Recensie: Blauwe plekken - Anke de Vries door Juliën Reumkens

De Vries, Anke.(1992), Blauwe plekken, Rotterdam – Lemniscaat

Samenvatting
Het boek begint met een scène waarin de hoofdpersoon Judith wordt mishandeld door haar moeder. Judith woont samen met haar broertje en moeder in Den Haag. Bij het minste of geringste wordt ze in elkaar geslagen en dit neemt steeds ergere vormen aan. Zij doet niks goed en daarentegen is haar broertje het lievelingetje. 

Op school moet Judith telkens haar blauwe plekken verhullen met een coltrui, en gymles zit er natuurlijk ook niet in. Dan zouden ze het zeker ontdekken, dan maar weer een smoes. Op school kan ze steeds beter opschieten met Michiel, en ze komt zelfs vaker bij hem thuis. Hier ziet ze hoe het ook kan zijn binnen een gezin, niet wetend dat Michiel vroeger zelf ook is mishandeld door zijn vader in de Verenigde Staten. Judith vertrouwt hem, maar op een dag komt hij erachter dat ze verwondingen heeft. Ze verzint snel een smoes en zegt dat ze in elkaar geslagen is door jongens uit de buurt. 
Thuis krijgt haar moeder een relatie met Nico, die keer op keer geld van haar steelt. Wie krijgt hiervan de schuld en een pak slaag.. natuurlijk Judith! Wanneer haar tante Lies op bezoek komt, die normaal in het buitenland woont, krijgt ze te horen waarom haar moeder zo reageert. Ze is namelijk vroeger zelf ook mishandeld door haar oma, en zij uit haar woede en frustratie nu op Judith.
Op school begint de docent te ontdekken waarom ze zo vaak afwezig is, en ontdekt hij zelfs haar blauwe plekken. Nu weet hij het zeker, ze wordt thuis geslagen!
Vanaf dat moment komt Judith niet meer op school en Michiel besluit om haar thuis te gaan opzoeken. Daar aangekomen vertelt een buurvrouw hem dat ze halsoverkop verhuisd zijn. Enkele dagen later komt Michiel erachter dat ze nu in Leiden woont, en hij voelt zich ontzettend voor de gek gehouden. In Leiden wordt Judith opnieuw zwaar mishandeld door haar moeder en besluit ze dat het genoeg is geweest. Ze vertrekt ze met de trein richting Michiel...

Recensie
Ik had blauwe plekken op de middelbare school al een keer gelezen en kan me herinneren dat het me toen erg aangreep. Vandaar dat ik heb besloten om het nogmaals te lezen, en te kijken of mijn mening veranderd is.
Het centrale thema van dit boek is helaas aan de orde van de dag. Kindermishandeling en huiselijk geweld is iets dat vaak voorkomt zonder dat de omgeving er weet van heeft. Dit komt vaak doordat men zich schaamt voor wat er is gebeurd, of omdat men bang is voor eventuele gevolgen. In dit werk van Anke de Vries wordt de twijfel en onzekerheid op een pakkende wijze verwoord. De protagonist in dit verhaal, Judith, heeft namelijk te maken met een moeder die haar mishandelt. 
Dat begint al in de openingsscène, waardoor je meteen in het boek wordt gezogen en meeleeft met de hoofdpersoon. Uit het eerste hoofdstuk heb ik verschillende gedachten van Judith gehaald waaruit blijkt dat zij er alles aan doet om het onvermijdelijke te voorkomen en waarbij haar onzekerheid treffend naar voren komt. Ook geeft zij zichzelf overal de schuld van, iets dat vaak voorkomt bij mensen die langdurig te maken krijgen met mishandeling.

‘Wat sta je daar te kijken? Heb je niks beters te doen?’ snauwde ze in Judiths richting. Judith schoof vlug weer aan tafel. Stom om niet eerder te gaan zitten.
(blauwe plekken, pag.6)

‘Judiths hart begon te bonken. Ze had gehoopt dat ze het niet gemerkt had. Wat moest ze doen? Zwijgen of iets zeggen? Alle twee zou fout zijn, wist ze van tevoren.’
(blauwe plekken, pag.6)

‘Dat doe je express om mij te pesten. Z’n nieuwe schoenen nog wel!’ Ze trok Judith uit de douchecel en rammelde haar door elkaar.
‘Nee, mamma…’ Judiths stem was klein en wanhopig.
‘Echt niet.’
(blauwe plekken, pag. 8)

Judith probeert hier wanhopig om haar moeder te vriend te houden en een woede uitbarsting te voorkomen. Dit is een van de meest aangrijpende stukken uit het boek, omdat je als lezer echt de wanhoop en onmacht voelt van Judith. Dit trekt je als lezer vanaf het begin mee in het boek en laat je eigenlijk niet meer los gedurende het verhaal verder gaat. 

Een ander positief punt vind ik de uitwerking van de personages in het boek. Deze hebben elk een eigen achtergrond, waardoor je uitleg krijgt over het hoe en waarom van bepaalde handelingen die ze verrichten. Judiths moeder heeft bijvoorbeeld in haar eigen jeugd meerdere traumatische ervaringen gehad en omdat zij dit nooit verwerkt heeft, botviert ze nu haar frustraties op haar dochter. Ironisch en pijnlijk tegelijk omdat je hierdoor onverwachts ook iets van sympathie voor de moeder krijgt. Het valt natuurlijk niet goed te praten wat ze doet, maar iets meer begrijpen doe je het als lezer wel. Hetzelfde geldt voor Michiel, die ook een traumatisch verleden heeft met een agressieve vader. Dit bepaalt de aard van de relatie tussen Judith en Michiel in het boek. De verschillende lagen van de karakters geven het verhaal een extra dimensie. Het verhaal blijft dus niet kleven aan de oppervlakte, maar heeft diepgang. Zeker een grote plus! 

Persoonlijk vond ik het fijn dat het boek uit veel korte en spannende hoofdstukken bestond. Hierdoor blijft de vaart erin en verveel je je niet tijdens het lezen. Ook niet onbelangrijk met het oog op de doelgroep, kinderen vanaf een jaar of 12. Je bent als lezer in principe het hele boek aan het wachten op het moment dat er iemand achter haar geheim komt. Omdat dit uitblijft en je steeds meer achtergronden te weten komt, hoop je op een bepaald moment echt dat er een oplossing voor haar komt. Ik kan me herinneren dat het boek me een jaar of 10 geleden ook al gegrepen had, en dit was nu niet anders. Ik zou dit boek dan ook zeker aanraden aan mijn leerlingen. Het is dan ook niet zonder reden dat het boek in 1993 is bekroond door de Nederlandse kinderjury.

Eindelijk actie - Mieke ter Voert

Eindelijk actie, Jacques Vriens (1^e druk 1990), Vroege Lijsters 2014, Houten, Uitgeverij Uniebroek

Samenvatting

In het verhaal wordt Boris gevolgd, een 15-jarige jongen met typische puberproblemen: puistjes, ruzie met zijn ouders, een irritant broertje, verliefdheden en vervelende leraren. Er gebeuren veel dingen in Boris’ leven. De ouders van Boris proberen met het Handboek Pubers het gedrag van hun zoon voortdurend te verklaren en dit komt Boris de neus uit. Op een feestje zoent hij eindelijk met Sascha, waar hij al lange tijd stiekem verliefd op is. Boris verklaart haar de liefde, maar is zij ook verliefd op hem? Als Boris op een dag thuis komt van school heeft zijn moeder de shag onder zijn bed ontdekt en dan breekt de hel los in huize Van der Velden. Boris besluit dat zijn leven drastisch moet veranderen: hij wil gerespecteerd worden en daarom moet hij een daad stellen. Tegenover de school zit een slagerij die reclame maakt voor speklappen. Het lachende varken op het reclamebord brengt Boris op een idee. Hij zal in actie komen tegen de bio-industrie. Samen met zijn vrienden beraadt hij een actie om de varkens in een megastal in de buurt te bevrijden.

Recensie

Eindelijk actie is een makkelijk te lezen boek met enerzijds voorspelbare, herkenbare onderwerpen voor pubers: verliefdheden, puistjes, leraren, ouders. Anderzijds heeft het boek een verrassende invalshoek door in te zoomen op de bio-industrie. Ik heb dit boek in één keer uitgelezen en dit komt door de afwisseling tussen die aspecten: herkenbaar/voorspelbaar en verfrissend/spannend.

16 & zwanger Wat nu? - Fleur Metzemaekers

Hoefnagel, M. (2006) 16 & zwanger wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

Samenvatting
Esther is een meisje van 16 jaar. Op haar verjaardagsfeest beleeft ze een romantische avond met de coolste jongen, Joris, van de school. Ze zoenen in de gang en gaan daarna samen naar boven. Ze gaat voor de eerste keer in haar leven met hem/een jongen naar bed en raakt zwanger.
Ze komt hier al vrij snel achter, maar durft niks tegen Joris te zeggen. Er gaan enorm veel vragen door haar hoofd. Wat zal Joris ervan vinden? Moet ze het kindje houden? Is ze niet te jong? Om rustig na te denken over al deze vragen besluit ze om een aantal dagen naar haar oma te gaan. Met haar oma heeft ze een heel goede band en waarschijnlijk kan haar oma haar van wijze raad voorzien. 

Recensie
16 & zwanger wat nu? is een boek voor jongeren met taalproblemen in het praktijkonderwijs en vmbo. Het is een roman voor jongeren uit de Reality Reeks. Die serie bestaat uit boeken met herkenbare onderwerpen voor jongeren. 
Drs J. Hetebrij schrijft: 'De schrijfster is een van de initiatiefnemers van de Stichting Makkelijk Lezen. Zij slaagt erin heel rechttoe rechtaan haar verhaal over de ongewenst zwangere Esther (16) te vertellen'.[1]
Heel rechttoe rechtaan is het zeker. Het boek begint bij het moment dat de moeder van Esther haar afzet bij het station. Vervolgens koopt Esther een kaartje voor de trein, dan gaat ze even een winkeltje in om een tijdschrift te kopen, en neemt de schrijfster je mee in de gedachten van Esther wanneer ze alleen in de trein zit. Omdat ze alleen is en weinig afleiding heeft neemt ze iedereen in haar omgeving op. Ze heeft nu ook de 'rust' om aan de baby in haar buik te denken. Aan elk nieuw onderwerp is een hoofdstuk gewijd. Daarin worden de gedachten van Esther beschreven en krijg je, in heel eenvoudige taal, een helder beeld van haar omgeving:
''Ik ga even langs de winkels, denkt Esther. Er zijn leuke winkels in de stationshal. Een boekwinkel. Een cadeauwinkel. Een snoepwinkel. Een kleine supermarkt. Een drogist. Een bloemenwinkel".(blz. 9)

"Esther kijkt uit het raam. Die moeder is blij met haar baby, denkt ze. Zou ze tien of elf maanden geleden ook blij geweest zijn? Tien of elf maanden geleden, toen wist de vrouw net dat ze zwanger was. Net als Esther nu. Sinds drie weken weet Esther het. En ze is er helemaal niet blij mee". (blz. 15)

Verdoofd - Elle van de Bogaart, recensie door Juliën Reumkens

Van de Bogaart, E. (2010), Verdoofd.  Houten: Van Wolkema & Warendorf

Samenvatting
Het boek gaat over de 16-jarige Roos, een meisje dat ontzettend onzeker is over haar lichaam en in tegenstelling tot de meeste van haar leeftijdsgenoten nog niet zo bezig is met seks. Maar haar broer, vriendinnen, iedereen heeft het erover! Gek wordt ze ervan! Wanneer ze samen met haar vriendin Bo naar een verkleedfeestje gaat, gebeurt er iets vreselijks.. Ze wordt gedrogeerd en verkracht. Wat ze zich nog herinnerde is dat ze best veel gedronken had en door een jongen, verkleed als piraat, naar boven werd gebracht. Vanaf dat moment wist ze niet veel meer. Wanneer ze weer wakker wordt ziet ze Bo en Ruby. Ruby is de zus van een jongen uit haar klas op wie ze wel een oogje heeft, genaamd Nick. Bo en Roos besluiten naar huis te gaan en Roos voelt zich ontzettend misselijk. Al snel na het feest wordt duidelijk dat haar eigen vriendinnen GHB in haar drankje hadden gedaan. Ze dachten dat ze zich dan iets meer zou ontspannen en misschien wel met een jongen zou zoenen. Het liep dus anders, en Bo voelt zich daar ontzettend schuldig over. Zeker nadat ze hoorde wat er met Roos is gebeurd. Wie had haar verkracht? En was ze misschien wel zwanger? Ze voelde zich misselijk, vies en walgde van zichzelf. Ruby had de verkrachting zien gebeuren en had de dader herkend aan zijn schoenen. Ze besluit hem te confronteren, maar hij ontkent alles en ze gelooft hem. Doordat ze stiekem een oogje op hem heeft, is ze gemakkelijk te beïnvloeden. Roos kan zich nog herinneren dat het een piraat was geweest met een tatoeage op zijn onderarm, en bespreekt dit met Bo. Ze besluiten om de dag na het voorval naar de huisarts te gaan voor een onderzoek. Ze krijgt een morning-after pil en ontdekt later ook nog dat ze chlamydia heeft. Nu weet ze zeker dat ze verkracht is! De broer van Roos, Justin, had het gesprek over de verkrachting gehoord en wist wie de dader was. Er was er maar een met een dergelijke tatoeage het dorp!

---

Hij neemt het heft in eigen handen en wil hem laten boeten voor zijn daden, en er daarna voor zorgen dat hij zichzelf aangeeft. Ondertussen komen ook Bo en Roos, samen met Ruby en Nick steeds dichter bij de waarheid. Ze achterhalen wie de dader is, het is Ramon de Wit. Een jongen uit het voetbalteam van Justin en Nick. Doordat Ruby goed contact heeft met Ramon, bedenken ze een plan om bewijs van de verkrachting te verzamelen. Ruby zou hem proberen te verleiden en tegelijkertijd zijn telefoon stelen. Hierop stonden namelijk naaktfoto’s van Roos die hij gemaakt had tijdens de verkrachting. Bewijs dus! In de tussentijd biecht Roos alles op aan haar ouders en die besluiten de politie in te lichten. De telefoon van Ramon wordt gestolen en hij wordt daarna ook nog bedreigd door Justin. Vlak daarna wordt hij opgepakt door de politie en het doek valt. Op het einde van het boek krijgt Roos een berichtje van Nick, die haar overduidelijk leuk vindt, om iets af te spreken. Voor het eerst in dagen krijgt Roos weer een glimlach op haar gezicht..

Recensie
Dit boek deed mij denken aan de boeken van Carry Slee die ik vroeger veelvuldig heb gelezen en waaraan ik veel plezier heb beleefd. Jeugdboeken als Razend, Radeloos en Pijnstillers gaan net zoals Verdoofd over jongeren met alledaagse problemen die in heftige situaties terechtkomen. Het is een vermakelijk boek dat redelijk eenvoudig is geschreven. Een meeslepend verhaal met aansprekende thema’s als seks, alcohol en erbij willen horen.. Iets dat voor leerlingen van de middelbare school natuurlijk aan de orde van de dag is. Ze kunnen zich dan ook goed identificeren met een van de hoofdpersonen, bijvoorbeeld de hoofdpersoon Roos. Een onzeker meisje van 16 die midden in de pubertijd zit. Zij zal voor veel meisjes van die leeftijd herkenbare problemen hebben. In de volgende passage beschrijft ze de worsteling met haar onzekerheid.

Ze laat haar mobiel op haar buik vallen. Als ze hem een paar seconden later wil oppakken, belanden haar handen op haar borsten.
Ze zijn te klein. Veel te klein.
In drie jaar tijd was haar cupmaat veranderd van 75AA naar 75A.
Van erwtjes naar spruitjes. Fantastisch.
Ze denkt aan de sms van Bo. ‘Vanavond gaat het gebeuren.’ Zou ze het echt doen met Gio of wil ze alleen maar indruk maken? Ik kan me niet voorstellen dat ik nu al met iemand naar bed zou gaan. Het lijkt me echt eng. En het doet vast hartstikke veel pijn. Misschien vindt de hele wereld het stom of ouderwets, maar ik wacht tot het moment dat ik zeker weet dat ik eraan toe ben, dat ik het echt wil. Met een heel leuke jongen.  (blz. 7)

Ondanks dat het soms een redelijk clichématig boek is met voorspelbare situaties, is het voor de doelgroep (12-15 jaar) een spannend boek. De personages en situaties worden zeer herkenbaar en realistisch weergegeven. Al blijven ze redelijk oppervlakkig en zit er weinig diepgang in. Wel is het confronterend, omdat iets dat normaal een ‘ver van je bed show’ is, nu ineens heel dichtbij komt. Het gebruik van alcohol in combinatie met een verdovend middel als GHB kan nare gevolgen hebben. Je wordt als lezer echt met de neus op feiten gedrukt. Hierdoor heeft dit boek ook een zekere waarschuwende boodschap aan de jonge lezer. Het geeft de gevaren weer van een partydrug als GHB in combinatie met de onwetendheid van kinderen van deze leeftijd. Ook het centrale thema verkrachting, zorgt voor ontroering en grijpt je aan. Het is ook zeker niet iets dat slechts zelden voorkomt. Helaas!

Een klein minpuntje vond ik dat in het boek weinig onvoorspelbare dingen gebeurden. Als je op zoek bent naar een boek met een verregaande psychologische gelaagdheid, ben je aan het verkeerde adres. Al is dat waarschijnlijk ook niet het doel van de schrijfster geweest voor deze doelgroep. Terwijl het boek vordert krijg je steeds meer hints over wat er gebeurd is, en sluit zich het net rondom de dader. Alleen de naam ontbreekt nog.. Tijdens het lezen ben je op zoek naar de antwoorden op de vragen die het boek oproept. Deze zijn vaak voor de hand liggend, doordat jij als lezer meer weet dan de personen in het boek. Toch blijft het redelijk boeiend en spannend. Zeker als ik me verplaats in een middelbare scholier, die zich nog beter zal kunnen inleven in een van de personages.

Een leuk element vond ik dat je inzage kreeg in de gedachten van bepaalde personages, zonder dat je meteen wist wie het was. Wie heeft het gedaan? Wie is de andere mysterieuze persoon wiens gedachten je telkens leest? Je wordt al snel geconfronteerd met de dader van de verkrachting, deze komt aan het woord en je leert hem zodoende kennen. Dit geeft een leuke draai aan het boek, je weet informatie die de hoofdpersonen nog niet weten. Zo komt ook de broer van Roos aan het woord. Er word pas op het eind verklapt dat hij het was, (al heb je als lezer wel door dat het Justin moet zijn). Je komt ook zijn gedachten en motivaties te weten. Hij vindt namelijk dat hij het recht heeft om de dader in eerste instantie zelf te straffen, voordat hij zichzelf zal aangeven. De volgende passage is de eerste ‘kennismaking’ als lezer met de dader Ramon.

Hij wordt wakker van de voordeurbel. Het is elf uur. Flarden herinneringen flitsen door zijn hoofd.
‘’Het feest van Nick. Het meisje.’’
Het stelt hem gerust dat hij zeker weet dat niemand hem gisteren heeft gezien. Niet toen hij haar naar boven had gebracht, maar ook niet toen hij zich na een half uurtje weer in de feestende meute had gemengd, Zijn ploegmaten waren toen al veel te donken geweest om überhaupt nog iets op te merken.(blz. 33)

Door de beschrijving van de dader krijg je een inkijk in het karakter van deze jongen, iemand die totaal geen spijt heeft van zijn daden. Hierdoor werd bij mij nog meer antipathie opgewekt en ga je als lezer hopen dat hij snel wordt gepakt! Het blijft echter wel weer bij een redelijk korte en oppervlakkige toelichting, wat ik betreur.

Op het einde van het boek worden uiteindelijk alle vragen, waarvan je zelf het antwoord al min of meer in je hoofd had, onthuld. Er gebeuren meerdere zaken tegelijkertijd zodat je wel geïnteresseerd blijft in de afloop. Ruby en Nick proberen de telefoon van Ramon te stelen, Justin lokt Ramon met een list naar het hockeyveld om zijn angst te kunnen ruiken en zien wanneer hij hem confronteert, en op hetzelfde moment lucht Roos haar hart bij haar ouders. Op dit moment komt alles samen en wordt de dader eindelijk gepakt, iets waarvan je weet dat het gaat gebeuren maar waarvan je niet precies weet hoe en wanneer. De laatste pagina eindigt met het hoopgevende sms-verkeer tussen Roos en Nick. Deze vinden elkaar al een hele tijd leuk, en besluiten dan toch maar iets af te spreken. Ik vond het een leuke afsluiter want zo eindigt het nare verhaal toch met een positieve noot. Een weergave van het einde van het boek.

Over twee uur gaat ze met haar ouders naar het bureau om aangifte te doen. Nick, Ruby en Bo gaan met haar eigen ouders. Ze sterft van de zenuwen. Na vandaag zal het alleen maar beter worden. Nick had vanmorgen om zeven uur al een berichtje gestuurd.

Lieve Roos,Ik moet veel aan je denken. Ruby en ik gaan zo meteen naar het bureau. Misschien zie ik je daar. Mag ik daarna even bij je langskomen? Als je het niet wilt moet je het eerlijk zeggen. X Nick.

Voor het eerst sinds lange tijd verschijnt er een glimlach op haar gezicht. Ze stuurt een berichtje terug.
Hoi Nick, ik vind het leuk als je komt. X Roos. (blz. 125 -126)

Terugkijkend vond ik het vooral een vermakelijk boek dat gemakkelijk weg leest. Ik heb het boek in één dag uitgelezen, al is dit mede doordat het met zijn 125 pagina’s een geringe omvang heeft ;) Om die (eerstgenoemde) reden zou ik het wel willen aanraden aan de leerlingen. Maar wil je een boek met iets meer diepgang en originaliteit dan is het minder geschikt. Wel leest het zich dus eenvoudig weg, en is het aangrijpend en spannend. Doordat het een aaneenschakeling is van gebeurtenissen en er steeds word geschakeld tussen verschillende personages blijft de vaart erin. De onderwerpen zijn voor een middelbare scholier leerzaam en spannend. Wil je je leerlingen vermaken met een simpel, maar toch spannend en enigszins leerzaam boek? Dan raad ik het zeker aan!