Broederliefde

Broederliefde

Van Lieshout, Ted, 2011, Gebr., Haarlem, Gottmer. Recensie door Monique Rademaker.

Ben je nog een broer wanneer je broertje dood is. Volgens de schrijver van het boek het hoofdthema. Maar daarnaast loopt de even indrukwekkende zoektocht van de broers naar hun geaardheid. Van het begin tot het eind is dit een verpletterend boek. Zo integer en warm geschreven dat de twee broers Maus en Luuk onder je huid gaan zitten.

 

Lukas en Marius of kortweg Luuk en Maus. Twee broers met tussen hen een leeftijdsverschil van zo’n anderhalf jaar. Luuk de stille oudste en Maus de uitbundige jongste. Met dit duo maak je kennis op een bijzondere manier. Maus is overleden aan een ziekte. Aan de vooravond van de eerste verjaardag na het overlijden van  Maus heeft Luuk het dagboek van zijn jongere broertje uit zijn slaapkamer gehaald. Niet om het te lezen maar om het vol te schrijven omdat het daarmee net zoveel van hem wordt als van zijn broertje. Dit alles omdat zijn moeder heeft besloten op de verjaardag van Maus zelf alles uit de kamer van de dode tiener te verbranden. ‘In rook achterna te sturen’, (p,13). Ze wil van haar huis geen bedevaartsoord maken en wil rigoureus van zijn spullen af. Luuk mag uit de slaapkamer van zijn overleden broertje halen wat hij wil. Maar niet de spullen uit zijn bureaulades. Maar daar ligt nu juist wel het dagboek. Luuk wil het redden omdat hij het ooit aan Maus cadeau heeft gedaan. Door  er zelf in te schrijven maakt hij het ook van hem. Tot grote woede van zijn moeder. Door de bladzijdes van Luuk eruit te schuren kan ze het boek alsnog verbranden. En dat brengt Luuk op het ingenieuze plan om tussen de regels van Maus door te gaan schrijven.  

“Maus, hoe erg zou je het vinden als ik lees wat jij geschreven hebt? Heel erg/beetje erg/helemaal niet erg/wel goed? Zie je, als ik schrijf op de bladzijden die jij volgeschreven hebt, tussen de regels door en in de kantlijnen en overal waar maar plaats is, dan kan mam jou gedeelte niet meer scheiden van het mijne. En zo red ik je dagboek want het moet overleven.  Maus, begrijp je dat ik, als ik tussen je regels door  schrijf, er niet aan ontkom dat ik lees wat er wel staat?”(p, 46)

In het eerste deel lees je dus de gedachtegangen van Luuk, de oudste broer die nu bijna een jaar geen broer meer is en daar veel moeite mee heeft ondanks dat ze niet een hele hechte band hadden in de laatste jaren van hun gezamenlijke leven. In het tweede deel vanaf pagina 47 maak je kennis met Maus. Van Lieshout heeft dan de gedachte, het dagboekdeel van Maus op papier gezet. Daartussen het commentaar van Luuk die het geheel zit te lezen. Door deze schrijfstijl zorgt Van Lieshout ervoor dat het duo met elkaar in gesprek lijkt te zijn. Weliswaar een vrij eenzijdig gesprek maar de schakeling van de gedachtegangen van de ene personage naar de andere maakt dat je meegezogen wordt. In deel 2 zie je dat Maus eigenlijk heel erg verlangt naar contact met zijn oudere broer. Niet alleen om zo maar met hem te praten maar omdat ze hetzelfde zijn. Maus heeft allang in de gaten dat Luuk, net als hij, homoseksueel is. Maar Luuk wil dit maar niet erkennen.

Vanuit het oogpunt van Maus:

“Ik had gedacht dat als ik tegen Luuk zei dat ik misschien zo ben, hij makkelijker zou kunnen toegeven dat hij het ook is. Maar niks hoor. Het lijkt wel precies andersom. Alsof ik hem heb weggejaagd!” (p, 63).

De zoektocht nar hun beider geaardheid loopt door tot aan het eind van het boek. De climax daarvan is bijzonder mooi beschreven. Het voert te ver om dat hier nu weg te geven. Het is aan te raden om het zelf te lezen. Deze zoektocht is, denk ik, in de jeugdliteratuur een niet veel voorkomende. Het doorbreekt een groot taboe onder jongeren. Mijns inzien is dit alleen om die reden al een jeugdliteratuurboek die met de grote L van Literatuur. Ook voor volwassene is dat zo. Nergens gaat de schrijver op de hurken zitten waardoor je je als lezer een klein kind voelt. Het boek is voor volwassene minstens zo interessant als voor kinderen.  Dat komt niet alleen door de zoektocht naar de seksuele geaardheid van de jongens maar ook door de wijze waarop het verlies van een broer of zoon wordt omschreven. Wat doet de rouwverwerking met een gezin. Iedereen doet dat op zijn eigen manier maar kan je elkaar daar in vinden.

“Maham. Kunt u nou even luisteren?” “Hm.” Toen Marius stierf bleef u gewoon moeder, namelijk mijn moeder. Maar ik verloor mijn enige broer. Mijn vraag is: ben ik nog steeds broer of ben ik enig kind geworden?” (p, 133)

Van Lieshout behandelt deze heftige thema’s met een luchtigheid die het boek integer maakt. Hij zit niet bewust in het sentiment te prikken. Hij laat je kennis maken met twee heel verschillende jongens die door de dood dichter bij elkaar komen. En aan het eind van het boek kan ik maar 1 conclusie trekken. Dit boek heeft meer dan terecht de Theo Thijssen-prijs, de staatsprijs voor jeugdliteratuur, gewonnen.