Recensie: Blauwe plekken - Anke de Vries door Juliën Reumkens

De Vries, Anke.(1992), Blauwe plekken, Rotterdam – Lemniscaat

Samenvatting
Het boek begint met een scène waarin de hoofdpersoon Judith wordt mishandeld door haar moeder. Judith woont samen met haar broertje en moeder in Den Haag. Bij het minste of geringste wordt ze in elkaar geslagen en dit neemt steeds ergere vormen aan. Zij doet niks goed en daarentegen is haar broertje het lievelingetje. 

Op school moet Judith telkens haar blauwe plekken verhullen met een coltrui, en gymles zit er natuurlijk ook niet in. Dan zouden ze het zeker ontdekken, dan maar weer een smoes. Op school kan ze steeds beter opschieten met Michiel, en ze komt zelfs vaker bij hem thuis. Hier ziet ze hoe het ook kan zijn binnen een gezin, niet wetend dat Michiel vroeger zelf ook is mishandeld door zijn vader in de Verenigde Staten. Judith vertrouwt hem, maar op een dag komt hij erachter dat ze verwondingen heeft. Ze verzint snel een smoes en zegt dat ze in elkaar geslagen is door jongens uit de buurt. 
Thuis krijgt haar moeder een relatie met Nico, die keer op keer geld van haar steelt. Wie krijgt hiervan de schuld en een pak slaag.. natuurlijk Judith! Wanneer haar tante Lies op bezoek komt, die normaal in het buitenland woont, krijgt ze te horen waarom haar moeder zo reageert. Ze is namelijk vroeger zelf ook mishandeld door haar oma, en zij uit haar woede en frustratie nu op Judith.
Op school begint de docent te ontdekken waarom ze zo vaak afwezig is, en ontdekt hij zelfs haar blauwe plekken. Nu weet hij het zeker, ze wordt thuis geslagen!
Vanaf dat moment komt Judith niet meer op school en Michiel besluit om haar thuis te gaan opzoeken. Daar aangekomen vertelt een buurvrouw hem dat ze halsoverkop verhuisd zijn. Enkele dagen later komt Michiel erachter dat ze nu in Leiden woont, en hij voelt zich ontzettend voor de gek gehouden. In Leiden wordt Judith opnieuw zwaar mishandeld door haar moeder en besluit ze dat het genoeg is geweest. Ze vertrekt ze met de trein richting Michiel...

Recensie
Ik had blauwe plekken op de middelbare school al een keer gelezen en kan me herinneren dat het me toen erg aangreep. Vandaar dat ik heb besloten om het nogmaals te lezen, en te kijken of mijn mening veranderd is.
Het centrale thema van dit boek is helaas aan de orde van de dag. Kindermishandeling en huiselijk geweld is iets dat vaak voorkomt zonder dat de omgeving er weet van heeft. Dit komt vaak doordat men zich schaamt voor wat er is gebeurd, of omdat men bang is voor eventuele gevolgen. In dit werk van Anke de Vries wordt de twijfel en onzekerheid op een pakkende wijze verwoord. De protagonist in dit verhaal, Judith, heeft namelijk te maken met een moeder die haar mishandelt. 
Dat begint al in de openingsscène, waardoor je meteen in het boek wordt gezogen en meeleeft met de hoofdpersoon. Uit het eerste hoofdstuk heb ik verschillende gedachten van Judith gehaald waaruit blijkt dat zij er alles aan doet om het onvermijdelijke te voorkomen en waarbij haar onzekerheid treffend naar voren komt. Ook geeft zij zichzelf overal de schuld van, iets dat vaak voorkomt bij mensen die langdurig te maken krijgen met mishandeling.

‘Wat sta je daar te kijken? Heb je niks beters te doen?’ snauwde ze in Judiths richting. Judith schoof vlug weer aan tafel. Stom om niet eerder te gaan zitten.
(blauwe plekken, pag.6)

‘Judiths hart begon te bonken. Ze had gehoopt dat ze het niet gemerkt had. Wat moest ze doen? Zwijgen of iets zeggen? Alle twee zou fout zijn, wist ze van tevoren.’
(blauwe plekken, pag.6)

‘Dat doe je express om mij te pesten. Z’n nieuwe schoenen nog wel!’ Ze trok Judith uit de douchecel en rammelde haar door elkaar.
‘Nee, mamma…’ Judiths stem was klein en wanhopig.
‘Echt niet.’
(blauwe plekken, pag. 8)

Judith probeert hier wanhopig om haar moeder te vriend te houden en een woede uitbarsting te voorkomen. Dit is een van de meest aangrijpende stukken uit het boek, omdat je als lezer echt de wanhoop en onmacht voelt van Judith. Dit trekt je als lezer vanaf het begin mee in het boek en laat je eigenlijk niet meer los gedurende het verhaal verder gaat. 

Een ander positief punt vind ik de uitwerking van de personages in het boek. Deze hebben elk een eigen achtergrond, waardoor je uitleg krijgt over het hoe en waarom van bepaalde handelingen die ze verrichten. Judiths moeder heeft bijvoorbeeld in haar eigen jeugd meerdere traumatische ervaringen gehad en omdat zij dit nooit verwerkt heeft, botviert ze nu haar frustraties op haar dochter. Ironisch en pijnlijk tegelijk omdat je hierdoor onverwachts ook iets van sympathie voor de moeder krijgt. Het valt natuurlijk niet goed te praten wat ze doet, maar iets meer begrijpen doe je het als lezer wel. Hetzelfde geldt voor Michiel, die ook een traumatisch verleden heeft met een agressieve vader. Dit bepaalt de aard van de relatie tussen Judith en Michiel in het boek. De verschillende lagen van de karakters geven het verhaal een extra dimensie. Het verhaal blijft dus niet kleven aan de oppervlakte, maar heeft diepgang. Zeker een grote plus! 

Persoonlijk vond ik het fijn dat het boek uit veel korte en spannende hoofdstukken bestond. Hierdoor blijft de vaart erin en verveel je je niet tijdens het lezen. Ook niet onbelangrijk met het oog op de doelgroep, kinderen vanaf een jaar of 12. Je bent als lezer in principe het hele boek aan het wachten op het moment dat er iemand achter haar geheim komt. Omdat dit uitblijft en je steeds meer achtergronden te weten komt, hoop je op een bepaald moment echt dat er een oplossing voor haar komt. Ik kan me herinneren dat het boek me een jaar of 10 geleden ook al gegrepen had, en dit was nu niet anders. Ik zou dit boek dan ook zeker aanraden aan mijn leerlingen. Het is dan ook niet zonder reden dat het boek in 1993 is bekroond door de Nederlandse kinderjury.

Pizzamafia - Khalid Boudou, een reactie op de recensie van Ilse Schuurmans(door Juliën Reumkens)

Boudou, Khalid.(2007) Pizzamafia. Amsterdam: Moon.

Allereerst wil ik stellen dat de recensist een treffende analyse heeft gemaakt van het boek, en er een aantal belangrijke elementen heeft uitgehaald en juist belicht. Persoonlijk vond ik het een aantrekkelijk en leuk boek om te lezen. Door de grappige dialogen en de gebeurtenissen die elkaar in rap tempo bleven opvolgen werd het nooit saai om te lezen en had ik het zo uit.

Met de meeste dingen die Ilse beschreef ben ik het eens, zo ook bijvoorbeeld het gebruik van Marokkaanse straattaal in het boek. Krachttermen als Fok! Wallah!, komen herhaaldelijk terug. Ilse schrijft hierover het volgende.

‘’  De taal en stijl zijn even wennen maar wel geloofwaardig. Het zou vreemder zijn als Haas algemeen beschaafd Nederlands zou spreken. Je hoort Brahim en Haas op deze manier echt praten en ziet de scènes voor je. Dit maakt het een luchtig boek dat je gemakkelijk leest.’’

Het klopt volledig dat het raar zou zijn als deze personen beschaafd Nederlands zouden spreken. Deze manier van schrijven geeft het boek een authenthiek karakter en zo krijg je ook het idee dat die dingen daadwerkelijk door de hoofdpersonen zo gezegd worden. Dit stoorde mij dan ook totaal niet en zorgde ervoor dat het vlot overkwam en je er gemakkelijk doorheen las. Voor boeken als schnitzelparadijs en ook pizzamafia, beide geschreven door Khaklid Boudou,  is deze schrijfstijl typerend en hoort het ook echt bij de ‘subcultuur’ die centraal staat in beide werken. Een leuk element aan dit boek dus!

Toch ben ik het niet op alle punten helemaal eens met de recensist. Zo stelt zij dat het einde eigenlijk niet echt bevredigend is en zij iets ergers had verwacht gezien de woorden die de schrijver aan het begin van het boek uitspreekt.

‘’ Gebeurd is gebeurd. Bijna alles is kapot. 
En wat nog niet kapot is, gaat straks wel kapot.’’

Ilse schrijft:
‘’De spanning die de schrijver daarmee wil oproepen, is niet helemaal in verhouding tot wat er uiteindelijk echt gebeurt. Daardoor ben je aan het eind bijna teleurgesteld dat het allemaal wel meevalt.’’

Zelf verwachtte ik echter niet dat het tot een apocalyptische einde zou komen, maar zag ik wel aankomen dat uiteindelijk de realiteitszin bij de hoofdpersonen de overhand zou krijgen. Dit omdat de hele sfeer in het verhaal voor mij niet aangaf dat het uiteindelijk ‘echt’ uit de hand zou lopen, maar eerder dat het uiteindelijk wel weer goed zou komen. Dit gevoel had ik omdat het toch gaat om een jeugdboek waarin de sfeer meer overkomt als blaffen, blaffen dan daadwerkelijk bijten. Stoerdoenerij en een grote mond, maar uiteindelijk een klein hartje. Wel ben ik het met Ilse eens dat de keuze voor bovenstaande woorden door de schrijver lichtelijk overdreven zijn. Wanneer je als lezer alleen op die woorden afgaat denk je inderdaad dat het wel eens slecht zou kunnen aflopen voor een van de hoofdpersonen. Achteraf gezien dus niet slim gekozen, maar waarschijnlijk vooral bedoeld om de lezer te triggeren.

Terugkijkend heb ik me prima vermaakt met dit werk en ben ik van mening dat het zeer geschikt is voor de doelgroep. Ondanks dat het boek een beetje oppervlakkig blijft, zijn de thema’s die worden aangesneden, zoals liefde, criminaliteit, familierelaties en het verdedigen van je ‘eer’,  zeer aansprekend voor jongeren. Daarom denk ook ik dat het vooral voor jongens een aan te raden boek is. Zij zullen het met veel plezier lezen!

Recensie: 'Het meisje en de soldaat', door Liza Uijting

Recensie ‘Het meisje en de soldaat’ door Liza Uijting

Sax, A. (2012). Het meisje en de soldaat. Wielsbeke: Uitgeverij de Eenhoorn.

Samenvatting:

Tijdens de Eerste Wereldoorlog woont een blind meisje vlak bij het front. De soldaten komen rusten in het dorpje en de herberg waar het meisje samen met haar moeder en tante woont. Het blinde meisje houdt van de buitenlucht en het opnemen van de geuren. Ze gaat dan naar het bankje, zeventien stappen van de herberg vandaan. Op een dag zit ze naast een Afrikaanse soldaat. Hij ruikt naar warme noten, een geur die ze niet kent. Er ontstaat een bijzondere vriendschap en de soldaat verteld haar over zijn land en familie. Wanneer de Afrikaanse soldaat op een dag niet meer komt opdagen, begint het meisje zich zorgen te maken. Alle soldaten zijn terug gekomen, maar hij niet? Zou er iets gebeurd zijn? Het blinde meisje besluit naar hem op zoek te gaan.

Recensie:
De soldaat en het meisje is een ontroerend boek over een hechte vriendschap tussen een blind meisje en een Afrikaanse soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog. In het boek wordt het verhaal van de soldaat en het meisje om en om verteld in hoofdstukken. Hierdoor lees je het verhaal door de ogen van de twee hoofdpersonen. De hoofdstukken zijn ook onderverdeeld in kleur. Witte pagina’s voor het meisje en groene pagina’s voor de soldaat. Dit zorgt voor typografische vorm. Tijdens het verhaal vertellen de twee personen om en om over hun ervaringen en hun leven. Je wordt meegetrokken in de wereld van beide personages.

‘Het is een masker’, legt hij uit. Maar hij kan niet uitleggen hoe waardevol het voor hem is. Hij kent de woorden niet om haar te vertellen dat dit masker de krachten van zijn voorouders bezit. En dat ze hem beschermen. Hij kan haar niet vertellen hoe machtig de voorouders zijn. (P. 24)

Het verhaal gaat niet direct over de oorlog, maar over de dagelijkse dingen. Eenvoudige dingen die je ineens enorm waardeert wanneer je het mist. Het gaat over een vreemdeling die raar wordt aangekeken door de dorpsbewoners, omdat hij Afrikaans is. Het gaat over wederzijds respect en vriendschap. Ondanks dat hij moeilijk Nederlands praat en zij blind is, merk je de wederzijdse waardering. Ze hebben nu beide iemand om mee te praten en naar te luisteren.
De personages in het verhaal hebben geen naam. Het verhaal wordt vanuit de schrijver, auctoriaal, verteld en zij gebruikt benoemingen zoals: ‘Het meisje – de soldaat – de ruiter’. Er wordt verwezen naar de vele ongeïdentificeerde soldaten en mensen die destijds zijn gestorven. 

Reactie: Kinderjaren, door Liza Uijting

Reactie op de recensie van Marijke Welten: Kinderjaren
Door Liza Uijting

Oberski, Jona (1978), Kinderjaren, ’s-Gravenhage: BZZTOH

Marijke weet de essentie van het verhaal goed weer te geven. Zoals de sfeerimpressie en de kleine Oberski die je volgt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je volgt het verhaal door de ogen van Oberski. De rijke vocabulaire van de 7-jarige Oberski: ‘capuchon’, ‘kruidenier’, ‘sprenkelde’, ‘stuurhut’, en ‘braaksel’ geven, zoals Marijke al zegt, een raar perspectief. De niet-kinderlijke woorden die de kleine Oberski gebruikt zijn soms apart. Ondanks deze dure woorden, word je meegenomen in een meeslepend verhaal over de reis en het verblijf in Westerbork en Bergen Belsen. De sfeer die in de kampen hangt en hoe dat moet zijn geweest voor een klein kind. Hij verliest tijdens deze oorlog zijn vader in het kamp en later zijn moeder. Zoals Marijke schrijft geeft het boek ‘De eenvoudige  waarnemingen en geen complexe werkelijkheid’ weer. Hier ben ik het helemaal mee eens. Doordat je het verhaal door de ogen van Oberski leest, word je automatisch meegenomen en  kun je je makkelijk inleven. Doordat je wordt meegezogen in het verhaal, was het geen moeite het boek in een keer uit te lezen.

Ondanks het mooie en ingrijpende verhaal, heb ik me toch aan een klein ding geërgerd. De moeder van Oberski praat enorm troetelend richting Jona. Te troetelend voor een 7-jarige jongen: ‘Straks gaan we weer naar huis en daar is pappie dan ook. Maar ze hebben zich vergist, daarom moeten wij nu eerst een paar dagen hier blijven logeren, net zoals we laatst bij Trude logeerden. Dat herinner jij je toch nog wel? Trude had bloemkool gemaakt Maar toen het eten op jouw bordje kwam, at je het niet, want jij houdt gewoon niet van bloemkool. Zij wilde je wijsmaken dat kinderen uit de bloemkool kwamen. Maar jij weet dat ze uit de buik van hun moeder komen. Jij bent uit mijn buik gekomen, weet je wel?’  (Kinderjaren, Pagina 9)
Alsnog is het een prachtig verhaal en je wordt meegenomen in de Tweede Wereldoorlog. Het boek speelde zich bijna als een film in mijn hoofd af. Het was ontroerend. Het is een boek dat je goed met je klas kunt lezen en leerzame opdrachten bij kunt geven. Daarnaast is het een boek dat je ook kunt gebruiken bij andere vakken om er hierdoor interdisciplinair naar te kijken. Maar ondanks het ingrijpende verhaal en de mogelijkheden die je hebt, zou ik het boek tot 15 jarigen laten lezen. De simpele taal en het verhaal lezen door de ogen van een kleine jongen is interessant en fijn voor de jongere leerling of de leerling die moeite heeft met lezen. Om oudere leerlingen zich te laten inleven in de tweede wereldoorlog, zou ik gaan voor een boek dat meer aansluit op hun belevingswereld. Bijvoorbeeld een boek dat wat moderner is beschreven, meer drama of dat beschreven is vanuit een wat ouder karakter en geen klein kind.

Reactie: Wat een land! door Liza Uijting

Reactie op de recensie van Evelien van Wieringen: WAT EEN LAND!
Door Liza Uijting

Van Wissen, D. (2008). Wat een land! Houten: Van Goor.

In de eerste alinea van de recensie van Evelien staat: ‘Wij zijn gewend aan onze gewoontes en gebruiken, maar ook wij Nederlands zijn maar een eigenaardig volkje’. Het moraal dat Evelien naar voren brengt, maakte mij enorm nieuwsgierig. Ik moet eerlijk toegeven dat ik niet van de dichtbundels, poëzie of rijm ben. Maar een dichtbundel over de aparte, soms zelfs bizarre, Nederlandse gebruiken kon ik niet, niet lezen. De tour waarop je wordt meegenomen door de geschiedenis van de gewoontes van het aparte volk dat wij zijn, is amuserend. Zoals Evelien duidelijk zegt in haar recensie: ‘Van Wissen weet zowel op licht spottende wijze onze eigenaardigheden te benoemen, als onze gebruiken op helderen en grappige wijze uit te leggen’.

De simpele A-B-B-A rijmpjes zorgen voor makkelijk te begrijpen gedichtjes, die later wel enigszins eentonig worden. Ja, de humor en de kritische blik zit er nog steeds in, maar het zorgt voor eentonigheid. De simpele rijm haalt het niveau van het boekje en de teksten omlaag. Dus net zoals Evelien, was ik ook niet onder de indruk van het dichtwerk.

De schaatsers zijn daar uitgevonden
In Friesland voor een schaatswedstrijd
Ze worden in de wintertijd
Onder de voeten vastgebonden (Wat een land! P. 72)

 Door deze simpele rijm, lijken het meer sinterklaasgedichtjes. Ik kan dus goed begrijpen dat er kritiek was op de vereenvoudigde rijmpjes. Dit neemt niet weg dat er wel een kleine lach verschijnt wanneer je sommige rijmpjes leest. De rare gewoontes van het Nederlandse volk worden op een grappige manier uitgedrukt. Je kunt jezelf erin herkennen. Wanneer ik op vakantie ben, verlang ik naar een vertrouwd bakje friet met appelmoes en de mayonaise smaakt nooit zoals thuis.

16 & zwanger Wat nu? - reactie op recensie van Fleur Metzemaekers door Mieke ter Voert

Hoefnagel, M. (2006) 16 & zwanger wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

Tussen de colleges door op de HAN hebben Fleur en ik een keer zitten ginnegappen over het boek 16 en Zwanger van Marian Hoefnagel. Deze melige bui heeft ertoe bijgedragen dat ik ook voor dit boek heb gekozen als ‘makkelijk lezen’-boek. 

Ik ben het gedeeltelijk eens met de manier waarop Fleur het boek omschrijft. Aan de ene kant roemt ze de eenvoudige schrijfstijl met korte zinnen en weinig bijvoeglijke naamwoorden. Aan de andere kant heeft het verhaal weinig indruk op haar gemaakt. Ik heb tijdens het lezen mijn eigen beleving buiten beschouwing gelaten. Dit is geen boek dat ik voor mijn ontspanning zou lezen, maar puur om me in te leven in de doelgroep.

Daarom kan ik Fleurs advies echter wel beamen: het zou voor volwassenen en zeker voor docenten goed zijn om een keer (of vaker) een dergelijk boek te lezen. Ik had er geen idee van hoe zo’n boek met eenvoudig taalgebruik op mij over zou komen en ik moest ook wel even wennen in het begin. Het onderwerp dat besproken wordt is (jammer genoeg) geschikt voor de doelgroep. Op je zestiende al met iemand in bed belanden, onveilige seks hebben en daarvan zwanger raken. Ik moet er niet aan denken, maar helaas gebeurt het wel en daarom is het goed dat er boeken zijn over dergelijke onderwerpen.

In het verhaal blijkt dat hoofdpersoon Esther niet goed overweg kan met haar moeder en daarom een tijdje naar haar oma toe gaat om haar grote probleem te bespreken. Net als Fleur vind ik het goed gekozen van de schrijfster om de oma hierin een neutrale rol te geven. Dit verwachtte ik als volwassen lezer eigenlijk ook wel. Aangezien Esther bij haar eigen moeder niet terecht kan zou het wel heel sneu zijn als het tripje naar oma ook voor niets zou zijn. De oma treedt op als wijze, objectieve buitenstaander die Esther helpt om zelf haar gedachten op een rijtje te krijgen. Ik denk dat je als tiener met zo’n enorm dilemma heel erg behoefte hebt aan zo iemand.

Wat ik jammer vind is dat er, na zoveel gedachtewisselingen en gesprekken over de zwangerschap, aan het einde van het verhaal door de schrijfster voor wordt gekozen om de hoofdpersoon een miskraam te laten krijgen. De weg van de minste weerstand. Fleur omschrijft deze gebeurtenissen als de enige spanning in het verhaal. Dit is een manier om er naar te kijken, maar ik vind eigenlijk het hele verhaal voor zo’n jonge meid een avontuur op zich. Ik heb de spanning niet gemist en vond het juist een anticlimax dat het zo eindigde. Het dilemma was in een klap weg en daarmee het probleem ook. Zo zal het lang niet altijd gaan in de werkelijkheid, bij eventuele jonge vrouwelijke lezers van dit verhaal. Een gemiste kans van de schrijfster om de lezer mee te nemen die andere weg in: de weg van de meeste weerstand. Een weg met drie keuzes die Esther zelf had bedacht: de baby weghalen, de baby weggeven of de baby houden.

De puzzeltocht van een pubermeisje. Een recensie door Ilse Schuurmans.

Remmerts de Vries, D. (2007). Wie is Libby Skibner?Amsterdam: Querido.

De 15-jarige Liesbeth is op school een buitenstaander. Ze ervaart het dan ook als een wonder als haar populaire klasgenote Suzan haar op een dag aanspreekt. De ontmoeting groeit uit tot een vriendschap en neemt Liesbeth mee in een hele nieuwe wereld. Suzan komt uit een heel ander, lager sociaal milieu dan Liesbeth die de eenvoud en 'gewoonheid' bij Suzan thuis ervaart als een bevrijding uit het doodse elitaire leven thuis, met een hypergevoelige componist als vader. Ook krijgt Liesbeth, die zich vanaf dan Libby gaat noemen, via Suzan toegang tot een groepje trendy meisjes, die zich met name bezig houden met uiterlijk, jongens en mobieltjes. Libby vindt het heerlijk om er eindelijk eens bij te horen en door heel goed naar de anderen te kijken en hun gedrag te kopiëren, wordt ze steeds meer een van hen. In het begin houdt ze haar nieuwe leven voor haar ouders verborgen, maar dan besluit ze in opstand te komen om een reactie van haar ouders uit te lokken. Die komt eigenlijk pas echt als Libby op een schoolfeest stomdronken achterover valt, recht voor de ogen van haar moeder. Vanaf dan verandert ze opnieuw. Ze zegt opeens alles wat ze denkt en gebruikt de kennis die ze over mensen heeft door haar scherpe observaties, om ze als en soort orakel op hun plaats te zetten. Daarmee stoot ze niet alleen Suzan van zich af, ze jaagt ook anderen de stuipen op het lijf, die in haar een helderziende zien: van de sarcastische leraar die vroeger gepest werd tot aan de schooldirecteur. Dit loopt zo uit de hand dat Libby moet beloven dat ze nooit meer zal praten over wat ze 'ziet'. Liesbeth lijkt weer terug bij af. Maar als ze thuis komt, kan ze die gedachte niet aan. Ze barst uit tegen haar moeder en loopt van huis weg. Ze wordt opgevangen door haar buurjongen Thijs, die haar vader tot wanhoop drijft met zijn 'herrieband'. Bij hem komt alles eruit. Ze blijft bij hem slapen. De volgende dag ziet haar vader haar en vraagt of ze alsjeblieft terug naar huis komt. Hij speelt een liedje voor haar dat hij geschreven heeft toen ze geboren was. Vanaf dan is het thuis wat draaglijker. Op school is Liesbeth, weer de oude eenling, maar wel gelukkig. Ze kijkt nu anders naar de anderen en ziet dat sommigen eigenlijk best wel aardig zijn.