Recensie van Yvonne Wiendels Ik heb je nooit een rozentuin beloofd

Recensie van Yvonne Wiendels

Green, H. (1987) Ik heb je nooit een rozentuin beloofd. Baarn : Uitgeverij Hollandia

Samenvatting:

Het verhaal gaat over een 16-jarig meisje, Deborah, dat na een zelfmoordpoging wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Haar ouders snappen niet hoe het zover heeft kunnen komen en ontkennen lange tijd dat hun dochter echt ziek is. Deborah heeft zich tegen de leugens van haar ouders, de school en de rest van de buitenwereld proberen te wapenen, door het bedenken van het koninkrijk Yr. Dankzij haar psychiater, dokter Fried, krabbelt Deborah er langzaam weer bovenop en maakt een voorzichtige rentree in de buitenwereld.

Recensie:

Het thema van het boek, schizofrenie, is erg zwaar, maar de schrijfster heeft het op een dusdanige manier beschreven, dat je er begrip voor krijgt en sympathie opvat voor de patiënt. Je wordt deelgenoot gemaakt van de worsteling, die constant plaatsvindt en hoe Deborah daar het hoofd aan probeert te bieden of er aan toegeeft. Ik vond het heel apart, dat de patiënten van de psychiatrische afdeling van bepaalde verplegers gelijk doorhadden, dat die eigenlijk ‘één van hun’ was. Maar dat die personen zelf dit bleven ontkennen. En dat de patiënten elkaar zo goed begrepen, dat er soms zelfs voorzichtige vriendschappen ontstonden.

De volgende passage waarin beschreven wordt hoe Deborah langzaam bijkomt na een lakenpak-behandeling vond ik erg treffend:

’Juffrouw Blau… Deborah, wat is er?’ De stem kwam uit het andere bed, maar ze herkende de stem niet. ‘Wie is dat?’ vroeg ze, bang voor een ander soort zinsbegoocheling. ’Ik ben het, Sylvia. Deborah, wat is er?’ Deborah draaide haar hoofd om en ze was zo verbaasd dat ze een ogenblik haar pijn vergat. ‘Ik wist niet dat je mij ooit zag en dat je mijn naam kende,’ zei ze. Net als de anderen had zij Sylvia steeds beschouwd als een waardeloos meubelstuk dat nu eenmaal bij de afdeling hoorde. Ze schaamde zich thans dat ze haar had beoordeeld naar haar zwijgzaamheid. ‘Ziek, maar niet dood,’ zei Sylvia. ‘Gaat het een beetje met jou?’ ‘Oh, god… het doet zo’n pijn. Hoe lang liggen we nu al zo?’ ‘Vijf uur – misschien wel zes. Ze hebben ons tegelijk vastgebonden. Probeer te schreeuwen, misschien komt er dan wel iemand.’ ‘Dat kan ik niet…. dat heb ik nooit gekund,’ zei Deborah. De tijd verstreek en de pijn werd zo hevig dat Deborah haar stem wel moest gebruiken. Een tijdlang riep ze hard, en ze hoopte dat Yr dit niet zou opvatten als een laf gekrijs en haar voor eeuwig zou straffen. Nog steeds kwam er niemand en tenslotte zweeg ze. Sylvia lachte zacht, een laag keelgeluid. ‘Ik was vergeten dat het gegil van gekken gek gegil is.(blz. 139)

Het is des te opmerkelijker dat Sylvia ineens begon te praten tegen Deborah; op de afdeling zei ze namelijk geen boe of bah. Dat ze dit zwijgen tijdelijk opgeeft om Deborah een beetje gerust te stellen getuigt van een soort verbondenheid, kameraadschap.

Ook de volgende passage waarin beschreven wordt, dat Carla, vriendin van Deborah, weer terugkomt naar de afdeling voor Ernstig Gestoorden is typerend:

Dat gegiechel was een uiting van angst, dat wist Deborah wel, maar toen ze later Carla boven brachten, helemaal overstuur en met dezelfde verslagen blik in haar ogen die Deborah kende van Doris Rivera, was ze razend op die twee stommelingen die hadden gelacht. Ze hadden tenslotte niet over de eerste de beste idioot gepraat, maar over Carla, Carla die door en door goed was: zó goed zelfs dat ze niet eens boos was geweest op Deborah toen deze haar diep had gekwetst. Niemand die Deborah en Carla thans zag, zou denken dat ze bevriend waren. Normale mensen zouden niet begrijpen dat Deborah Carla zou belasten als ze haar thans zou begroeten. Carla was in moeilijkheden en later zou ze er spijt van hebben wanneer een begroeting gewelddadig gedrag bij haar zou oproepen, of zelfs maar onvriendelijkheid. Deborah keek niet naar Carla; ze wachtte achter haar verstarde masker op het geheime herkenningsteken van Carla. Toen het teken was gegeven liepen ze zo onverschillig mogelijk naar elkaar toe. (blz. 157)

Ondanks het feit (of misschien juist doordat) Deborah psychisch gestoord is, kan zij zich verplaatsen in Carla en weet wat het gevolg is van een bepaalde actie. Dit vind ik erg knap; menig psychisch gezond persoon neemt niet eens de moeite te bedenken hoe een ander zal reageren op bepaalde acties. Het einde van het boek vond ik ontroerend; ik was blij dat het een relatief goede afloop was. Deborah is voor een groot deel genezen. Ik had het ook geaccepteerd als het einde anders was geweest; meestal loopt het namelijk niet goed af met psychiatrische patiënten en blijven zij voor de rest van hun leven opgesloten in een psychiatrische instelling.