verliest bloed. Net alsof ze ongesteld is'. [105] Het wordt op het einde niet echt duidelijk dat het een miskraam is geweest. Een lezer met levenservaring heeft het meteen door wat er aan de hand is, maar een leerling kan ook denken dat ze eigenlijk helemaal niet zwanger is geweest en gewoon heftig moest menstrueren doordat de cyclus wat verlaat was. Hier heeft de schrijfster de mogelijkheid laten liggen om de leerlingen duidelijk te maken wat er met de personage Esther nu expliciet aan de hand was.

Al met al heeft de schrijfster op een goede manier getracht een tienerprobleem op een heldere wijze te verwoorden in haar boek. Jammer dat de emoties van de hoofdpersoon op sommige momenten te weinig zijn uitgewerkt waardoor het soms bijna lachwekkend is, zoals bij de vrijscène. Ook is het einde van het verhaal niet realistisch. Een miskraam is een toevallige makkelijke uitweg voor de hoofdpersoon, maar is het geloofwaardig? De meeste jonge meisjes krijgen geen miskraam en zetten uiteindelijk een baby op de wereld. Dan begint het leven pas echt! Hier hadden kansen voor de schrijfster gelegen om leerlingen te laten zien wat een baby in je leven betekent en het bewustzijn te vergroten. Dit gemis maakt het boek met vlagen heel oppervlakkig, ondanks de heftigheid van het onderwerp. Zeker een aanrader door de thematiek, maar ik ben als lezer niet geheel overtuigd door de schrijfster om dit boek zeer positief te beoordelen.