Ongemakkelijk lezen. Een recensie door Ilse Schuurmans.

Hoefnagel, M. (2012). De perfecte misdaad. Amsterdam: Eenvoudig Communiceren
(naar een plot van Herman Koch).




De perfecte Misdaad begint op een schoolkamp 15 jaar geleden. Abel, Karel, Ries en Nadia, een groepje scholieren, praat op een schoolkamp over wat ze willen worden. Abel wil graag rechercheur worden. Daar moet je slim voor zijn, vindt Nadia. Zo slim dat je een perfecte misdaad zou moeten kunnen plegen. Abel stelt voor hun leraar, Veldhuis, te laten verdwijnen door hem in de beerput achter het toiletgebouw te laten lopen. 
Vijftien jaar later krijgt Abel, die inmiddels deurwaarder is geworden en geen rechercheur, nieuwe buren: de mooie Karin en haar wat oudere man Herman, schrijver van misdaadromans. Abel wordt verliefd op Karin en wil haar van Herman afpakken. Terwijl Abel allerlei ontmoetingen organiseert om dichter bij Karin te komen, komt hij ondertussen steeds meer over Herman te weten. Abels ex-vriendin Nadia, die ook betrokken was bij de verdwijning 15 jaar geleden, is fan van de schrijver en weet dat hij zijn verhalen altijd baseert op echte berichten uit de krant. Hij blijkt ook een boek te hebben geschreven over hun 'perfecte misdaad'. Het komt in de buurt van de waarheid...Tijdens een etentje met Herman, Karin en Nadia nodigt Herman Abel uit voor een fietstocht. Deze eindigt op de bewuste camping van de verdwijning. Daar is ook Ries die er 15 jaar geleden ook bij was. Hij bekent de gezamenlijke moord op hun leraar. Abel blijft ontkennen. Herman laat het er niet bij zitten. Hij wil de waarheid weten. Karel, de vierde betrokkene bij de verdwijning, heeft nl. zelfmoord gepleegd. Hij blijkt de broer van Karin te zijn. Het verhaal eindigt met een krantenbericht dat Abel is gevonden met een ingeslagen schedel. Ries wordt vermist...

De Perfecte misdaad is een boek uit de serie Boekenboeien van uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Twintig makkelijk te lezen spannende boeken, die bovendien 80 woorden bevatten uit de Basislijst Schooltaalwoorden vmbo. Dat maakt het een bijzonder type boek. Het doel dat er achter zit: moeilijke lezers laten lezen en hun woordenschat vergroten, staat zo duidelijk voorop dat je er maar lastig overheen kunt lezen. Ik denk eerlijk gezegd dat dat ook geldt voor leerlingen voor wie het bedoeld is. De schuingedrukte woorden versterken dat gevoel. Je komt daardoor niet echt lekker in het verhaal, maar blijft op je hoede...o ja ik doe dit om iets te leren...

Dat geforceerde gevoel hield ik bij het gehele boek. Er wordt te duidelijk door een volwassene een trucje uitgehaald, met een duidelijk leerdoel. Hoe zeer ik dat doel ook toejuich, het deed me op deze manier uitgewerkt toch te veel denken aan de goed bedoelende juf die hard en langzaam gaat praten, waardoor je je toch niet helemaal serieus genomen voelt. Ik heb het idee dat dit in dit boek het leesplezier van echt door een verhaal te worden meegevoerd, in de weg zit.
Ik geef een aantal voorbeelden uit het boek, waaruit dit voor mij naar voren komt.

De zinnen in het boek zijn weliswaar kort, maar lijken in feite lange zinnen te zijn die zijn opgeknipt. Ze beginnen dan ook vaak met 'En...' Dit gebeurt zo vaak dat het je echt gaat opvallen.

En zo zitten ze nu lekker met droge voeten een biertje te drinken in de tent.
In plaats van met natte voeten door een donker bos te lopen.
Ze zijn om tien uur gewoon in de bus gaan zitten.
En vanaf de droppingplaats zijn ze teruggefietst naar het kamp. (p. 8)


Deze opgeknipte zinnen, maken dat je de tekst niet echt vlotter leest. Als de zin niet was opgeknipt zou dat misschien zelfs nog wel gemakkelijker lezen. Nu krijg je een wat onnatuurlijke taal. 

Ook onnatuurlijk is de manier waarop sommige woorden rondom het thema economie in het boek zijn verwerkt. Deze woorden moesten omwille van de Schoolwoordenlijst in het boek, maar hebben verder totaal geen functie in het verhaal. Bijvoorbeeld het fragment waarin Abel zijn administratie gaat doen. Sowieso niet echt een onmisbaar element voor de spanningsboog in een misdaadverhaal van 60 bladzijden, zou je denken.

Abel heeft al een paar keer voorgesteld om de administratie te automatiseren, maar dat vindt zijn baas te duur. Abels collega's zijn ook allemaal pro automatisering. Maar ja,... als de baas het niet wil dan gebeurt het niet (p.13).

Vervolgens volgt een uitgebreide uitleg van wat een deurwaarder is. Dat is helemaal merkwaardig omdat het om een gedachte gaat van Abel. Ik denk dat niet veel mensen in een mijmering over de adminstratie, door dromen over de definitie van een deurwaarder... Er is blijkbaar geprobeerd dit alles op een of andere manier in het verhaal te verwerken, maar naar mijn mening moet dit de logica en de loop van een verhaal niet in de weg gaan staan. Bovendien krijg je zoals eerder gezegd, door dit soort uitstapjes steeds opnieuw het gevoel een schoolboek te lezen in plaats van een spannend verhaal.

Tot slot stoort het dat de intenties van Abel, in het bijzonder die richting zijn buurvrouw, wel heel vaak herhaald en expliciet verwoord worden. Het ligt er zo dik bovenop dat het elke romantiek of spanning die hier normaal omheen hangt, onmogelijk maakt.

En dan eens bedenken hoe hij vandaag in contact kan komen met de nieuwe buurvrouw. 
Want dat wil hij. 
Hij is helemaal niet van plan om thuis te werken. 
En ziek voelt hij zich ook niet.
Hij wil achter de nieuwe buurvrouw aan (p. 18).

wat later:
Abel kan zijn hoofd niet bij zijn werk houden.
Iedere keer schuift het beeld van Karin voor zijn ogen.
Karin die veel beter dan hem past dan bij Herman.
Hij moet haar dat duidelijk maken maar hoe?(p. 34)

weer een paar zinnen later:
Een uurtje later zit hij op zijn balkon.
En denkt hij na over een mogelijkheid om in contact te komen met Karin (p. 34)

en:
Als Nadia zich straks bezighoudt mer Herman, dan kan hij proberen Karin te veroveren. (p.38).

Mijn inschatting is dat ook minder ervaren lezers hier op dit gebied ook best wel wat implicietere hints of gedragsbeschrijvingen zouden oppikken en waarderen. Qua opbouw is het boek daarentegen misschien juist wel weer te moeilijk voor sommige vmbo-leerlingen. Vooral de enorme tijdsprongen, de vooruit- en terugwijzingen en het impliciete open einde in de vorm van een krantenbericht, zullen het voor sommigen lastig maken het verhaal helemaal te kunnen volgen. 

Het is natuurlijk altijd moeilijk een boek te schrijven (en ook te beoordelen) voor een publiek met een ander niveau dan jij. Zeker als je daarbij hele duidelijk vooraf vastgestelde doelen hebt en, zoals in dit geval, zelfs gebonden bent aan het gebruik van bepaalde woorden. In die zin is dit boek sowieso al bewonderenswaardig te noemen. Toch is mijn ervaring als begeleider van kinderen met dyslexie heel sterk dat het gegeven dat een verhaal en de taal eenvoudig moeten zijn, nooit ten koste moet gaan van de geloofwaardigheid of invoelbaarheid ervan. Dat mis ik hier te veel. Het verhaal dat je met vier klasgenoten in vijf minuten even besluit om de leraar te laten verdwijnen, omdat je 'slim moet zijn als je rechercheur wilt worden' is wel erg mager. Zeker zonder enige voorgeschiedenis vooraf of wroeging achteraf. Het lijkt alsof alles eromheen omwille van de simpelheid is weggelaten, maar zo kun je je nauwelijks nog inleven in hetgeen gebeurt. Ik ben dan ook niet onder de indruk van het plot, ook al is dat geschreven door Herman Koch. Tenzij hij het als een absurde Jiskefetsketch bedoeld heeft. Ook wat de taal betreft, geldt dat die in al zijn simpelheid wel gewoon moet kloppen. Korte zinnen kunnen prima als ze maar natuurlijk blijven. Moeilijke -en zelfs economische- woorden mogen best, maar dan moet het wel echt in het verhaal passen dat je aan het vertellen bent. Kies een beurssetting of het snelle zakenleven als je als doel hebt de woordenlijst voor economie aan de man te brengen.

Ik denk dat wat je in de eerste plaats moet willen bereiken met moeilijke lezers is: ze aan het lezen te krijgen. Het hoogste doel daarbij is om ze te laten proeven aan leesplezier. Dat doe je alleen met een goed verhaal. Woordenschat vergroten volgt dan vanzelf, bij elk volgend boek dat iemand zonder dat plezier nooit zou zijn gaan lezen. Daarnaast moet je om deze doelgroep aan te spreken, denk ik meer aansluiten bij hun belevingswereld. Dat kan met humor, beeld maar ook met de taal. Het genre van de Comic novel sluit niet voor niets zo goed aan bij deze doelgroep. En vergis je niet: daar kun je best wat moeilijke woorden in kwijt, die je later eventueel nog in een woordenlijst kunt opnemen. In Het leven van een loser lees je ook woorden als ontmantelen, populariteit, imago, intelligentie, vaardigheid en logica. Die woorden pik je dan per ongeluk op, omdat ze toevallig voorbij komen, ze zijn geen doel op zich, maar ik denk dat ze toch meer kans hebben om binnen te komen.