Recensie: Jongste ontdekkingen: ollekebollekes - Hendrik Meijer

Drs. P, Jongste ontdekkingen – Ollekebollekes. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 2013.

De poëziebundel Jongste ontdekkingen is samengesteld door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm. Het boekje is een bloemlezing uit het werk van Drs. P (Heinz Polzer). De samenstellers noemen de korte gedichtjes ‘Ollekebollekes’, versvormen van de vriendschap. Het boek staat vol achtregelige versjes uit het late leven van Drs. P. Toegankelijk, soms ook niet, soms wat vaag, soms heel concreet kort, humoristisch, cynisch. Maar misschien ook allemaal niet.

Tijdens mijn werk heb ik met mijn collega’s uitgebreid gesproken over het werk van Drs. P. Aanleiding was mijn bezoek aan een veerpont in Lathum, waardoor het gelijknamige gedicht van de schrijver ter sprake kwam: heen en weer, heen en weer, heen en weer, heen en weer…
Omdat ik zijn werk niet heel bewust heb meegemaakt, maar wel continu zijn naam tegenkwam wanneer ik me verdiepte in de Nederlandse cultuur, besloot ik voor de boekenlijst voor de opleiding tot docent Nederlands te kiezen voor een bundel van deze dichter annex cabaretier, annex artiest.
Het boek leest erg lekker weg. Een draak van een cliché om een boek te kwalificeren, maar veel diepgang heeft het (ik zou haast zeggen: natuurlijk) niet.
De gedichtjes zijn te kort om er echt in te verzakken, om echt geraakt te worden. Wel zijn ze grappig, soms erg flauw. Soms in de eerste instantie grappig, om ze vervolgens wel erg flauw te vinden.
In de categorie leuk, want spelen met taal en de melodie van poëzie:

Spannende fietswedstrijd
‘Waar is de ploegleider?’
‘Nog niet vertrokken!’
Zo klinkt het verschrikt

‘Hij heeft per ongeluk
Bloedsomloopremmende
(Dus de verkeerde)
Tabletten geslikt’ [pagina 41]

Of deze:

Nooit aan de top geweest?
Nergens een prijs gehaald?
Nimmer gelauwerd?
Word niet desperaat

Streef toch niet steeds naar het
Allerondoenlijkste
U moet berusten
Wanneer het niet gaat [pagina 40]

Het boek is verdeeld in hoofdstukken als Erotomania, Tijdsbeeldverhelderend, correspondeerplezier en reisgenootschappelijk. In het hoofdstuk Correspondeerplezier staan de versjes onder foto’s, die klaarblijkelijk zijn gecorrespondeerd naar anderen. Onder een afbeelding man Manneken Pis van Brussel:

Wat doet dat ventje nu?
Iets wat hij nodig vindt
In ’t openbaar
En in strijd met de wet

Neen, volg zijn voorbeeld niet
Waterwerktuigelijk
Vlak om de hoek
Is een herentoilet [pagina 51]

Dit bovenstaande vind ik een erg flauwe. Het neigt welhaast naar onderbroekenlol om over een plassend beeld te gaan schrijven en het te vermenselijken. Maar aan de andere kant vind ik dat Drs. P-onwaardig, omdat ik de gedichten in de bundel over het algemeen wel waardeer. Je komt als lezer snel in de cadans van de tekst, bovendien kun je een glimlach om sommige versen niet onderdrukken.
Onder een foto met daarop twee waslijntjes afgerolde condooms:

Zouden dit kousen zijn?
Neen, zij zijn gummiwaar -
voor onze toekomst
Van zeer groot belang

Niet antibijslaap maar
Antibevolkingsgroei
Zullen ze zorgen
Voor minder gedrang [pagina 53]

Persoonlijk vind ik dit alles behalve een dijenkletser. Maar toch waardeer ik die continue melodie van de taal. Een klein element uit het leven wordt hier beschreven in acht regels poëzie, op een manier die… Ja, wat is het eigenlijk? Gemengde gevoelens.
Deze dichtbundel pak je om snel te lezen. Het is heel makkelijke poëzie. Dat kun je als negatief zien, maar het maakt het wel toegankelijk en begrijpbaar voor een grote doelgroep. De bundel is daarom geschikt voor jong en oud. Daarom zou je dit prima aan een schoolklas kunnen voorleggen en ze een verwerkingsopdracht kunnen laten maken: schrijf bijvoorbeeld zelf eens drie achtregelige versjes over de meest eenvoudige dingen in het leven. Met de bus reizen, de afwas doen of zand kruien in een moestuin. Heen en weer, heen en weer, heen en weer…

Ik zoek een woord - Mieke ter Voert

Hans en Monique Hagen (2013) Ik zoek een woord, Amsterdam, Querido
Bekroond met een Zilveren Griffel in 2014

In Ik zoek een woord hebben Hans en Monique Hagen 167 gedichten over taal verzameld, om ‘van A tot Z te verslinden’ (Ik zoek een woord, covertekst). De gedichten zijn geschikt voor iedereen van 9 tot 99 jaar. In de bundel zijn gedichten opgenomen van 109 dichters, waaronder het schrijversechtpaar zelf. Veel bladzijden worden opgesierd door illustraties van Deborah van der Schaaf.

Hans en Monique Hagen zeggen in de flaptekst dat deze gedichten als een feestelijke slinger aan elkaar geregen zijn. Ik kan me hier absoluut in vinden. Het was een feestje om deze bundel te lezen. Ik sloeg maar wat graag steeds een bladzijde om, om te ontdekken wat het volgende gedicht mij zou brengen. De doelgroep is ‘iedereen van 9 tot 99 jaar’. Ik weet niet of kinderen vanaf 9 jaar alle gedichten in deze bundel zullen begrijpen of kunnen interpreteren. Deze doelgroep is zo ruim doordat er gedichten zijn opgenomen uit de jeugdliteratuur maar ook uit volwassenenliteratuur. Als voorbeeld hiervoor het gedicht op pagina 51:

Moeilijke oefening

stel je eens
een gedicht voor,

zwart op wit.

lees nu eens
enkel het wit.


Sylvie Marie

(Ik zoek een woord, p.51)

Wat direct in mij opkomt is: “Dat kan toch helemaal niet?” Als volwassene vind ik het al lastig om hier ‘iets’ in te zien, een kracht of schoonheid van dit gedicht. Laat staan dat kinderen hier iets mee kunnen. Ik denk dat ze snel de bladzijde om zullen slaan.

Ik zoek een woord leest lekker weg. Veel van de gedichten zijn kort, waardoor je er snel doorheen bladert. Wat niet noodzakelijk is bij gedichten is dat ze rijmen, en dat is ook terug te zien in deze bundel. Veel gedichten rijmen, maar net zoveel gedichten rijmen niet. De verzameling gedichten is veelal luchtig van aard. Om dit luchtige te illustreren deel ik meteen twee gedichten.

Chinees

Schaatsertjes met inktvoetjes
op papierwit ijs
en toen is het Chinees ontstaan

Ruth Koops van ’t Jagt

(Ik zoek een woord, p.92)

Snelheid

Als ik het woord
brood lees
hoe snel ga ik
dan van de
eerste naar
de tweede o?

En als ik het schrijf?

K. Schippers

(Ik zoek een woord, p.24)

Recensie door Fleur Metzemaekers

Robben, Jaap (2007) De nacht krekelt, Breda: De Geus

In 2007 komt Jaap Robben met de dichtbundel De Nacht Krekelt. Het is een dichtbundel met een serieuze knipoog naar de wereld. Jaap Robben valt vooral het hilarische op. Hij schrijft 30 typografische gedichten, gedichten met een beeldgrap.

Ik moest in het begin heel erg wennen aan de vorm van de gedichten. Jaap Robben gebruikt verschillende lettertypes, zijn gedichten rijmen bijna nooit, de zinnen staan soms kriskras door elkaar en toen ik bij 'Ofeladio' kwam ontdekte ik dat dat geen gedicht was, maar een verhaal. Op zich niet heel vreemd, want sommige van zijn gedichten lijken ook net verhaaltjes. 'Ofeladio' is een verhaal wat als enige van de 6 ook meerdere bladzijdes beslaat. Het is een humoristisch verhaal over een tripje naar Berlijn. Het feit dat er ook verhaaltjes tussen zitten maakt het ook weer tot een speels geheel, wat ik vaak erg leuk vind. Het lijkt dan niet zo serieus, al bedoelt Jaap Robben dat soms wel. Bijvoorbeeld met het volgende gedichtje:

'Onder de dikke druppel bloed
op mijn knie mist een velletje.

Vanmiddag heb ik het verloren
op het stoepje om de hoek.

Zodra de zon weer opkomt,
begin ik daar met zoeken.

Hopelijk heeft de wind
het laten liggen en zag

een muisje het niet aan
voor een heel dun plakje worst.'
(De nacht krekelt, Knievelletje vermist)

Voor een kind kan dit heel herkenbaar zijn en een serieus geval. Jaap Robben knipoogt op een lieve, speelse manier naar dit 'vervelende' geval voor kinderen.

Recensie van Eva Rodigas Wat praat je? Gedichten. Makkelijk lezen, Kokkel-reeks

Eykman, K. et al.: Wat praat je? Gedichten. Dordrecht: De Inktvis.

 

Deze gedichtenbundel is geschreven voor de minder goede lezers vanaf een jaar of tien. De bundel zit in de Kokkel-reeks. Het lettertype is groot, er worden korte zinnen in gebruikt en de regelafstand is ook vrij groot. Het AVI niveau in het boekje varieert tussen de M3 en E5. Echt gemakkelijk leesbare gedichten voor de moeilijke lezers dus.



Ik was er een beetje bang voor dat de gedichten misschien te saai zouden zijn of niet goed aan zouden sluiten bij de doelgroep, maar dat bleek niet bij alle gedichten het geval te zijn. De thema's van de gedichten variëren van de slappe lach hebben in de klas, verliefd zijn en een rode kop krijgen, de dood, straattaal gedichten en digitale fotografie. Zeer divers dus en ik denk zeker dat een aantal gedichten ook door leerlingen in mijn Kader 1 klas wel leuk gevonden worden. Hieronder citeer ik een gedicht dat ik zelf wel leuk en herkenbaar vond. (blz. 26)

 

GSM

 

O, nee, help!

Daar gaat de tram

met mijn nieuwe

gsm

 

Rennen, rennen

Stop nou man!

Laat me er weer in!

 

Ships, daar gaat hij

om de bocht

Dit heeft dus geen zin

 

Vette pech!

Daar gaat de tram

en ook mijn nieuwe

gsm

 

Netty van Kaathoven

 

Dit is denk ik wel een herkenbaar gevoel bij pubers, dat ze hun (nieuwe) mobiel kwijtraken. Voor leerlingen die hun mobiel wel eens echt kwijt zijn geraakt zal dit gedicht helemaal levensecht voelen. De paniek die je naar de keel vliegt als je in de gaten hebt dat je je mobiel hebt laten liggen, drama!! En menig volwassene zal hier ook van in paniek raken trouwens....Misschien dat ik het daarom een leuk, herkenbaar gedicht vond...

 

Ook zitten er wat gedichten in die ik wat weinigzeggend vond. Gedichten waarvan ik denk dat zelf een tien jarige ze saai vindt. Hieronder zo'n gedicht. (blz. 53)

 

Te veel geel!

 

Geel? Geel?

Wie houdt er nou van geel?

Ik dus helemaal niet,

maar je ziet het soms zoveel.

 

Gele borden, gele flessen,

gele schriften voor de lessen,

gele schoenen, gele jassen,

gele wanten, gele tassen,

gele pennen, gele sokken,

gele broeken, gele rokken,

gele...dat ben ik vergeten,

gele dingen om te eten,

gele sauzen, gele papjes,

gele snoepjes, gele sapjes,

gele appels, gele ijsjes,

gele drankjes, gele spijsjes...

 

...wat ik voor me zie is geel.

En dat is ook wel best aardig,

maar je ziet het soms zoveel!

 

Lizzy van Pelt

 

Ik denk niet dat kinderen hier veel mee kunnen. Er zit niet echt een herkenbare boodschap voor ze in. Ik denk dat dat voor een jonge (aanstaande) puber wel belangrijk is, dat ze zich kunnen identificeren met het gedicht.

 

Wat ik ook een beetje jammer vind is dat er ook ontzettende cliché gedichten in de bundel zitten. Eentje gaat bijvoorbeeld over de liefde. En dan ook echt met rood, hartjes en 'ik ben op jou.' Ik denk dat de gemiddelde leerling dit meer als een riedeltje uit een volgekladde agenda ziet dan als een serieus gedicht. Gelukkig staan er niet zoveel van zulke gedichten in.

 

Al met al denk ik dat deze bundel vooral geschikt is voor de leerlingen van Basis en Kader 1. Deze gedichten kunnen een inspiratie voor ze zijn om zelf gedichten te schrijven, maar kunnen ook gebruikt worden om gedichten leren te analyseren. Vooral de gedichten waar ze een beetje 'tussen de regels door' moeten lezen zijn hier zeer bruikbaar voor. En dat dan met gedichten die in grote letters zijn gedrukt maakt het lezen voor hen een stuk gemakkelijker. Als je door de sappige, cliché gedichten heen leest is het denk ik wel een bruikbaar bundeltje voor in de les!

Reactie: Wat een land! door Liza Uijting

Reactie op de recensie van Evelien van Wieringen: WAT EEN LAND!
Door Liza Uijting

Van Wissen, D. (2008). Wat een land! Houten: Van Goor.

In de eerste alinea van de recensie van Evelien staat: ‘Wij zijn gewend aan onze gewoontes en gebruiken, maar ook wij Nederlands zijn maar een eigenaardig volkje’. Het moraal dat Evelien naar voren brengt, maakte mij enorm nieuwsgierig. Ik moet eerlijk toegeven dat ik niet van de dichtbundels, poëzie of rijm ben. Maar een dichtbundel over de aparte, soms zelfs bizarre, Nederlandse gebruiken kon ik niet, niet lezen. De tour waarop je wordt meegenomen door de geschiedenis van de gewoontes van het aparte volk dat wij zijn, is amuserend. Zoals Evelien duidelijk zegt in haar recensie: ‘Van Wissen weet zowel op licht spottende wijze onze eigenaardigheden te benoemen, als onze gebruiken op helderen en grappige wijze uit te leggen’.

De simpele A-B-B-A rijmpjes zorgen voor makkelijk te begrijpen gedichtjes, die later wel enigszins eentonig worden. Ja, de humor en de kritische blik zit er nog steeds in, maar het zorgt voor eentonigheid. De simpele rijm haalt het niveau van het boekje en de teksten omlaag. Dus net zoals Evelien, was ik ook niet onder de indruk van het dichtwerk.

De schaatsers zijn daar uitgevonden
In Friesland voor een schaatswedstrijd
Ze worden in de wintertijd
Onder de voeten vastgebonden (Wat een land! P. 72)

 Door deze simpele rijm, lijken het meer sinterklaasgedichtjes. Ik kan dus goed begrijpen dat er kritiek was op de vereenvoudigde rijmpjes. Dit neemt niet weg dat er wel een kleine lach verschijnt wanneer je sommige rijmpjes leest. De rare gewoontes van het Nederlandse volk worden op een grappige manier uitgedrukt. Je kunt jezelf erin herkennen. Wanneer ik op vakantie ben, verlang ik naar een vertrouwd bakje friet met appelmoes en de mayonaise smaakt nooit zoals thuis.

Ruby de Witte - Binnenstebuiten - recensie door Robert Termorshuizen

De Witte, R. (2010). Binnenstebuiten (1e druk). Houten: Van Holkema & Warendorf.

In Binnenstebuiten, met als ondertitel Gedichten van een 16-jarige, schotelt Ruby de Witte ons twintig gedichten voor waarbij de puberteit een centrale plaats inneemt. De bundel start toepasselijk met het gedicht Ik wil geen puber zijn. Het verzet betreft vooral de kijk op en de typering van deze levensfase door volwassen ("het woord klinkt bijna als een / door hormonen bezeten diersoort"). De overige gedichten beschrijven een aantal beschouwingen en ervaringen van deze 16-jarige schrijfster. Volgens de flaptekst: "Het ene moment vindt ze de wereld prachtig, het andere moment piekert ze over de zin van het bestaan" en "In eerlijke, rake bewoordingen geeft ze je een uniek kijkje in het hoofd van een 'puber'".

Om te beginnen heb ik veel sympathie voor jonge schrijvers. Hun werk vormt het passende alternatief voor de per definitie wat geforceerde schrijverijen van volwassenen die zich met deze doelgroep (pubers - adolescenten) bezighouden. De jonge schrijver maakt deel uit van de doelgroep waar hij voor schrijft en dat maakt dat de creatieve arbeid natuurlijker en spontaner is dan die van zijn volwassen collega's. Dat betekent onder meer dat de jonge schrijver zich niet als buitenstaander hoeft te oriënteren op de jeugdcultuur en zich niet of veel minder hoeft af te vragen welke middelen hij moet inzetten om deze doelgroep voor zich te winnen. Kortom, de jonge schrijver kan een trukendoos links laten liggen om te gaan schrijven in het verlengde van wie hij is en vanuit de levensfase waarin hij zich bevindt.

Het probleem dat zich daarbij voor kan doen, we hebben het immers over schrijvers die zich in de tienerleeftijd bevinden, is een gebrekkige schrijftechniek, een gemis aan levenswijsheid en/of een gebrek aan algemene kennis. Maar dat is natuurlijk de perceptie van een volwassene. De (volwassen) recensent beoordeelt het boek volgens volwassen maatstaven of probeert zich in te leven in een jeugdige lezer. En daarmee slaat hij wellicht (ook) per definitie de plank mis … Misschien  moet ik tot de slotsom komen dat jeugdliteratuur die door een lid van de doelgroep zelf geschreven wordt, ook alleen maar gepast kan worden gerecenseerd door afgevaardigden uit diezelfde jeugdgroep? Oftewel; laat jeugdliteratuur door de jeugd gecreëerd en beoordeeld worden en laat volwassenen er met hun poten vanaf blijven!?

Ik zou hiermee kunnen stoppen en de opdracht als onuitvoerbaar kunnen bestempelen, maar zal toch pogen om, in alle bescheidenheid, iets meer over deze gedichtenbundel te zeggen. Als volwassene, dat natuurlijk wel.