Recensie: Afblijven! - Hendrik Meijer

Afblijven, Carry Slee. Houten, Van Holkema en Warendorf (1998). Dit is een heruitgegeven filmversie (gemoderniseerd) uit 2009.

Het meisje Melissa mag dansen in een videoclip van de rapper Brainpower en dat vindt ze natuurlijk geweldig. Ze is op van de zenuwen als ze moet voordansen en iemand van haar dansvereniging biedt haar een XTC-pil aan, met de garantie dat het dan een stuk beter zal gaan.
Zoals het een goed jeugdboek betaamt, wordt zij afhankelijk van drugs en gaat het steeds slechter met Melissa. Ze komt steeds minder thuis en op het hoogtepunt (of dieptepunt) raakt zij door drugs in coma en wordt ze opgenomen in het ziekenhuis.
Haar vriend Jordi ziet het allemaal met afschuw gebeuren. Hij gaat naar haar op zoek, wanneer ze in een drugspand zit en in die bewuste coma (…) raakt. Ze blijken onafscheidelijk en aan het eind gaat het weer goed met Melissa en hebben de twee verkering.

Een les tijdens mijn stage was aanleiding om dit boek te gaan lezen. In de methode Op Niveau stond een stuk uit het boek, dat ik heb voorgelezen. Aansluitend vroeg ik de leerlingen om het thema, de inhoud en wat ze van het verhaal vonden. Daarna hebben ze verwerkingsopdrachten gemaakt: een eigen einde of een waarschuwingsposter. Leerzaam dus voor alle partijen.
Omdat ik dat deel van het verhaal las heb ik meteen de mogelijkheid gepakt zelf het boek te lezen. Het staat als een huis: er is diepgang, het onderwerp raakt en de gevolgen zijn confronterend. Het boek is verfilmd. Sommige leerlingen gaven aan de film al te hebben gezien.
De personages in het boek zijn zeker realistisch. Net als veel andere jeugdboeken gaat dit exemplaar over een meisje met een dansdroom. Dit keer is het personage realistisch neergezet en ga je ook als jongen (man) mee in het verhaal. Je wil haar tegenhouden, maar dat gaat natuurlijk niet. Ze komt wel erg makkelijk aan drugs. Ik kan me niet voorstellen dat het écht zo makkelijk gaat, behalve als je in bepaalde wijken of straten woont.
Overal is drugs, ook in het plattelandsdorpje waar ik ben opgegroeid, maar de eenvoud moest natuurlijk worden opgeschreven ter waarschuwing. Positief aan het boek vind ik trouwens dat het geen continu opgeheven vingertje is. Je wordt meegenomen in de belevingswereld van de hoofdpersoon.
Melissa komt in ieder geval sneller aan een XTC-pil dan ik vroeger aan een Dextro Energy:

“Ben je zenuwachtig?” vraagt Jim.
“Ja,” zegt Melissa.
“Waarom?” vraagt Jim
Wat een vraag zeg, denkt Melissa. Ga zelf even lekker in je eentje voor die filmcrew dansen. Ze doet moeite om aardig te blijven. “Ik ben bang dat ik niet durf… en dat ze dat zien.” Nu ze het uitspreekt moet ze bijna huilen.
“Dus eigenlijk wil je meer lef,” zegt Jim.
Melissa knikt. “Helemaal nu ik jou heb zien dansen.” Ze neemt nog een slok water.
“In dat geval heb ik wat voor je,” zegt Jim.
“Oh ja? Wat dan?”
Jim doet zijn hand open. Melissa kijkt ernaar. In zijn hand ziet ze een XTC-pil. Melissa aarzelt. Ze heeft nog nooit XTC geslikt. Maar dan denkt ze aan de clip. Stel je voor dat het haar lukt, alleen maar door die ene pil. En ze neemt hem in. [pagina 31]

Het is voor de doelgroep erg confronterend en hard en dat maakt het spannend en educatief. De vraag is natuurlijk of scholieren van nu er wat van aantrekken, maar de bedoeling van het boek is duidelijk en goed. Er wordt nergens omheen gedraaid.
Ik weet alleen niet of die wereld heel realistisch is. Misschien wel, maar ben ik hem nog niet tegengekomen. Ik verbaas me in ieder geval wel over hoe eenvoudig het met de jongeren in het boek misgaat. Het is wel problematiek die jongeren kunnen tegenkomen. Ik ben zelf altijd wat huiverig voor boeken die te veel zeggen hoe gevaarlijk het is om bier te drinken of drugs te gebruiken. Het is heel gevaarlijk en het is gif. Ja, jongeren moeten ervan afblijven. Maar volgens mij moeten schrijvers wel zoeken naar de juiste toon.
Wat ik bedoel is dat ik vind dat jongeren niet bang moeten worden gemaakt om uit te gaan, of om los te komen van je ouders. Constant geraken de jongeren in jeugdboeken in grote problemen, wanneer ze zich losrukken van hun ouders.
Dit boek gaat daar verder in. Dit boek vertelt wat er echt met je kan gebeuren, wanneer je helemaal je eigen gang gaat, nadat je net een dikke middelvinger hebt opgestoken naar alle waarschuwingen die je hoorde. Maar ja:

“Slachtoffer nummer zeven,” zegt de broeder gehaast. “Melissa de Raaf.”
De artsen rennen met de brancard naar de intensive care. Jordi holt er achteraan. Hij wil mee de behandelkamer in gaan, maar een verpleegster houdt hem tegen.
“Je mag niet naar binnen.”
Jordi kijkt naar Melissa, die naar binnen wordt gereden. Zou ze hier ooit nog levend uit komen? Ineens raakt hij in paniek. “Ze mag niet doodgaan…”
“De dokter doet wat hij kan.” En de verpleegster trekt de deur dicht. [pagina 138]

Het is een spannend moment in het boek, omdat je op de voorgaande pagina’s Melissa de vernieling in hebt zien gaan en dat Jordi steeds meer om haar lijkt te geven. Je voelt daardoor de wanhoop en de spanning. Het is een goed en eigentijds boek dat de problematiek van de huidige generatie op een juiste wijze naar voren brengt.

Candy - Myrna van Deursen

Myrna van Deursen, Candy

Brooks, K. (2005) Candy. Uitgeverij Manteau, Antwerpen.

Samenvatting

De hoofdpersoon Joe leert het meisje Candy kennen als hij in Londen op weg is naar een arts. Joe is direct gefascineerd door Candy. Ze is mysterieus en moeilijk te doorgronden. Joe en Candy hebben direct een klik, maar hij voelt dat Candy veel zaken verborgen houdt. Tijdens een date in het café komt Joe tot de conclusie dat Candy werkt in de drugs- en prostitutiewereld. De verslaving van Candy leidt ertoe dat ze haar lichaam moet verkopen. Haar pooier Iggy profiteert enorm aan Candy. Hij schuwt dan ook geen geweld om Candy bij zich te houden. Ondanks dat Candy leeft in een verdorven wereld, probeert Joe er alles aan te doen om Candy hieruit te halen. Dit is alleen geen gemakkelijk proces. Pooier Iggy zorgt voor veel tegenwerking. Joe komt voor een moeilijke keuze te staan. Kiest hij voor Candy of niet. Uiteindelijk escaleert de situatie compleet als Candy haar pooier neersteekt. Candy wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek en de toekomst zal het uit moeten wijzen of Joe Candy ooit nog zal zien.  

Recensie

De achterflap van het boek is veelbelovend. The Guardian stelt: 'Een waarschuwing: aan Candy raak je verslaafd'. Volgens de Volkskrant 'is dit het soort puberliteratuur waarmee bibliotheken vol moeten staan'.[1] Na het lezen van het boek ben ik het maar gedeeltelijk eens met de stellingen van deze toonaangevende kranten. Het boek leest inderdaad gemakkelijk weg. Er is geen complexe verhaalstructuur en het taalgebruik is goed te volgen voor vijftien plus scholieren. De thematiek spreekt ook veel jongeren aan. De harde wereld van drugs, prostitutie en criminaliteit komt steeds aan bod, maar daar ontstaat ook meteen het probleem. Er zijn meer auteurs van jeugdliteratuur die maatschappelijke problematiek verwerken in hun verhalen en naar mijn inziens hier beter in zijn geslaagd.

Voor ik doodga - Myrna van Deursen

Myrna van Deursen, Voor ik doodga

Downham, J. (2007) Voor ik doodga. Uitgeverij Mouria, Amsterdam.

Samenvatting

De zestienjarige Tessa heeft kanker en is terminaal ziek. Haar zeventiende verjaardag zal ze nooit vieren. Tessa besluit alles nog uit haar leven te halen. Om al haar levensdoelen nog te bereiken maakt ze een bucketlist. Bovenaan het lijstje staat seks hebben met een jongen, want ze wilt het gewicht van een jongen op zich voelen. Haar wens komt uit, maar de nacht met Jake was teleurstellend en niet wat Tessa ervan verwacht had. De tweede wens is om een dag overal 'ja' op te zeggen, de derde wens is om ooit nog een keer drugs te gebruiken en tenslotte wilt ze ook een keer de wet overtreden. Deze laatste levenswensen van zijn dochter maken haar vader wanhopig. Het contact tussen vader en dochter verloopt niet gemakkelijk. Hij vindt dat haar levenswensen over het randje kunnen gaan en een vroegtijdige dood kunnen betekenen. Tessa ligt hier niet wakker van, want na de slechte ervaringen met Jake is ze verliefd geworden op haar buurjongen Adam en ze gaat toch dood. Samen met hem stort ze zich in een prachtig liefdesavontuur om al haar wensen nog uit te laten komen. Als Tessa uiteindelijk overlijdt is Adam bij haar. De laatste dagen van het leven van Tessa zijn zwaar en ze komt tot de conclusie dat haar wensen niet meer zo belangrijk zijn. De band met haar naasten is het belangrijkst geworden in plaats van haar bucketlist.

Recensie

Het plot van het boek komt sterk overeen met het boek een weeffout in onze sterren van John Green.[1] Beide boeken gaan over een jong meisje dat verliefd wordt tijdens een terminale ziekte. Het grote verschil is dat Tessa's grootste angst is om volwassen ervaringen te missen. Seks, drugs, liefde en wetsovertredingen hebben een centrale rol in haar bucketlist. Deze onderwerpen worden niet expliciet genoemd in het boek van John Green.

Auteur Jenny Downham heeft op een krachtige en aansprekende manier expliciete onderwerpen in het verhaal weten te verwoorden, zonder dat het ranzig is geworden. De seksualiteitsbeleving van hoofdpersoon Tessa wordt vrijwel aan het begin beschreven. Bij sommige lezers zal dit een schrikeffect opwekken, maar jongeren van deze leeftijd houden zich immers wel bezig met de 'bloemetjes en de bijtjes', zelfs als ze terminaal ziek zijn. Knap dat de schrijfster dit zo duidelijk en herkenbaar heeft weten te verwoorden: "Hij steunt op zijn armen en beweegt langzaam boven me, met zijn gezicht opzij en zijn ogen stijf dicht. Dit is het dan. Het gebeurt echt. Ik beleef het nu. Seks. Als het over is, voel ik me vooral klein en stil onder hem." (blz. 29.)

De auteur beschrijft direct daarna hoe de wensen van Tessa ook tegen kunnen vallen. Tessa had een prachtig beeld van seks in haar hoofd, maar in werkelijkheid blijkt het anders te zijn: "Ik kan hem niet aankijken, dus schuif ik naar hem toe en begraaf me dieper, verstop me in zijn armen. Ik weet dat ik me volslagen belachelijk maak. Ik snotter als een klein kind over hem heen en ik kan er niet mee ophouden , verschrikkelijk is het". (blz. 29) Haar wens om seks te hebben voor haar dood is uitgekomen, maar haar gevoel daarna is verschrikkelijk. Als lezer stel ik mij de vraag of je alles wel uit het leven moet persen, moet je alle grenzen opzoeken en moet je alles hebben ontdekt? Zou je daar echt gelukkig van worden? De auteur weet je met het verhaal aan het denken te zetten over je eigen wensen, maar ook je kijk op seksualiteit, drugs en andere experimenten in het leven.

In korte tijd beleeft Tessa allerlei volwassen levenswensen en dit leidt tot een explosie van levenservaring in het jaar dat ze nog heeft. Dit is indrukwekkend om als lezer te volgen. De auteur heeft zich prachtig weten in te leven in een terminaal meisje van zestien dat nooit zeventien zal worden. Niet alleen de levenswensen van Tessa zijn direct en aangrijpend beschreven, maar ook haar gevoelens: "Het komt en gaat. De mensen denken dat je moedig en dapper wordt als je ziek bent, maar dat is niet zo. Het voelt meestal alsof ik word gestalkt door een psychopaat, alsof ik elk moment doodgeschoten kan worden, maar soms denk ik er uren niet aan".(blz. 112.) In het boek wordt ook duidelijk hoe eenzaam het is om terminaal te zijn. Iedereen staat om je heen en is lief voor je, maar uiteindelijk moet je toch zelf op reis en het laatste stukje alleen loslaten. Deze angst komt binnen bij de lezer. Het boek is voor vijftien plus jongeren geschreven en door de simpele schrijfwijze van de auteur worden deze gevoelens ook helder overgebracht naar de doelgroep van dit boek. Deze manier van schrijven zorgt er ook voor dat je aangegrepen kan worden door het verhaal. Dit zal voor iedereen verschillend zijn. Ik moet bekennen dat ik als lezer vooral op het einde een traantje weg moest pinken. Het leven is nu eenmaal niet eerlijk als je zo jong moet loslaten. De schrijfstijl leidde ertoe dat ik helemaal in het verhaal werd meegezogen op het moment dat Tessa zal gaan sterven. "Het is goed, Tessa, je mag gaan. We houden van je. Je mag weggaan. 'Waarom zeg je dat?' 'Misschien wil ze toestemming om te sterven'.'Ik wil het niet. Mijn toestemming krijgt ze niet'." (blz. 299)

Het boek is op indrukwekkende wijze beschreven met een aangrijpende thematiek. Dit maakt het boek ook niet meteen voor iedereen geschikt. Het is niet een boek dat je voor de ontspanning even tussendoor leest. Het zet je aan het denken, het is ontroerend en als jezelf niet fijn voelt dan is dit boek zeker geen aanrader. Ik zou het boek zeker aan leerlingen aanraden. De dood en levensvragen- en/of wensen zijn ook zaken die jongeren bezighouden. Veel leerlingen hebben in hun omgeving te maken gehad met verlies. Door het expliciet beschrijven van onderwerpen als seks, drugs en onzekerheden raakt het ook de belevingswereld van jongeren.

[1] Green, J. (2012) Een weeffout in onze sterren. Lemniscaat, Rotterdam.