Recensie: Afblijven! - Hendrik Meijer

Afblijven, Carry Slee. Houten, Van Holkema en Warendorf (1998). Dit is een heruitgegeven filmversie (gemoderniseerd) uit 2009.

Het meisje Melissa mag dansen in een videoclip van de rapper Brainpower en dat vindt ze natuurlijk geweldig. Ze is op van de zenuwen als ze moet voordansen en iemand van haar dansvereniging biedt haar een XTC-pil aan, met de garantie dat het dan een stuk beter zal gaan.
Zoals het een goed jeugdboek betaamt, wordt zij afhankelijk van drugs en gaat het steeds slechter met Melissa. Ze komt steeds minder thuis en op het hoogtepunt (of dieptepunt) raakt zij door drugs in coma en wordt ze opgenomen in het ziekenhuis.
Haar vriend Jordi ziet het allemaal met afschuw gebeuren. Hij gaat naar haar op zoek, wanneer ze in een drugspand zit en in die bewuste coma (…) raakt. Ze blijken onafscheidelijk en aan het eind gaat het weer goed met Melissa en hebben de twee verkering.

Een les tijdens mijn stage was aanleiding om dit boek te gaan lezen. In de methode Op Niveau stond een stuk uit het boek, dat ik heb voorgelezen. Aansluitend vroeg ik de leerlingen om het thema, de inhoud en wat ze van het verhaal vonden. Daarna hebben ze verwerkingsopdrachten gemaakt: een eigen einde of een waarschuwingsposter. Leerzaam dus voor alle partijen.
Omdat ik dat deel van het verhaal las heb ik meteen de mogelijkheid gepakt zelf het boek te lezen. Het staat als een huis: er is diepgang, het onderwerp raakt en de gevolgen zijn confronterend. Het boek is verfilmd. Sommige leerlingen gaven aan de film al te hebben gezien.
De personages in het boek zijn zeker realistisch. Net als veel andere jeugdboeken gaat dit exemplaar over een meisje met een dansdroom. Dit keer is het personage realistisch neergezet en ga je ook als jongen (man) mee in het verhaal. Je wil haar tegenhouden, maar dat gaat natuurlijk niet. Ze komt wel erg makkelijk aan drugs. Ik kan me niet voorstellen dat het écht zo makkelijk gaat, behalve als je in bepaalde wijken of straten woont.
Overal is drugs, ook in het plattelandsdorpje waar ik ben opgegroeid, maar de eenvoud moest natuurlijk worden opgeschreven ter waarschuwing. Positief aan het boek vind ik trouwens dat het geen continu opgeheven vingertje is. Je wordt meegenomen in de belevingswereld van de hoofdpersoon.
Melissa komt in ieder geval sneller aan een XTC-pil dan ik vroeger aan een Dextro Energy:

“Ben je zenuwachtig?” vraagt Jim.
“Ja,” zegt Melissa.
“Waarom?” vraagt Jim
Wat een vraag zeg, denkt Melissa. Ga zelf even lekker in je eentje voor die filmcrew dansen. Ze doet moeite om aardig te blijven. “Ik ben bang dat ik niet durf… en dat ze dat zien.” Nu ze het uitspreekt moet ze bijna huilen.
“Dus eigenlijk wil je meer lef,” zegt Jim.
Melissa knikt. “Helemaal nu ik jou heb zien dansen.” Ze neemt nog een slok water.
“In dat geval heb ik wat voor je,” zegt Jim.
“Oh ja? Wat dan?”
Jim doet zijn hand open. Melissa kijkt ernaar. In zijn hand ziet ze een XTC-pil. Melissa aarzelt. Ze heeft nog nooit XTC geslikt. Maar dan denkt ze aan de clip. Stel je voor dat het haar lukt, alleen maar door die ene pil. En ze neemt hem in. [pagina 31]

Het is voor de doelgroep erg confronterend en hard en dat maakt het spannend en educatief. De vraag is natuurlijk of scholieren van nu er wat van aantrekken, maar de bedoeling van het boek is duidelijk en goed. Er wordt nergens omheen gedraaid.
Ik weet alleen niet of die wereld heel realistisch is. Misschien wel, maar ben ik hem nog niet tegengekomen. Ik verbaas me in ieder geval wel over hoe eenvoudig het met de jongeren in het boek misgaat. Het is wel problematiek die jongeren kunnen tegenkomen. Ik ben zelf altijd wat huiverig voor boeken die te veel zeggen hoe gevaarlijk het is om bier te drinken of drugs te gebruiken. Het is heel gevaarlijk en het is gif. Ja, jongeren moeten ervan afblijven. Maar volgens mij moeten schrijvers wel zoeken naar de juiste toon.
Wat ik bedoel is dat ik vind dat jongeren niet bang moeten worden gemaakt om uit te gaan, of om los te komen van je ouders. Constant geraken de jongeren in jeugdboeken in grote problemen, wanneer ze zich losrukken van hun ouders.
Dit boek gaat daar verder in. Dit boek vertelt wat er echt met je kan gebeuren, wanneer je helemaal je eigen gang gaat, nadat je net een dikke middelvinger hebt opgestoken naar alle waarschuwingen die je hoorde. Maar ja:

“Slachtoffer nummer zeven,” zegt de broeder gehaast. “Melissa de Raaf.”
De artsen rennen met de brancard naar de intensive care. Jordi holt er achteraan. Hij wil mee de behandelkamer in gaan, maar een verpleegster houdt hem tegen.
“Je mag niet naar binnen.”
Jordi kijkt naar Melissa, die naar binnen wordt gereden. Zou ze hier ooit nog levend uit komen? Ineens raakt hij in paniek. “Ze mag niet doodgaan…”
“De dokter doet wat hij kan.” En de verpleegster trekt de deur dicht. [pagina 138]

Het is een spannend moment in het boek, omdat je op de voorgaande pagina’s Melissa de vernieling in hebt zien gaan en dat Jordi steeds meer om haar lijkt te geven. Je voelt daardoor de wanhoop en de spanning. Het is een goed en eigentijds boek dat de problematiek van de huidige generatie op een juiste wijze naar voren brengt.

Recensie: Zaterdagnachtkoorts - Hendrik Meijer

Zaterdagnachtkoorts, Tine Bergen. Antwerpen, Standaard (2013).

Het boek Zaterdagnachtkoorts van Tine Bergen gaat over de hartsvriendinnen Nore en Charlot. Ze zitten samen op een dansclub en ze weten alles van elkaar. Er komt een auditie om met die dansgroep op te gaan treden in een nachtclub, of een dancing. Daar wordt een tienerparty gehouden en de meiden willen daar maar wat graag aan meedoen.
Nore mag van haar ouders meedoen aan de auditie, maar Charlot niet. Daar verbazen de meiden zich over, omdat Nore van Charlot gewend is dat ze veel méér mag van haar ouders dan zij zelf. Bovendien zitten ze in het examenjaar.
Charlot wordt jaloers op Nore en ze lijken elkaar te negeren. In ieder geval wordt duidelijk dat hun innige band (ze zijn ook nog eens achternichten van elkaar) behoorlijk onder druk staat.
Op school leert Nore Eric kennen. Eerst kijkt Nore weg, maar dan lijkt ze opeens best in hem geïnteresseerd. Ze maken samen huiswerk.
Nore komt door de auditie en natuurlijk komt het met Charlot ook weer goed: samen dansen ze de sterren van de hemel op de tienerparty.

Struinend door de Arnhemse bibliotheek liep ik opeens met dit boek in mijn handen. Een meidenboek, een genre waar ik tijdens de eerste periode zo voor gevallen was. Ze komen zo ‘fout’ op me over, zoals in een droomwereld van meisjes: het meisje wil iets, van haar vader mag het niet, de onderdanige en onzekere moeder geeft eigenlijk haar dochter gelijk en uiteindelijk krijgt het kind haar zin. Dat is héél kort door de bocht de strekking van zo’n boek en eigenlijk is Zaterdagnachtkoorts niet anders.
Ik werd gaandeweg zelfs blij dat ik dit boek ben gaan lezen. Tijdens mijn stage bij het Staring College werd in de tweede helft elke week een boekpresentatie gegeven door een leerling. Eén meisje gaf een presentatie over een boek dat in hetzelfde genre valt als Zaterdagnachtkoorts.
Ik merkte dat ze echt helemaal had meegeleefd en dat meisje, dat ambities had en werd tegengewerkt door De Volwassenen, was ook aan het dansen.
Dezelfde ingrediënten, dezelfde thematiek: ik realiseerde mij dat hier echt de interesse van die jonge meiden ligt en dat het daarom nodig is me daarin te verdiepen. De leerlinge vond haar boek heel tof omdat het over die dansambitie ging, over roem, over in de spotlights staan.
Dat maakt meteen dat dit een boek voor de massa is. Het is ook makkelijk te lezen en de kaft ziet er aantrekkelijk uit, met een lachende meid in een ingewikkelde pose.
Inhoudelijk is het boek door al die cliché’s niet serieus te nemen. Ik vind het eerder lachwekkend. Neem bijvoorbeeld het broertje van Nore: hij begint zich opeens anders te kleden. Hij draagt strakkere T-shirts, doet geheimzinnig. Doet opeens de deur van zijn slaapkamer op slot, óók als hij zelf binnen zit. Bovendien ruikt het opeens steeds vaker erg muf op de bovenverdieping van het huis.
Mijn gedachten dat hij uit de kast zou komen (gezien dat T-shirt) of bijvoorbeeld een hennepkwekerijtje was begonnen, bleken onjuist. Uiteindelijk bleek dat hij stiekem een konijn op zijn kamer hield, dat hij had overgenomen van een vriendinnetje. Plotseling realiseerde ik me weer: het is een jeugdboek.
Het boek is in hoofdstukken verdeeld. Die beginnen allemaal met een citaat uit een bekende popsong. Dat maakt het boek enerzijds makkelijk om in de tijd te plaatsen, anderzijds maakt dat het boek snel verouderd, omdat kinderen van veertien echt de hits van vijf of zes jaar geleden nog kennen of ‘cool’ vinden. Bovendien ontgaat me de relevantie ervan en lijkt me de toevoeging eerder debet aan het boek te zijn, wanneer de schrijfster het nodig acht het verhaal daarmee te moeten aankleden om het leesbaar te houden.
Zaterdagnachtkoorts is onmiskenbaar een meidenboek. Dat blijkt al helemaal uit de volgende passage, wanneer Nore en Charlot net hebben afgesproken tijdens het stadten een milkshake te gaan halen:

“Daar zeg ik geen nee tegen.” Charlot zwaaide met een flesje zilverkleurige nagellak. “Maar eerst zijn onze nagels nog aan de beurt.”
Keurend hield Charlot haar hand voor haar gezicht nadat ik drie nagels had gelakt. “Het staat me wel.”
“Het staat je prachtig”, kwam een winkeljuffrouw zich ermee bemoeien. “Waarom probeer je de rest van je nagels ook niet?”
“Mag dat dan?”
“Tuurlijk, het is toch een tester. En ik zeg dat het mag. Jonge meiden moeten worden aangemoedigd om make-up te proberen, anders heb ik over een paar jaar niks meer te doen.” De winkelbediende knipoogde en verdween achter een rek vol parfum. [Pagina 25]

Eén en al non-informatie die losstaat van het verhaal. Maar het illustreert wel hoe mierzoet de meiden met elkaar omgaan. Dat is weer nodig om het gevoel dat later in het boek nodig is, te versterken. Charlot gaat roddelen over Nore. Nore luistert stiekem mee, terwijl Charlot dat niet weet:

“Nore is al zo lang jaloers op mij. Je wilt het niet weten! Ze pakt de zaken altijd zo onhandig aan bij haar ouders dat ze vaak geen toestemming krijgt. En dan kwam ze elke keer weer uitjammeren bij mij en vragen of ik niet kon helpen. Of mijn moeder geen goed woordje wilde doen. Dus ik had verwacht dat ze mij wel zou steunen nu het een keer omgekeerd was. Maar nee hoor. Ze liet geen kans voorbijgaan om erin te wrijven dat zij wel auditie mocht doen en ik niet. Daar word je niet vrolijk van, dat kan ik je wel verzekeren.”
“Dat kan ik me moeilijk van Nore voorstellen.” Paulien klonk ongelovig.
“Ik ook. Maar toch is het zo.” Charlot was stellig. [Pagina 88 en 89]

Je wordt als lezer meegesleept in een meidenruzie die uiteindelijk weer helemaal goed komt. Haar broertje Sebastiaan heeft dus gewoon een konijn in plaats van een vriend of een plantage en de romance met Eric komt pas tot een explosie op pagina 165, waar de twee elkaar zoenen. Heel oppervlakkig voor volwassenen allemaal, maar eigenlijk ligt hier gewoon een puik meidenboek.