Recensie: Afblijven! - Hendrik Meijer

Afblijven, Carry Slee. Houten, Van Holkema en Warendorf (1998). Dit is een heruitgegeven filmversie (gemoderniseerd) uit 2009.

Het meisje Melissa mag dansen in een videoclip van de rapper Brainpower en dat vindt ze natuurlijk geweldig. Ze is op van de zenuwen als ze moet voordansen en iemand van haar dansvereniging biedt haar een XTC-pil aan, met de garantie dat het dan een stuk beter zal gaan.
Zoals het een goed jeugdboek betaamt, wordt zij afhankelijk van drugs en gaat het steeds slechter met Melissa. Ze komt steeds minder thuis en op het hoogtepunt (of dieptepunt) raakt zij door drugs in coma en wordt ze opgenomen in het ziekenhuis.
Haar vriend Jordi ziet het allemaal met afschuw gebeuren. Hij gaat naar haar op zoek, wanneer ze in een drugspand zit en in die bewuste coma (…) raakt. Ze blijken onafscheidelijk en aan het eind gaat het weer goed met Melissa en hebben de twee verkering.

Een les tijdens mijn stage was aanleiding om dit boek te gaan lezen. In de methode Op Niveau stond een stuk uit het boek, dat ik heb voorgelezen. Aansluitend vroeg ik de leerlingen om het thema, de inhoud en wat ze van het verhaal vonden. Daarna hebben ze verwerkingsopdrachten gemaakt: een eigen einde of een waarschuwingsposter. Leerzaam dus voor alle partijen.
Omdat ik dat deel van het verhaal las heb ik meteen de mogelijkheid gepakt zelf het boek te lezen. Het staat als een huis: er is diepgang, het onderwerp raakt en de gevolgen zijn confronterend. Het boek is verfilmd. Sommige leerlingen gaven aan de film al te hebben gezien.
De personages in het boek zijn zeker realistisch. Net als veel andere jeugdboeken gaat dit exemplaar over een meisje met een dansdroom. Dit keer is het personage realistisch neergezet en ga je ook als jongen (man) mee in het verhaal. Je wil haar tegenhouden, maar dat gaat natuurlijk niet. Ze komt wel erg makkelijk aan drugs. Ik kan me niet voorstellen dat het écht zo makkelijk gaat, behalve als je in bepaalde wijken of straten woont.
Overal is drugs, ook in het plattelandsdorpje waar ik ben opgegroeid, maar de eenvoud moest natuurlijk worden opgeschreven ter waarschuwing. Positief aan het boek vind ik trouwens dat het geen continu opgeheven vingertje is. Je wordt meegenomen in de belevingswereld van de hoofdpersoon.
Melissa komt in ieder geval sneller aan een XTC-pil dan ik vroeger aan een Dextro Energy:

“Ben je zenuwachtig?” vraagt Jim.
“Ja,” zegt Melissa.
“Waarom?” vraagt Jim
Wat een vraag zeg, denkt Melissa. Ga zelf even lekker in je eentje voor die filmcrew dansen. Ze doet moeite om aardig te blijven. “Ik ben bang dat ik niet durf… en dat ze dat zien.” Nu ze het uitspreekt moet ze bijna huilen.
“Dus eigenlijk wil je meer lef,” zegt Jim.
Melissa knikt. “Helemaal nu ik jou heb zien dansen.” Ze neemt nog een slok water.
“In dat geval heb ik wat voor je,” zegt Jim.
“Oh ja? Wat dan?”
Jim doet zijn hand open. Melissa kijkt ernaar. In zijn hand ziet ze een XTC-pil. Melissa aarzelt. Ze heeft nog nooit XTC geslikt. Maar dan denkt ze aan de clip. Stel je voor dat het haar lukt, alleen maar door die ene pil. En ze neemt hem in. [pagina 31]

Het is voor de doelgroep erg confronterend en hard en dat maakt het spannend en educatief. De vraag is natuurlijk of scholieren van nu er wat van aantrekken, maar de bedoeling van het boek is duidelijk en goed. Er wordt nergens omheen gedraaid.
Ik weet alleen niet of die wereld heel realistisch is. Misschien wel, maar ben ik hem nog niet tegengekomen. Ik verbaas me in ieder geval wel over hoe eenvoudig het met de jongeren in het boek misgaat. Het is wel problematiek die jongeren kunnen tegenkomen. Ik ben zelf altijd wat huiverig voor boeken die te veel zeggen hoe gevaarlijk het is om bier te drinken of drugs te gebruiken. Het is heel gevaarlijk en het is gif. Ja, jongeren moeten ervan afblijven. Maar volgens mij moeten schrijvers wel zoeken naar de juiste toon.
Wat ik bedoel is dat ik vind dat jongeren niet bang moeten worden gemaakt om uit te gaan, of om los te komen van je ouders. Constant geraken de jongeren in jeugdboeken in grote problemen, wanneer ze zich losrukken van hun ouders.
Dit boek gaat daar verder in. Dit boek vertelt wat er echt met je kan gebeuren, wanneer je helemaal je eigen gang gaat, nadat je net een dikke middelvinger hebt opgestoken naar alle waarschuwingen die je hoorde. Maar ja:

“Slachtoffer nummer zeven,” zegt de broeder gehaast. “Melissa de Raaf.”
De artsen rennen met de brancard naar de intensive care. Jordi holt er achteraan. Hij wil mee de behandelkamer in gaan, maar een verpleegster houdt hem tegen.
“Je mag niet naar binnen.”
Jordi kijkt naar Melissa, die naar binnen wordt gereden. Zou ze hier ooit nog levend uit komen? Ineens raakt hij in paniek. “Ze mag niet doodgaan…”
“De dokter doet wat hij kan.” En de verpleegster trekt de deur dicht. [pagina 138]

Het is een spannend moment in het boek, omdat je op de voorgaande pagina’s Melissa de vernieling in hebt zien gaan en dat Jordi steeds meer om haar lijkt te geven. Je voelt daardoor de wanhoop en de spanning. Het is een goed en eigentijds boek dat de problematiek van de huidige generatie op een juiste wijze naar voren brengt.

Recensie: Zaterdagnachtkoorts - Hendrik Meijer

Zaterdagnachtkoorts, Tine Bergen. Antwerpen, Standaard (2013).

Het boek Zaterdagnachtkoorts van Tine Bergen gaat over de hartsvriendinnen Nore en Charlot. Ze zitten samen op een dansclub en ze weten alles van elkaar. Er komt een auditie om met die dansgroep op te gaan treden in een nachtclub, of een dancing. Daar wordt een tienerparty gehouden en de meiden willen daar maar wat graag aan meedoen.
Nore mag van haar ouders meedoen aan de auditie, maar Charlot niet. Daar verbazen de meiden zich over, omdat Nore van Charlot gewend is dat ze veel méér mag van haar ouders dan zij zelf. Bovendien zitten ze in het examenjaar.
Charlot wordt jaloers op Nore en ze lijken elkaar te negeren. In ieder geval wordt duidelijk dat hun innige band (ze zijn ook nog eens achternichten van elkaar) behoorlijk onder druk staat.
Op school leert Nore Eric kennen. Eerst kijkt Nore weg, maar dan lijkt ze opeens best in hem geïnteresseerd. Ze maken samen huiswerk.
Nore komt door de auditie en natuurlijk komt het met Charlot ook weer goed: samen dansen ze de sterren van de hemel op de tienerparty.

Struinend door de Arnhemse bibliotheek liep ik opeens met dit boek in mijn handen. Een meidenboek, een genre waar ik tijdens de eerste periode zo voor gevallen was. Ze komen zo ‘fout’ op me over, zoals in een droomwereld van meisjes: het meisje wil iets, van haar vader mag het niet, de onderdanige en onzekere moeder geeft eigenlijk haar dochter gelijk en uiteindelijk krijgt het kind haar zin. Dat is héél kort door de bocht de strekking van zo’n boek en eigenlijk is Zaterdagnachtkoorts niet anders.
Ik werd gaandeweg zelfs blij dat ik dit boek ben gaan lezen. Tijdens mijn stage bij het Staring College werd in de tweede helft elke week een boekpresentatie gegeven door een leerling. Eén meisje gaf een presentatie over een boek dat in hetzelfde genre valt als Zaterdagnachtkoorts.
Ik merkte dat ze echt helemaal had meegeleefd en dat meisje, dat ambities had en werd tegengewerkt door De Volwassenen, was ook aan het dansen.
Dezelfde ingrediënten, dezelfde thematiek: ik realiseerde mij dat hier echt de interesse van die jonge meiden ligt en dat het daarom nodig is me daarin te verdiepen. De leerlinge vond haar boek heel tof omdat het over die dansambitie ging, over roem, over in de spotlights staan.
Dat maakt meteen dat dit een boek voor de massa is. Het is ook makkelijk te lezen en de kaft ziet er aantrekkelijk uit, met een lachende meid in een ingewikkelde pose.
Inhoudelijk is het boek door al die cliché’s niet serieus te nemen. Ik vind het eerder lachwekkend. Neem bijvoorbeeld het broertje van Nore: hij begint zich opeens anders te kleden. Hij draagt strakkere T-shirts, doet geheimzinnig. Doet opeens de deur van zijn slaapkamer op slot, óók als hij zelf binnen zit. Bovendien ruikt het opeens steeds vaker erg muf op de bovenverdieping van het huis.
Mijn gedachten dat hij uit de kast zou komen (gezien dat T-shirt) of bijvoorbeeld een hennepkwekerijtje was begonnen, bleken onjuist. Uiteindelijk bleek dat hij stiekem een konijn op zijn kamer hield, dat hij had overgenomen van een vriendinnetje. Plotseling realiseerde ik me weer: het is een jeugdboek.
Het boek is in hoofdstukken verdeeld. Die beginnen allemaal met een citaat uit een bekende popsong. Dat maakt het boek enerzijds makkelijk om in de tijd te plaatsen, anderzijds maakt dat het boek snel verouderd, omdat kinderen van veertien echt de hits van vijf of zes jaar geleden nog kennen of ‘cool’ vinden. Bovendien ontgaat me de relevantie ervan en lijkt me de toevoeging eerder debet aan het boek te zijn, wanneer de schrijfster het nodig acht het verhaal daarmee te moeten aankleden om het leesbaar te houden.
Zaterdagnachtkoorts is onmiskenbaar een meidenboek. Dat blijkt al helemaal uit de volgende passage, wanneer Nore en Charlot net hebben afgesproken tijdens het stadten een milkshake te gaan halen:

“Daar zeg ik geen nee tegen.” Charlot zwaaide met een flesje zilverkleurige nagellak. “Maar eerst zijn onze nagels nog aan de beurt.”
Keurend hield Charlot haar hand voor haar gezicht nadat ik drie nagels had gelakt. “Het staat me wel.”
“Het staat je prachtig”, kwam een winkeljuffrouw zich ermee bemoeien. “Waarom probeer je de rest van je nagels ook niet?”
“Mag dat dan?”
“Tuurlijk, het is toch een tester. En ik zeg dat het mag. Jonge meiden moeten worden aangemoedigd om make-up te proberen, anders heb ik over een paar jaar niks meer te doen.” De winkelbediende knipoogde en verdween achter een rek vol parfum. [Pagina 25]

Eén en al non-informatie die losstaat van het verhaal. Maar het illustreert wel hoe mierzoet de meiden met elkaar omgaan. Dat is weer nodig om het gevoel dat later in het boek nodig is, te versterken. Charlot gaat roddelen over Nore. Nore luistert stiekem mee, terwijl Charlot dat niet weet:

“Nore is al zo lang jaloers op mij. Je wilt het niet weten! Ze pakt de zaken altijd zo onhandig aan bij haar ouders dat ze vaak geen toestemming krijgt. En dan kwam ze elke keer weer uitjammeren bij mij en vragen of ik niet kon helpen. Of mijn moeder geen goed woordje wilde doen. Dus ik had verwacht dat ze mij wel zou steunen nu het een keer omgekeerd was. Maar nee hoor. Ze liet geen kans voorbijgaan om erin te wrijven dat zij wel auditie mocht doen en ik niet. Daar word je niet vrolijk van, dat kan ik je wel verzekeren.”
“Dat kan ik me moeilijk van Nore voorstellen.” Paulien klonk ongelovig.
“Ik ook. Maar toch is het zo.” Charlot was stellig. [Pagina 88 en 89]

Je wordt als lezer meegesleept in een meidenruzie die uiteindelijk weer helemaal goed komt. Haar broertje Sebastiaan heeft dus gewoon een konijn in plaats van een vriend of een plantage en de romance met Eric komt pas tot een explosie op pagina 165, waar de twee elkaar zoenen. Heel oppervlakkig voor volwassenen allemaal, maar eigenlijk ligt hier gewoon een puik meidenboek.

Broederliefde

Broederliefde

Van Lieshout, Ted, 2011, Gebr., Haarlem, Gottmer. Recensie door Monique Rademaker.

Ben je nog een broer wanneer je broertje dood is. Volgens de schrijver van het boek het hoofdthema. Maar daarnaast loopt de even indrukwekkende zoektocht van de broers naar hun geaardheid. Van het begin tot het eind is dit een verpletterend boek. Zo integer en warm geschreven dat de twee broers Maus en Luuk onder je huid gaan zitten.

 

Lukas en Marius of kortweg Luuk en Maus. Twee broers met tussen hen een leeftijdsverschil van zo’n anderhalf jaar. Luuk de stille oudste en Maus de uitbundige jongste. Met dit duo maak je kennis op een bijzondere manier. Maus is overleden aan een ziekte. Aan de vooravond van de eerste verjaardag na het overlijden van  Maus heeft Luuk het dagboek van zijn jongere broertje uit zijn slaapkamer gehaald. Niet om het te lezen maar om het vol te schrijven omdat het daarmee net zoveel van hem wordt als van zijn broertje. Dit alles omdat zijn moeder heeft besloten op de verjaardag van Maus zelf alles uit de kamer van de dode tiener te verbranden. ‘In rook achterna te sturen’, (p,13). Ze wil van haar huis geen bedevaartsoord maken en wil rigoureus van zijn spullen af. Luuk mag uit de slaapkamer van zijn overleden broertje halen wat hij wil. Maar niet de spullen uit zijn bureaulades. Maar daar ligt nu juist wel het dagboek. Luuk wil het redden omdat hij het ooit aan Maus cadeau heeft gedaan. Door  er zelf in te schrijven maakt hij het ook van hem. Tot grote woede van zijn moeder. Door de bladzijdes van Luuk eruit te schuren kan ze het boek alsnog verbranden. En dat brengt Luuk op het ingenieuze plan om tussen de regels van Maus door te gaan schrijven.  

“Maus, hoe erg zou je het vinden als ik lees wat jij geschreven hebt? Heel erg/beetje erg/helemaal niet erg/wel goed? Zie je, als ik schrijf op de bladzijden die jij volgeschreven hebt, tussen de regels door en in de kantlijnen en overal waar maar plaats is, dan kan mam jou gedeelte niet meer scheiden van het mijne. En zo red ik je dagboek want het moet overleven.  Maus, begrijp je dat ik, als ik tussen je regels door  schrijf, er niet aan ontkom dat ik lees wat er wel staat?”(p, 46)

In het eerste deel lees je dus de gedachtegangen van Luuk, de oudste broer die nu bijna een jaar geen broer meer is en daar veel moeite mee heeft ondanks dat ze niet een hele hechte band hadden in de laatste jaren van hun gezamenlijke leven. In het tweede deel vanaf pagina 47 maak je kennis met Maus. Van Lieshout heeft dan de gedachte, het dagboekdeel van Maus op papier gezet. Daartussen het commentaar van Luuk die het geheel zit te lezen. Door deze schrijfstijl zorgt Van Lieshout ervoor dat het duo met elkaar in gesprek lijkt te zijn. Weliswaar een vrij eenzijdig gesprek maar de schakeling van de gedachtegangen van de ene personage naar de andere maakt dat je meegezogen wordt. In deel 2 zie je dat Maus eigenlijk heel erg verlangt naar contact met zijn oudere broer. Niet alleen om zo maar met hem te praten maar omdat ze hetzelfde zijn. Maus heeft allang in de gaten dat Luuk, net als hij, homoseksueel is. Maar Luuk wil dit maar niet erkennen.

Vanuit het oogpunt van Maus:

“Ik had gedacht dat als ik tegen Luuk zei dat ik misschien zo ben, hij makkelijker zou kunnen toegeven dat hij het ook is. Maar niks hoor. Het lijkt wel precies andersom. Alsof ik hem heb weggejaagd!” (p, 63).

De zoektocht nar hun beider geaardheid loopt door tot aan het eind van het boek. De climax daarvan is bijzonder mooi beschreven. Het voert te ver om dat hier nu weg te geven. Het is aan te raden om het zelf te lezen. Deze zoektocht is, denk ik, in de jeugdliteratuur een niet veel voorkomende. Het doorbreekt een groot taboe onder jongeren. Mijns inzien is dit alleen om die reden al een jeugdliteratuurboek die met de grote L van Literatuur. Ook voor volwassene is dat zo. Nergens gaat de schrijver op de hurken zitten waardoor je je als lezer een klein kind voelt. Het boek is voor volwassene minstens zo interessant als voor kinderen.  Dat komt niet alleen door de zoektocht naar de seksuele geaardheid van de jongens maar ook door de wijze waarop het verlies van een broer of zoon wordt omschreven. Wat doet de rouwverwerking met een gezin. Iedereen doet dat op zijn eigen manier maar kan je elkaar daar in vinden.

“Maham. Kunt u nou even luisteren?” “Hm.” Toen Marius stierf bleef u gewoon moeder, namelijk mijn moeder. Maar ik verloor mijn enige broer. Mijn vraag is: ben ik nog steeds broer of ben ik enig kind geworden?” (p, 133)

Van Lieshout behandelt deze heftige thema’s met een luchtigheid die het boek integer maakt. Hij zit niet bewust in het sentiment te prikken. Hij laat je kennis maken met twee heel verschillende jongens die door de dood dichter bij elkaar komen. En aan het eind van het boek kan ik maar 1 conclusie trekken. Dit boek heeft meer dan terecht de Theo Thijssen-prijs, de staatsprijs voor jeugdliteratuur, gewonnen.

Recensie: Jongste ontdekkingen: ollekebollekes - Hendrik Meijer

Drs. P, Jongste ontdekkingen – Ollekebollekes. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 2013.

De poëziebundel Jongste ontdekkingen is samengesteld door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm. Het boekje is een bloemlezing uit het werk van Drs. P (Heinz Polzer). De samenstellers noemen de korte gedichtjes ‘Ollekebollekes’, versvormen van de vriendschap. Het boek staat vol achtregelige versjes uit het late leven van Drs. P. Toegankelijk, soms ook niet, soms wat vaag, soms heel concreet kort, humoristisch, cynisch. Maar misschien ook allemaal niet.

Tijdens mijn werk heb ik met mijn collega’s uitgebreid gesproken over het werk van Drs. P. Aanleiding was mijn bezoek aan een veerpont in Lathum, waardoor het gelijknamige gedicht van de schrijver ter sprake kwam: heen en weer, heen en weer, heen en weer, heen en weer…
Omdat ik zijn werk niet heel bewust heb meegemaakt, maar wel continu zijn naam tegenkwam wanneer ik me verdiepte in de Nederlandse cultuur, besloot ik voor de boekenlijst voor de opleiding tot docent Nederlands te kiezen voor een bundel van deze dichter annex cabaretier, annex artiest.
Het boek leest erg lekker weg. Een draak van een cliché om een boek te kwalificeren, maar veel diepgang heeft het (ik zou haast zeggen: natuurlijk) niet.
De gedichtjes zijn te kort om er echt in te verzakken, om echt geraakt te worden. Wel zijn ze grappig, soms erg flauw. Soms in de eerste instantie grappig, om ze vervolgens wel erg flauw te vinden.
In de categorie leuk, want spelen met taal en de melodie van poëzie:

Spannende fietswedstrijd
‘Waar is de ploegleider?’
‘Nog niet vertrokken!’
Zo klinkt het verschrikt

‘Hij heeft per ongeluk
Bloedsomloopremmende
(Dus de verkeerde)
Tabletten geslikt’ [pagina 41]

Of deze:

Nooit aan de top geweest?
Nergens een prijs gehaald?
Nimmer gelauwerd?
Word niet desperaat

Streef toch niet steeds naar het
Allerondoenlijkste
U moet berusten
Wanneer het niet gaat [pagina 40]

Het boek is verdeeld in hoofdstukken als Erotomania, Tijdsbeeldverhelderend, correspondeerplezier en reisgenootschappelijk. In het hoofdstuk Correspondeerplezier staan de versjes onder foto’s, die klaarblijkelijk zijn gecorrespondeerd naar anderen. Onder een afbeelding man Manneken Pis van Brussel:

Wat doet dat ventje nu?
Iets wat hij nodig vindt
In ’t openbaar
En in strijd met de wet

Neen, volg zijn voorbeeld niet
Waterwerktuigelijk
Vlak om de hoek
Is een herentoilet [pagina 51]

Dit bovenstaande vind ik een erg flauwe. Het neigt welhaast naar onderbroekenlol om over een plassend beeld te gaan schrijven en het te vermenselijken. Maar aan de andere kant vind ik dat Drs. P-onwaardig, omdat ik de gedichten in de bundel over het algemeen wel waardeer. Je komt als lezer snel in de cadans van de tekst, bovendien kun je een glimlach om sommige versen niet onderdrukken.
Onder een foto met daarop twee waslijntjes afgerolde condooms:

Zouden dit kousen zijn?
Neen, zij zijn gummiwaar -
voor onze toekomst
Van zeer groot belang

Niet antibijslaap maar
Antibevolkingsgroei
Zullen ze zorgen
Voor minder gedrang [pagina 53]

Persoonlijk vind ik dit alles behalve een dijenkletser. Maar toch waardeer ik die continue melodie van de taal. Een klein element uit het leven wordt hier beschreven in acht regels poëzie, op een manier die… Ja, wat is het eigenlijk? Gemengde gevoelens.
Deze dichtbundel pak je om snel te lezen. Het is heel makkelijke poëzie. Dat kun je als negatief zien, maar het maakt het wel toegankelijk en begrijpbaar voor een grote doelgroep. De bundel is daarom geschikt voor jong en oud. Daarom zou je dit prima aan een schoolklas kunnen voorleggen en ze een verwerkingsopdracht kunnen laten maken: schrijf bijvoorbeeld zelf eens drie achtregelige versjes over de meest eenvoudige dingen in het leven. Met de bus reizen, de afwas doen of zand kruien in een moestuin. Heen en weer, heen en weer, heen en weer…

Recensie: De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween - Hendrik Meijer

Jonas Jonasson (2009) De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween, Utrecht, Signatuur (2011)

Het verhaal gaat over Allan Karlsson, een man die 100 jaar wordt. In het begin van het boek wordt duidelijk dat hij hier geen zin in heeft en wil verdwijnen. Hij klimt uit het raam, gaat met de bus richting een treinstation en komt via een merkwaardig figuur in het bezit van een koffer met 50 miljoen Zweedse Kronen.
Karlsson gaat op reis en komt allerlei merkwaardige types tegen. Bovendien krijgt hij enerzijds criminelen achter zich aan omdat hij in het bezit is van zoveel geld, anderzijds wordt hij ook gezocht door de politie omdat hij betrokken is bij onder andere moord.
Telkens belandt Karlsson in situaties die uit de hand lopen en steeds opnieuw lijkt hij een beslissende rol te spelen in de afloop ervan. Iets dat een rode draad lijkt in zijn leven, want het boek gaat steeds weer terug naar momenten in zijn leven.
Karlsson komt in contact met de groten der aarde door zijn vaardigheden als ontploffingsdeskundige. Het zijn bizarre avonturen en ontmoetingen, die al snel laten zien dat het boek niet realistisch is. Het boek heeft een open eind, de lezer vult het slot zelf in door alle scenes die eerder in het boek beschreven zijn.

Het boek is me met veel enthousiasme aangeraden, en dat begrijp ik. Het leest erg lekker weg. Persoonlijk houd ik wel van ietwat absurdistische verhalen, omdat het leven overdag al genoeg gestructureerd moet zijn. Absurdistische verhalen laten meestal veel over aan de fantasie van de lezer en dat vind ik erg prettig.
Het boek van Jonassen wordt er beeldend van, het zet je inbeeldingsvermogen aan het werk. Dat ik nog altijd met warme gevoelens terugkijk op een Scandinavische vakantie van (schrik) 23 jaar terug, helpt ook mee. Ik ruik de bossen waar de Mercedes doorheen rijdt en zich verstopt, ik zie de boerderij voor me waar de olifant verstopt wordt en het gezelschap zich voor de politie verschuilt en ik kan me het uitzicht tijdens de vlucht levendig voorstellen.
Ik kan me eigenlijk wel identificeren met Allan Karlsson. Persoonlijk houd ik er ook niet van door mijn verjaardag in de belangstelling te staan. Vluchten gaat mij te ver, bovendien onthoud ik mijn geliefden ervan mij te kunnen feliciteren en dat zou mij bepaald niet in dank worden afgenomen.
Voor mijn huidige baan kom ik regelmatig in woonzorgcentra en dan denk ik aan het dilemma: of als een kasplantje binnen zitten zonder hulp, of (wanneer je op leeftijd bent) je overgeven aan de hulp en de misschien wel overvloedige interesse van het zorgpersoneel in een behoorlijk klinische omgeving. Dat je zelfs op leeftijd toch uiteindelijk gillend wil weglopen, kan ik me levendig voorstellen. Dus als je 100 wordt, met alle gevolgen van dien, waarom zou je dat dan niet doen?
Inhoudelijk was het niet lastig het boek in één keer uit te lezen. Wanneer je kijkt naar de dikte van het boek en activiteiten als werk, studeren en nog meer boeken lezen, dan kun je niet anders dan het boek in een kleine week te lezen. Daardoor was het voor mij wel lastig om de verhaallijn goed te blijven volgen. Er komen namelijk erg veel namen in voor en het verhaal springt in de tijd, waardoor je scherp moet blijven wanneer je dit boek leest.

 Een voorbeeld van het boek dat me erg aanspreekt is het moment dat Allan de Amerikaanse president Truman ontmoet. Hij gaat met hem dineren en het wordt erg gezellig: ‘Daarna keerde Truman zich naar de ober, die de flinke bestelling van taco’s, enchilada, maïstortilla’s en een serie verschillende sauzen opnam.
‘En wat wilt u erbij drinken, meneer?’ vroeg de ober.
‘Twee flessen tequila,’ antwoordde Allan.
Harry Truman lachte en vroeg of hij van plan was om de vicepresident onder de tafel te drinken. Allan antwoordde dat hij de afgelopen jaren had geleerd dat de Mexicanen brandewijn konden maken die bijna net zo zuiver was als de Zweedse, maar dat de vicepresident natuurlijk melk mocht drinken als hij dat prettiger vond.’ (pagina 104)

Leuk aan het boek is om de presidenten en dictators die in dit boek voorkomen, menselijk worden neergezet. Sterk om te lezen is daarbij het contrast dat de hoofdpersoon, Allan, geeft aan het boek. Zijn nuchtere houding relativeert het zakelijke, kille imago van de wereldmacht.
Toch gaat het boek in mijn ogen soms ‘over the top’. Soms gebeurt er zó veel, dat het allemaal niet meer zo goed te volgen of te rijmen is. Uiteindelijk volgt er wel een (vergezochte) link, maar dat is voor mij persoonlijk al te laat.
Echt slechte delen kent het boek in mijn ogen niet, maar de introductie van de Russische dictator Stalin was op dat moment een beetje te veel (zie pagina 231):
‘Kameraad Stalin sloot net een gezellig diner af met zijn onderdanen Berija, Malenkov, Bulganin en Chroejtsjov in de residentie Krylatskoje, toen hem het bericht bereikte dat Vladivostok niet meer bestond, nadat een brand in een container met dekens uit de hand was gelopen.
Stalins nieuwe favoriet, de daadkrachtige Nikita Sergejevitsj Chroejtsjov, vroeg of hij een goede raad in de kwestie mocht geven.’
Op dat moment dacht ik aan de groep mensen, onder wie de Schoonheid, die zich in het heden van het boek inmiddels om Allan heen leefden – de mensen die mee gingen met de vlucht voor inmiddels de politie en de hele goegemeente. Ja, Allan had blijkbaar een indrukwekkend verleden, maar op een gegeven moment wordt het in mijn ogen echt te veel.
Het einde van het boek vond ik nogal abstract, nogal vaag. Omdat het over een oude man gaat, was ik lang in de veronderstelling dat de man aan het dromen was of aan het dementeren, dat er iets zou gaan gebeuren in het boek dat de suggestie wekt dat er niks is gebeurd.
Een boek als dit vind ik vragen om een sterk sluitend einde. Ik vond dat vervelend omdat ik het boek in partjes moest lezen en me inmiddels wel afvroeg hoe het boek in hemelsnaam moest eindigen. Hoe die ontmoetingen in Spanje, Iran en de Verenigde Staten een nog sterkere factor zouden krijgen in de climax van het boek. Dat gebeurde helaas niet.

Toch was het boek ontspannend en ontroerend. Ik wilde als lezer niet dat die oude man van 100 gepakt zou worden door de politie, en daardoor een proces aan zijn broek kreeg. Laat hem dan een knallend uiteinde krijgen op de één of andere manier. Dat miste ik.
Je wordt als lezer namelijk wel door de emoties meegesleept. De hachelijke avonturen raken je wel, laten je meegaan in de melodie van het boek.
Voor een klas weet ik wel een puike verwerkingsopdracht: bedenk een ander einde. De politie pakt een 100-jarige man op die in korte tijd heel wat op zijn kerfstok heeft gekregen. Wat gebeurt er?

Ik zoek een woord - Mieke ter Voert

Hans en Monique Hagen (2013) Ik zoek een woord, Amsterdam, Querido
Bekroond met een Zilveren Griffel in 2014

In Ik zoek een woord hebben Hans en Monique Hagen 167 gedichten over taal verzameld, om ‘van A tot Z te verslinden’ (Ik zoek een woord, covertekst). De gedichten zijn geschikt voor iedereen van 9 tot 99 jaar. In de bundel zijn gedichten opgenomen van 109 dichters, waaronder het schrijversechtpaar zelf. Veel bladzijden worden opgesierd door illustraties van Deborah van der Schaaf.

Hans en Monique Hagen zeggen in de flaptekst dat deze gedichten als een feestelijke slinger aan elkaar geregen zijn. Ik kan me hier absoluut in vinden. Het was een feestje om deze bundel te lezen. Ik sloeg maar wat graag steeds een bladzijde om, om te ontdekken wat het volgende gedicht mij zou brengen. De doelgroep is ‘iedereen van 9 tot 99 jaar’. Ik weet niet of kinderen vanaf 9 jaar alle gedichten in deze bundel zullen begrijpen of kunnen interpreteren. Deze doelgroep is zo ruim doordat er gedichten zijn opgenomen uit de jeugdliteratuur maar ook uit volwassenenliteratuur. Als voorbeeld hiervoor het gedicht op pagina 51:

Moeilijke oefening

stel je eens
een gedicht voor,

zwart op wit.

lees nu eens
enkel het wit.


Sylvie Marie

(Ik zoek een woord, p.51)

Wat direct in mij opkomt is: “Dat kan toch helemaal niet?” Als volwassene vind ik het al lastig om hier ‘iets’ in te zien, een kracht of schoonheid van dit gedicht. Laat staan dat kinderen hier iets mee kunnen. Ik denk dat ze snel de bladzijde om zullen slaan.

Ik zoek een woord leest lekker weg. Veel van de gedichten zijn kort, waardoor je er snel doorheen bladert. Wat niet noodzakelijk is bij gedichten is dat ze rijmen, en dat is ook terug te zien in deze bundel. Veel gedichten rijmen, maar net zoveel gedichten rijmen niet. De verzameling gedichten is veelal luchtig van aard. Om dit luchtige te illustreren deel ik meteen twee gedichten.

Chinees

Schaatsertjes met inktvoetjes
op papierwit ijs
en toen is het Chinees ontstaan

Ruth Koops van ’t Jagt

(Ik zoek een woord, p.92)

Snelheid

Als ik het woord
brood lees
hoe snel ga ik
dan van de
eerste naar
de tweede o?

En als ik het schrijf?

K. Schippers

(Ik zoek een woord, p.24)

Recensie door Fleur Metzemaekers

Robben, Jaap (2007) De nacht krekelt, Breda: De Geus

In 2007 komt Jaap Robben met de dichtbundel De Nacht Krekelt. Het is een dichtbundel met een serieuze knipoog naar de wereld. Jaap Robben valt vooral het hilarische op. Hij schrijft 30 typografische gedichten, gedichten met een beeldgrap.

Ik moest in het begin heel erg wennen aan de vorm van de gedichten. Jaap Robben gebruikt verschillende lettertypes, zijn gedichten rijmen bijna nooit, de zinnen staan soms kriskras door elkaar en toen ik bij 'Ofeladio' kwam ontdekte ik dat dat geen gedicht was, maar een verhaal. Op zich niet heel vreemd, want sommige van zijn gedichten lijken ook net verhaaltjes. 'Ofeladio' is een verhaal wat als enige van de 6 ook meerdere bladzijdes beslaat. Het is een humoristisch verhaal over een tripje naar Berlijn. Het feit dat er ook verhaaltjes tussen zitten maakt het ook weer tot een speels geheel, wat ik vaak erg leuk vind. Het lijkt dan niet zo serieus, al bedoelt Jaap Robben dat soms wel. Bijvoorbeeld met het volgende gedichtje:

'Onder de dikke druppel bloed
op mijn knie mist een velletje.

Vanmiddag heb ik het verloren
op het stoepje om de hoek.

Zodra de zon weer opkomt,
begin ik daar met zoeken.

Hopelijk heeft de wind
het laten liggen en zag

een muisje het niet aan
voor een heel dun plakje worst.'
(De nacht krekelt, Knievelletje vermist)

Voor een kind kan dit heel herkenbaar zijn en een serieus geval. Jaap Robben knipoogt op een lieve, speelse manier naar dit 'vervelende' geval voor kinderen.

Recensie van Yvonne Wiendels Het Achterhuis

Recensie door Yvonne Wiendels

Frank, A. (1981) Het achterhuis, dagboekbrieven. Amsterdam : Uitgeverij Contact.

Samenvatting:

Het verhaal begint als Anne Frank voor haar 13^e verjaardag een dagboek krijgt, dat zij Kitty noemt, haar denkbeeldige vriendin. Anne is de jongste van twee dochters, haar zus heet Margot en zij schelen drie jaar. Hun ouders zijn volbloed-Joden en het gezin emigreerde in 1933 naar Nederland. Als de oorlog in 1940 uitbreekt, volgt de ene Jodenwet op de andere; joden worden erg beknot in hun vrijheid. In eerste instantie zijn de verhalen in het dagboek een weergave van het dagelijks leven van een 13-jarig meisje: dingen die ze meemaakt op school en jongens die verliefd op haar zijn. Op 6 juli 1942 neemt haar leven een drastische wending: het gezin duikt vrijwillig onder, samen met een ander gezin, de Van Daans (later komt hier meneer Van Dussel nog bij). Het onderduikadres bevindt zich in het kantoorgebouw van Annes vader. De afgelopen maanden hadden haar ouders hier zoveel mogelijk van de inboedel naar toe gebracht. Vanaf het moment dat beide gezinnen hun intrek nemen, geeft zij de gebeurtenissen heel precies weer en is erg scherpzinnig op het relationele vlak. Zij en haar moeder kunnen het niet zo goed met elkaar vinden, haar vader is haar idool. Ook merkt zij dat haar moeder en mevrouw Van Daan elkaar niet liggen, mevrouw Van Daan zelf heeft geen hoge pet op van Anne. Dit wordt erger als Anne en Peter, de zoon van meneer en mevrouw Van Daan, verliefd op elkaar worden. Hun verliefdheid helpt hen om de dagelijkse beslommeringen in het Achterhuis vol te houden. De laatste optekening in het dagboek is van 1 augustus 1944, op 4 augustus 1944 deed de Grüne Polizei namelijk een inval in het Achterhuis.

Recensie:

Ondanks het feit dat het verhaal de dagelijkse beslommeringen van een 13-jarig meisje beschrijft, kon ik me toch goed identificeren met haar. Zij is eerlijk in de observering van haar huisgenoten en reflecteert ook regelmatig op haar eigen gedrag. Ik vond het mooi dat zij en Peter uiteindelijk verliefd op elkaar werden: in eerste instantie had zij namelijk een hekel aan hem. Hierdoor werd hun hachelijke situatie wat draaglijker, heel menselijk. Ze zochten en vonden geborgenheid bij elkaar. Zo konden zij het beter volhouden in het Achterhuis. Doordat je al weet hoe het afloopt, is het verhaal in die zin niet spannend. Maar omdat Anne alles zo realistisch weergeeft, voel je je met de mensen in het Achterhuis verbonden en raak je met hen vertrouwt. Je bent benieuwd of ze het vol kunnen houden, of ze misschien verraden of ontdekt worden. Je hoopt tegen beter weten in dat ze de oorlog overleven, je gunt het hen zo. Het einde van het boek is tamelijk abrupt, maar dat is natuurlijk logisch: Anne had geen idee dat of wanneer hun onderduiken zou eindigen. Ze hield er wel telkens rekening mee. De passage op bladzijde 134 tot en met 136 (zaterdag 27 november 1943) vind ik erg ontroerend: Anne schrijft hier over haar vriendin Lies. Hoe zij (Anne) haar in de steek heeft gelaten. Dat zij zich te veel als een kind had gedragen! Natuurlijk was dat zo, zij was tenslotte ook nog een kind. Ik vind het knap hoe zij zichzelf in die passage analyseert, zij kijkt naar zichzelf als ware zij een ander persoon. Dat is niet waar een doorsnee 14-jarig meisje zich mee bezighoudt. 

Recensie van Yvonne Wiendels jeugdpoëziebundel Hou van mij

Recensie door Yvonne Wiendels

Lieshout, Ted van (2009) Hou van mij. Amsterdam : Uitgeverij Leopold.

Samenvatting:

Een onwijs mooi, vindingrijk en lekker lijvig boek, met ernstige en lichte, grappige en zware gedichten. Achterin staan nog niet eerder gepubliceerde beeldsonnetten. Gedichten waarbij de woorden en het rijm zijn vervangen door afbeeldingen: dropjes, schelpen, luciferhoutjes, dobbelstenen, kurken, appels en ballonnen. Een boek om steeds weer opnieuw te pakken, naar te kijken, in te bladeren en te genieten. Een boek waar ik blij van wordt en dus een boek om te hebben.

Recensie:

Het hoofdthema is liefde, met alle hieraan verwante emoties. Allerlei soorten liefdes passeren de revue: puppyliefde, kinderverdriet, verboden liefdes. Lang niet alle rijmpjes en gedichten hebben een duidelijk rijmschema, ze zijn er niet minder mooi om.

Hieronder een gedicht dat mij raakte:

Papa’s huis

Lege kamers geven onze namen terug

en kaatsen ook de woorden van de wand.

Maar in het behang staan littekens

Van voltooid verleden, waarin een vader was.

Zijn letters worden bewaard: ik schroefde ze

later op mijn eigen deur. Mam gaat voortaan

Wonen achter haar eigen naam. Morgen

slaan wij nieuwe wonden in een ander huis

en roepen dapper verse muren vol.  

(Hou van mij, blz. 15)

Dit gedicht is niet per se geschreven door een jongen: dit zou je kunnen concluderen uit het tweede couplet waar wordt gezegd ‘zijn letters worden bewaard: ik schroefde ze later op mijn eigen deur’. Het kan ook geschreven zijn door een meisje wat er op dat moment van overtuigd is zelf nooit te gaan trouwen vanwege de scheiding van haar ouders. In dit gedicht is duidelijk sprake van harde returns en enjambementen. Zinnen worden op een schijnbaar onlogische plaats afgebroken en zinnen van het ene couplet lopen door in het volgende couplet.

Het gedicht over een pedofiel raakte mij ook ontzettend:

Zeg mam, er is een man buiten en ook binnen

die geen snoepjes nodig heeft, maar me aandacht

geeft en woorden zonder een spoor van straf.

Hoe kan ik weigeren? Een vreemde haast

die ongedwongen – familie is gewoonte –

mij omarmt, aait en bestaat alleen voor mij.

Jou moet ik delen. Ik ben geen kind of slaaf

meer, maar iemand met een eigen naam,

zonder dat ik het gras moet maaien voor eten.

(Hou van mij, blz. 125)

Ook in dit gedicht is sprake van harde returns en enjambementen. De briefwisseling die hierop volgt vond ik erg heftig: de man heeft 25 jaar met een schuldgevoel rondgelopen, terwijl de jongen tamelijk nuchter daar op reageert. De ‘relatie’ met de oudere man heeft hem gemaakt wat hij nu is. Hij heeft er geen trauma door opgelopen.

Het laatste gedicht vond ik gewoon mooi:

Kerststemming

Met Kerstmis loop ik de kaarsen langs

en duw de randjes terug in de vlam,

omdat ik me verveel en mijn vingertoppen

wagen willen aan vuur – ik haat dit soort vrede.

Ik weet niet of ik geloven kan dat heel

de wereld Maria een dak boven het hoofd

misgunde, met die bolle buik. Alsof

ongastvrijheid expres was, omdat een stal

zo gezellig onder de kersboom past.

Was Jozef de vader, of alleen maar om de krib

te timmeren? Was Maria onbevlekt omdat God

geen vlekken maakt? Was ik per ongeluk?

(Hou van mij, blz. 28)

Ook in dit gedicht zitten harde returns en enjambementen. De dichter zal hier ongetwij-feld een bedoeling bij hebben gehad, die mij niet duidelijk is. Uit de laatste zin zou je de conclusie kunnen trekken, dat hijzelf ook onbevlekt ontvangen is, dan wel niet geheel gepland. 

Recensie van Yvonne Wiendels Het verrotte leven van Floortje Bloem

Recensie van Yvonne Wiendels

Keuls, Y. (1982) Het verrotte leven van Floortje Bloem. Amsterdam : Uitgeverij Ambo

Samenvatting:

Het verhaal begint bij de geboorte en het afstaan van Floortje. Zij komt in een kinderte-huis terecht. Pas als zij drie is, wordt zij opgenomen in haar eerste pleeggezin. Hier heeft zij goede herinneringen aan. Door de dood van haar eerste pleegvader, wordt zij weer in een kindertehuis geplaatst. Als ze acht is, komt ze in haar tweede pleeggezin, maar daar blijft ze niet lang. Na jaren in een internaat doorgebracht te hebben, krijgt haar echte moeder het in haar hoofd om Floortje terug te willen, vooral Floortjes stiefvader wil dit. Hij wil het gezinnetje weer compleet hebben: vader, moeder en twee dochters, Beppie en Floortje. Vanaf het begin af aan is het echter geen succes: de moeder zwijmelt in haar eigen problemen en laat haar dochters aan hun lot over. Als Floortje de affectie van haar stiefvader, Adri, verkeerd interpreteert, breekt de hel los en moet zij weer op stel en sprong terug naar het internaat. Beppie is hier zo verontwaardigd over, dat zij ook gelijk uit huis gaat. Afwisselend samen of alleen, vallen Beppie en Floortje van de ene probleemsituatie in de andere. Ze raken beiden verslaafd en moeten hun lichaam verkopen om aan drugs te komen. Hoewel Floortje zich realiseert dat haar leven verrot is, kan zij zich hier niet aan onttrekken. Een konijn, dat zij van een pedofiele vriend had gekregen, houdt haar op de been. Maar na een ruzie met Beppie, die het konijn weggooit, is zij haar houvast kwijt en hier eindigt het verhaal.

Recensie:

In feite worden in dit verhaal diverse thema’s behandeld: druggebruik, het fenomeen ‘heroïnehoertjes’ en hulpverlening. Ondanks het feit dat ik geen ervaring heb met drugs of verslaving, kon ik mij wel identificeren met de hoofdpersonen. Dit kwam doordat hun gevoelens zo raak en eerlijk beschreven waren: je voelde de beklemming en de hope-loosheid van de situaties waarin zij terecht kwamen. De machteloosheid van het ‘systeem’ was ook tekenend: hoe kun je een meisje van amper veertien jaar in een inrichting stoppen als ware zij een crimineel? Dit wordt raak verwoord in de volgende passage:

Terwijl ik zo liep, zat ik na te denken over de hele toestand. Belachelijk was dat eigenlijk, op school had ik geleerd dat ze in Nederland de doodstraf  hadden afgeschaft. En er was geen levenslang meer. En je moest op z’n minst je vader of moeder vermoord hebben voor je in aanmerking kwam voor een gevangenisstraf van vijf of zes jaar. En als je je heel goed gedroeg, dan werden je zelfs een paar jaartjes kwijtgescholden. Maar intussen sloten ze wel weerloze kinderen vanaf hun geboorte op in een kindertehuis, alsof het politieke gevangen waren. (blz. 167)

Iedereen weet dat de eerste levensjaren van een kind bepalend zijn voor zijn of haar toekomst; waarom is het ‘systeem’ dan toch zo log en traag en staat niet het belang van het kind voorop? Ik ben van mening dat veel, zo niet alle problemen van Floortje voorkomen hadden kunnen worden, als er vanaf het begin meer moeite was gedaan om haar in een liefdevol gezin te plaatsen. Het zou ook niet zo gemakkelijk mogen zijn om een kind terug te geven als de privésituatie niet meer ideaal is. Dan krijgt zo’n kind helemaal het gevoel dat ze niks waard is. Dit gebeurde namelijk bij Floortje toen haar eerste pleegvader plotseling kwam te overlijden. Zijn weduwe kon geen twee kinderen aan, dus hup: terug naar het kinder- tehuis! Doordat Floortje zo vaak teleurgesteld was door volwassenen, kon zij zelfs degenen die het goed met haar voorhadden, niet meer vertrouwen. Dit wordt duidelijk als zij tijdelijk bij tante Gerda ‘ondergedoken’ zit, die haar enorm vertroetelt: het wordt haar toch te heet onder haar voeten en zij besteelt tante Gerda zelfs. Zie onderstaande passage:

Ach, wat een geklooi, niemand wist het toch zeker. ’n Nachts in mijn bed dacht ik: ja, ik ben d’r een beetje gek, ik ga me d’r een beetje ophangen aan die stomme volwassenen die het uiteindelijk ook niet weten. Mijn moeder geeft de schuld aan tante Gerda, tante Gerda een mijn moeder, het afkickcentrum aan de duivel, en Sjon ligt zijn schuldgevoel weg te wassen met zijn tranen. En degeen die het haasje is dat ben ik, want mij sturen ze naar school. Nee, morgen ben ik pleite. Beppie had dat helemaal zo gek nog niet bezien. Ze kunnen haar lekker niet vinden. Ze zit op de … even kijken, wat zei Sjon ook weer? Ze zit op de Nieuwe Binnenweg, op de hm-hm-kade, op de De Vriesestraat of de Karel Dingesstraat… Nou, maar die vind ik wel. Ik laat met niet meer terugsturen naar zo’n pokkenschool. Ja, ik ben gek, die stomme Mia met ik-heb-ook- INAS-gedaan. Dat hou ik toch niet uit, de hele dag op zo’n rotstoel zitten. En reken maar dat ze deze keer op me gaan letten, spijbelen is er natuurlijk ook niet meer bij. Al kletsende tegen mezelf voelde ik me lekker opgewonden raken. Er kwam weer iets van spanning over me, dat wat ik voelde als ik aan het jatten was. Ik wou ook vluchten, net als Beppie. Mijn konijn in mijn tas, voor de rest alles laten staan, hooguit een paar pakjes sigaretten. Nou ja, en een handje geld uit de fooienpot, dát was zo erg toch niet. Trouwens, niemand wist hoeveel daarin zat. (blz. 216 en 217)

Ik vond het een heel mooi, maar triest boek. Ondanks het open einde, kun je bijna op je klompen aanvoelen, dat het alleen maar slecht kan aflopen met Floortje. Jammer, maar helaas de harde realiteit.        

Recensie van Yvonne Wiendels Ik heb je nooit een rozentuin beloofd

Recensie van Yvonne Wiendels

Green, H. (1987) Ik heb je nooit een rozentuin beloofd. Baarn : Uitgeverij Hollandia

Samenvatting:

Het verhaal gaat over een 16-jarig meisje, Deborah, dat na een zelfmoordpoging wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Haar ouders snappen niet hoe het zover heeft kunnen komen en ontkennen lange tijd dat hun dochter echt ziek is. Deborah heeft zich tegen de leugens van haar ouders, de school en de rest van de buitenwereld proberen te wapenen, door het bedenken van het koninkrijk Yr. Dankzij haar psychiater, dokter Fried, krabbelt Deborah er langzaam weer bovenop en maakt een voorzichtige rentree in de buitenwereld.

Recensie:

Het thema van het boek, schizofrenie, is erg zwaar, maar de schrijfster heeft het op een dusdanige manier beschreven, dat je er begrip voor krijgt en sympathie opvat voor de patiënt. Je wordt deelgenoot gemaakt van de worsteling, die constant plaatsvindt en hoe Deborah daar het hoofd aan probeert te bieden of er aan toegeeft. Ik vond het heel apart, dat de patiënten van de psychiatrische afdeling van bepaalde verplegers gelijk doorhadden, dat die eigenlijk ‘één van hun’ was. Maar dat die personen zelf dit bleven ontkennen. En dat de patiënten elkaar zo goed begrepen, dat er soms zelfs voorzichtige vriendschappen ontstonden.

De volgende passage waarin beschreven wordt hoe Deborah langzaam bijkomt na een lakenpak-behandeling vond ik erg treffend:

’Juffrouw Blau… Deborah, wat is er?’ De stem kwam uit het andere bed, maar ze herkende de stem niet. ‘Wie is dat?’ vroeg ze, bang voor een ander soort zinsbegoocheling. ’Ik ben het, Sylvia. Deborah, wat is er?’ Deborah draaide haar hoofd om en ze was zo verbaasd dat ze een ogenblik haar pijn vergat. ‘Ik wist niet dat je mij ooit zag en dat je mijn naam kende,’ zei ze. Net als de anderen had zij Sylvia steeds beschouwd als een waardeloos meubelstuk dat nu eenmaal bij de afdeling hoorde. Ze schaamde zich thans dat ze haar had beoordeeld naar haar zwijgzaamheid. ‘Ziek, maar niet dood,’ zei Sylvia. ‘Gaat het een beetje met jou?’ ‘Oh, god… het doet zo’n pijn. Hoe lang liggen we nu al zo?’ ‘Vijf uur – misschien wel zes. Ze hebben ons tegelijk vastgebonden. Probeer te schreeuwen, misschien komt er dan wel iemand.’ ‘Dat kan ik niet…. dat heb ik nooit gekund,’ zei Deborah. De tijd verstreek en de pijn werd zo hevig dat Deborah haar stem wel moest gebruiken. Een tijdlang riep ze hard, en ze hoopte dat Yr dit niet zou opvatten als een laf gekrijs en haar voor eeuwig zou straffen. Nog steeds kwam er niemand en tenslotte zweeg ze. Sylvia lachte zacht, een laag keelgeluid. ‘Ik was vergeten dat het gegil van gekken gek gegil is.(blz. 139)

Het is des te opmerkelijker dat Sylvia ineens begon te praten tegen Deborah; op de afdeling zei ze namelijk geen boe of bah. Dat ze dit zwijgen tijdelijk opgeeft om Deborah een beetje gerust te stellen getuigt van een soort verbondenheid, kameraadschap.

Ook de volgende passage waarin beschreven wordt, dat Carla, vriendin van Deborah, weer terugkomt naar de afdeling voor Ernstig Gestoorden is typerend:

Dat gegiechel was een uiting van angst, dat wist Deborah wel, maar toen ze later Carla boven brachten, helemaal overstuur en met dezelfde verslagen blik in haar ogen die Deborah kende van Doris Rivera, was ze razend op die twee stommelingen die hadden gelacht. Ze hadden tenslotte niet over de eerste de beste idioot gepraat, maar over Carla, Carla die door en door goed was: zó goed zelfs dat ze niet eens boos was geweest op Deborah toen deze haar diep had gekwetst. Niemand die Deborah en Carla thans zag, zou denken dat ze bevriend waren. Normale mensen zouden niet begrijpen dat Deborah Carla zou belasten als ze haar thans zou begroeten. Carla was in moeilijkheden en later zou ze er spijt van hebben wanneer een begroeting gewelddadig gedrag bij haar zou oproepen, of zelfs maar onvriendelijkheid. Deborah keek niet naar Carla; ze wachtte achter haar verstarde masker op het geheime herkenningsteken van Carla. Toen het teken was gegeven liepen ze zo onverschillig mogelijk naar elkaar toe. (blz. 157)

Ondanks het feit (of misschien juist doordat) Deborah psychisch gestoord is, kan zij zich verplaatsen in Carla en weet wat het gevolg is van een bepaalde actie. Dit vind ik erg knap; menig psychisch gezond persoon neemt niet eens de moeite te bedenken hoe een ander zal reageren op bepaalde acties. Het einde van het boek vond ik ontroerend; ik was blij dat het een relatief goede afloop was. Deborah is voor een groot deel genezen. Ik had het ook geaccepteerd als het einde anders was geweest; meestal loopt het namelijk niet goed af met psychiatrische patiënten en blijven zij voor de rest van hun leven opgesloten in een psychiatrische instelling.

Reactie van Yvonne Wiendels op recensie van Christien Wassenberg Thirteen reasons why

Reactie van Yvonne Wiendels op de recensie van Christien Wassenberg

Asher, J. (2009) Thirteen reasons why. London : Penguin Books

Zoals Christien aangaf, was dit boek mij ook bijgebleven naar aanleiding van de boek- promotie van Arjen Speekenbrink, docent fictie. Toen ik zag dat Christien het gelezen had en haar recensie had geplaatst, was dit voor mij aanleiding om het boek te gaan lezen. Het verhaal begint dus op het moment dat Clay de schoenendoos met de cassettes afgeeft op het postkantoor. Vervolgens gaat hij terug in de tijd (een dag) en begint zijn relaas. Ik kon me erg goed met hem identificeren: je kunt je zijn ongeloof over het feit dat hij de cassettes heeft gekregen goed voorstellen. Zelf was ik ook erg benieuwd wat nou de precieze reden hiervan was. Omdat je weet wat hij voelt en denkt, kun je je een goed beeld van hem vormen. Je voelt sympathie voor hem en het is spijtig om te constateren, dat hij zijn ware gevoelens voor Hannah niet eerder heeft geuit. Ditzelfde geldt ook voor Hannah: zij wekt de indruk zo ongenaakbaar te zijn, dat niets haar kan raken. Maar niets is minder waar, dat is wel gebleken. De volgende passage op bladzijde 180 maakt dit duidelijk (in het Engels, aangezien bij onze bibliotheek in Groesbeek alleen het Engelstalige boek voor handen was): “But why? Why, whenever anyone saw us, did I pretend it meant nothing? We were working, that’s what I wanted them to believe. Not hanging out. Just working. Why? Because Hannah had a reputation that scared me.”

Ik ben het eens met Christien, dat niet Hannah, maar Clay de hoofdpersoon is. Hem leer je gaandeweg het boek beter kennen en haar alleen indirect. Ik vind het wel heftig, dat zij uiteindelijk besloten heeft zelfmoord te plegen. Dat is zo onherroepelijk. Maar de buitenwereld kan inderdaad niet inschatten, wat bepaalde opmerkingen met iemand doen. De een heeft ook sneller de grens bereikt dan een ander. Omdat ik zelf nooit gepest ben en vroeger ook nooit iemand heb gepest, vind ik het moeilijk voor te stellen hoe iemand tot zo’n wanhoopsdaad komt. Maar ik weet dat pesten veel voorkomt en dat zelfmoorden aan de orde van de dag zijn. Ik vond het een heel mooi boek, wel heftig en ik wilde graag de ontknoping weten.

Ik ben het ook eens met Christien, dat alle 14/15-jarige pubers dit boek zouden moeten lezen. De gepeste pubers om actie te ondernemen tegen hun pesters en de pesters om te realiseren wat hun acties met anderen doen. 

Reactie van Yvonne Wiendels op recensie van Robert Termorshuizen

Terlouw, J. (2008) Oorlogswinter. Rotterdam : Lemniscaat

Behoort tot de klassiekers van de Nederlandse jeugdliteratuur en werd in 1973 bekroond met een Gouden Griffel.

Omdat mijn vader ongeveer van dezelfde leeftijd was als de hoofdpersoon Michiel tijdens de oorlog, vond ik het interessant om het boek te gaan lezen. Mijn vader heeft altijd veel verteld over de oorlog en wat hij toen allemaal had meegemaakt. Ik kon mij hier nu een betere voorstelling van maken. Ik ben het niet eens met Robert: hij vond het een onderhoudend boek. Ik vond het boek echt spannend, om alles wat Michiel meemaakt en waarin hij verzeild raakt. Hij is op gegeven moment een echte verzetsstrijder. Je kon de spanning bijna zelf voelen, elke keer als hij naar de Engelse soldaat ging met eten en kleding. Werd hij wel of niet ontdekt? Ook de geslaagde ontsnapping van twee joodse mannen waar Michiel bij had geholpen vond ik erg spannend. Het leek er namelijk op dat ze verraden waren.

Passage op bladzijde 89, regel 10 tot en met regel 18: “’Prima,’ zei Michiel. ‘Alleen ben ik op de terugweg even achternagezeten door enkelen van onze vrienden die het paard wilden vorderen. Ze hebben zelfs nog geschoten. In de lucht hoor,’ vervolgde hij haastig, toen hij de plotseling bange ogen van zijn moeder zag. ‘Het was een koud kunstje om te ontsnappen. De Caesar is een geweldig paard.’ ‘Mooi,’ zei zijn moeder, in een heldhaftige poging om onverschillig te doen. ‘Ik zal wat eten voor je klaarmaken.’  Maar ze kon het toch niet laten hem in het voorbijgaan even een kus op zijn achterhoofd te geven.” 

Het moment dat Michiel er achter komt dat oom Ben een verrader is, vond ik erg ontroerend. Hij had altijd opgekeken tegen oom Ben, hij was juist zijn voorbeeld. Je kon zijn ongeloof en teleurstelling zelf voelen. Passage op bladzijde 153, regel 5 tot en met 7: En Michiel piekerde erover hóe deze man, tegen wie hij zijn hele leven oom had gezegd, dien hij altijd aardig had gevonden, ertoe was gekomen om zulke lage streken uit te halen. 

Een recensie van Ilse Schuurmans.

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt.Amsterdam: Querido.

Een bundel krachtige gedichten. Over alleen zijn, iemand aan willen raken, verliefd zijn, de dood van een leeftijdgenoot, de lichtheid van een sneeuwvlok, en over het weten hoe angst klinkt. Gevoelig, speels, en vaak ook grappig.

Zo wordt de gedichtenbundel van Hans Hagen beschreven op de site van de uitgeverij. Ik koos de bundel uit omdat ik Hans Hagen nog kende van het kleutergedichtenboek Jij bent de liefste dat hij samen schreef met zijn vrouw. Met prachtige prenten van Marit Törnqvist. Het was lange tijd een voorleesfavoriet bij mij thuis. Soms/val ik hard/dan huilt mijn knie/tranen rood van bloed/en uit mijn ogen/druppeltjes verdriet/soms/val ik zacht/dan huil ik niet

Of die van Hans of Monique was weet ik niet, maar hij is me wel bijgebleven. Vandaar dat ik nieuwsgierig werd toen ik zag dat Hagen nog niet zo heel lang geleden een bundel schreef gericht op pubers. Een lastiger publiek, vermoed ik. 

Het is een heel diverse bundel. Waarbij wat de onderwerpen betreft het ene gedicht duidelijker specifiek gericht is op de jongerendoelgroep dan het andere. Qua toon en toegankelijkheid sluiten alle verzen uit het boek zeker aan bij de wat jongere lezer. Vooral het eerste gedeelte van de bundel is uit het leven van middelbare scholieren gegrepen, met bijvoorbeeld gedichten waarin het schoolleven terugkomt in een slecht rapport of in de vorm van een wiskundeleraar:

zo kwaad als Palstra wiskunde gaf

een mond als een streep

zo kwaad in kwadraat

stond er geen voor de klas

zijn ogen kil

zijn stem van glas

en armen die bètaweterig zwaaiden

(...)

               (uit: le-raar p. 10)

maar ook de zo herkenbare verliefdheid die nooit uitgesproken zal, wordt een aantal keer bezongen: 

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...)
               (uit: van mij p. 12)

of deze, die ik persoonlijk wat mooier vind en daarom in het geheel citeer:

zachte ogen

als de avond valt
de zon nog lager
de wereld stil en vager
keert mijn blik en

zie ik helder wat ik wil
een lach een knik maar
onbereikbaar jij geen woord
dat hoorbaar wordt

maar morgen op het plein
of in de gang ja morgen
dan zeg ik dan wil ik

-veel valt te zien
en tegen ook misschien
                          ( p. 19)

Verder zijn thema's die duidelijk aan de belevingswereld in de puberleeftijd refereren: de relatie tot een vader en een moeder (de eerste wat negatiever als de laatste) en een nog vrij onschuldige verwijzing naar seksualiteit:

(...)
als je opzij
borst en buik
lippen getuit
ik beschrijf je het liefst
als alles uit
                (uit: alles uit p. 38)


Wat verderop in de bundel staan wat andere thema's centraal die qua onderwerp niet met een bepaalde leeftijd in het achterhoofd geschreven zijn. Zo zijn er veel gedichten over dieren en de natuur, maar ook over het dichten zelf. Soms is een gedicht gewoon een verhaaltje op zichzelf of een gedachte die voorbij kwam. 
Ik vind de gedichten in de bundel sterk variëren in toon en kwaliteit. Waar het ene gedicht gevoelig is en je raakt, lijkt een ander wel erg makkelijk neergeschreven. Het ene gedicht spreekt mij meer aan dan het andere. Ook als ik daarbij probeer in de huid te kruipen van een 14-jarige. Tegelijkertijd blijft het natuurlijk ook een kwestie van smaak. Persoonlijk vind ik de gedichten waarin humor verwerkt, niet altijd even geslaagd. Vaak beginnen deze gedichten heel klein en mooi van taal, maar eindigen dan met een soort van clou, die voor mij niet nodig zou zijn. Ook zitten er met regelmaat woordspelingen in die wat naar het flauwe neigen, maar misschien ook juist wel weer leuk zijn voor de doelgroep. De gedichten zijn in elk geval toegankelijk, vlot leesbaar en meestal licht van toon, waardoor ik denk dat Hagen er best goed in geslaagd is de juiste toon te raken. 

Opvallend in de bundel is de gehele sectie gewijd aan de de dood van een moeder, waarschijnlijk die van de dichter. Dit is een reeks gedichten die loopt van 'de uitslag', waarin de moeder hoort dat ze een vlekje op haar long heeft, tot 'uit' waarin de dokter haar helpt bij het einde:

(...)
en de dokter sloot de spuit aan
en hij spoot
in een steile glimlach kwam de dood

(...)

                      (uit: uit p. 57)

Deze gedichten zijn soms heel direct en drijven de spot met het vele roken van de moeder. Aan de andere kant zijn ze ook ontroerend en confronterend. Zeker voor iemand die net een dierbare verloren heeft.

De titel van de bundel, Hoe angst klinkt, vind ik wat ongelukkig gekozen. Hij geeft een zware lading aan het boek die totaal niet past bij het merendeel van de gedichten die er in staan. Ik denk dat het zelfs menig jongere zal doen besluiten dit boekje niet uit de kast te trekken als ze een dichtbundel willen of moeten lezen. Deze titel verwijst natuurlijk naar een van de gedichten, maar dit gedicht lijkt niet het meest representatieve van de bundel te zijn. Desalniettemin kan ik het titelgedicht niet geheel onbesproken laten. Het gaat om het langste gedicht dat in de bundel staat en beschrijft de kracht en de schoonheid van een galopperend paard dat op een dag verongelukt. 

(...)

je neus

je ogen

je benen wijd open

alles verminkt

en alles gebroken

ik hoorde hoe angst klinkt 

en toen alles stil

                    (uit: Hoe angst klinkt p. 65)

Dat is natuurlijk de grootste nachtmerrie voor een puberpaardenmeisje. Het zou bijna een relativerende woordgrap van de dichter zelf geweest kunnen zijn, zoals hij deze wel maakt in zijn  andere gedichten. Maar voor dit gedicht ging dat hem (gelukkig) toch te ver. Misschien wel een van de redenen waarom dit gedicht een beetje een vreemde eend in de bijt is in de bundel.  Hoewel er meer diergedichten in de bundel staan, vond ik het gedicht wat los staan van de rest. Zowel qua thema als toon. Ik snap dan ook niet helemaal waarom de dichter nu juist dit als hoofdgedicht heeft gekozen voor deze bundel gericht op jongeren. 
Het titelgedicht was niet geheel aan mij besteed, maar zal de paardenliefhebber zeker beroeren.

Voor ieder ander in de klas staan er genoeg gedichten in deze bundel die je kunnen raken of op zijn minst vermaken.