16 & zwanger. Wat nu? – Marian Hoefnagel

Reactie op recensie Fleur Metzemaekers door Astrid Leeuwestein.

Hoefnagel, M. (2006). 16 & zwanger: wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren.

16 & zwanger gaat over Esther die worstelt met haar ongewenste zwangerschap. Om na te denken over haar ongeboren kind gaat ze een tijdje bij haar oma logeren, in de hoop de juiste beslissing te kunnen nemen: het kind houden, afstaan of een abortus. Het boek is onderdeel van de Reality reeks en deze naam zegt het al: de boeken uit deze serie gaan over realistische problemen waarmee jongeren te maken kunnen krijgen. De reeks is speciaal geschreven voor vmbo- en praktijkschoolleerlingen die moeilijk lezen.

Toen Fleur het boek mee had genomen naar college, ontstond er in de klas vooral veel hilariteit om het simpele taalgebruik en de niet zo geslaagde illustraties bij het verhaal. Toch besloot ik het boek te lezen, omdat door die hilariteit ook mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Bovendien heb ik er best moeite mee me te verplaatsen in leerlingen die niet zo gemakkelijk lezen.

Ik ben het met Fleur eens dat de auteur het verhaal erg rechttoe rechtaan vertelt. De zinnen zijn nauwelijks langer dan acht à tien woorden en het vocabulaire is erg beperkt en simpel. Naar mijn idee soms iets te simpel: “Samen maken ze groentesoep. Samen bakken ze stokbrood. Samen maken ze pudding met bessensap. En samen eten ze alles op” (p.33). Verder zijn sommige passages echt te kinderachtig voor pubers, bijvoorbeeld in de opsomming van oma’s dieren: ”Oma heeft veel dieren. Wel tien. Bob, de hond. Muis, de kater. Minoes en Moortje, de poezen. Dan is er nog een oude pony: Pon. Pon staat meestal in de schuur” (p.23).Deze alinea had ook rechtstreeks uit een voorleesboek voor kleuters kunnen komen. Dat jongeren moeilijk lezen, wil nog niet zeggen dat ze kinderachtig zijn. Het staat bovendien in een vreemd contrast met het heftige onderwerp van het boek.

De auteur wekt met de titel en de flaptekst de suggestie dat het hoofdthema Esthers zwangerschap is. Toch komt de zwangerschap niet veel ter sprake en vind ik het door de schrijfster erg zwak uitgewerkt. Fleur noemt in haar recensie een aantal passages die verwijzen naar zwangerschapskwaaltjes, maar veel verder dan misselijk zijn komt de schrijfster niet. Esthers keuzemogelijkheden (houden, afstaan en abortus) worden wel genoemd, maar ze worden nauwelijks ondersteund door uitleg en argumenten.  De uiteindelijke miskraam van Esther vind ik net als Fleur jammer en een zwaktebod. Het komt op mij over alsof hier is gekozen voor een oplossing die geen controverse veroorzaakt. Ik had het sterker gevonden wanneer Esther na gesprekken met haar oma en haar ouders een weloverwogen keuze had gemaakt. Ze voert die gesprekken overigens wel, maar erg kort en oppervlakkig. Wat mij daarentegen wel aansprak, was dat Esther en Joris er elkaar op wijzen dat de zwangerschap de schuld van hen allebei is en dat zij allebei verantwoordelijkheid hadden moeten nemen om veilige seks te hebben. In het dagelijks leven wordt dat naar mijn mening toch iets te vaak bij de vrouw neergelegd.

Hoewel de zwangerschap als hoofdthema is bedoeld, vond ik het vooral een geschiedenisles van oma aan Esther. Haar oma praat uitgebreid over het dagelijks leven toen zij jong was. Daarnaast vertelt zij veel over de maatschappelijke rol van vrouwen tijdens haar jeugd in vergelijking met nu. Ook haalt ze voortdurend Esthers vrijgevochten moeder Marlies aan als feministisch voorbeeld: “Marlies trouwde niet. Marlies kreeg geen kinderen. Dat vond opa maar niks. Hij zag niet goed Marlies het deed. Toen ze klaar was met haar studie, kreeg ze een heel goede baan. Bij de krant, waar ze al werkte. Ze kocht een leuke flat, helemaal alleen zonder man” (p.73). Ik juich het toe dat de auteur over de positie van vrouwen schrijft, maar ze had meer voor jonge meiden betekend wanneer ze het thema tienerzwangerschap beter had uitgewerkt.

Al met al een niet erg geslaagde poging om moeilijk lezende jongeren aan te spreken. Gezien de titel had ik meer verwacht dan een meisje van zestien dat een makkelijk bedachte miskraam krijgt en vanwege enorme sneeuwval met een arrenslee naar het ziekenhuis moet. Really?? De naam Reality reeks dekt hier toch echt de lading niet. 

16 & zwanger Wat nu? - reactie op recensie van Fleur Metzemaekers door Mieke ter Voert

Hoefnagel, M. (2006) 16 & zwanger wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

Tussen de colleges door op de HAN hebben Fleur en ik een keer zitten ginnegappen over het boek 16 en Zwanger van Marian Hoefnagel. Deze melige bui heeft ertoe bijgedragen dat ik ook voor dit boek heb gekozen als ‘makkelijk lezen’-boek. 

Ik ben het gedeeltelijk eens met de manier waarop Fleur het boek omschrijft. Aan de ene kant roemt ze de eenvoudige schrijfstijl met korte zinnen en weinig bijvoeglijke naamwoorden. Aan de andere kant heeft het verhaal weinig indruk op haar gemaakt. Ik heb tijdens het lezen mijn eigen beleving buiten beschouwing gelaten. Dit is geen boek dat ik voor mijn ontspanning zou lezen, maar puur om me in te leven in de doelgroep.

Daarom kan ik Fleurs advies echter wel beamen: het zou voor volwassenen en zeker voor docenten goed zijn om een keer (of vaker) een dergelijk boek te lezen. Ik had er geen idee van hoe zo’n boek met eenvoudig taalgebruik op mij over zou komen en ik moest ook wel even wennen in het begin. Het onderwerp dat besproken wordt is (jammer genoeg) geschikt voor de doelgroep. Op je zestiende al met iemand in bed belanden, onveilige seks hebben en daarvan zwanger raken. Ik moet er niet aan denken, maar helaas gebeurt het wel en daarom is het goed dat er boeken zijn over dergelijke onderwerpen.

In het verhaal blijkt dat hoofdpersoon Esther niet goed overweg kan met haar moeder en daarom een tijdje naar haar oma toe gaat om haar grote probleem te bespreken. Net als Fleur vind ik het goed gekozen van de schrijfster om de oma hierin een neutrale rol te geven. Dit verwachtte ik als volwassen lezer eigenlijk ook wel. Aangezien Esther bij haar eigen moeder niet terecht kan zou het wel heel sneu zijn als het tripje naar oma ook voor niets zou zijn. De oma treedt op als wijze, objectieve buitenstaander die Esther helpt om zelf haar gedachten op een rijtje te krijgen. Ik denk dat je als tiener met zo’n enorm dilemma heel erg behoefte hebt aan zo iemand.

Wat ik jammer vind is dat er, na zoveel gedachtewisselingen en gesprekken over de zwangerschap, aan het einde van het verhaal door de schrijfster voor wordt gekozen om de hoofdpersoon een miskraam te laten krijgen. De weg van de minste weerstand. Fleur omschrijft deze gebeurtenissen als de enige spanning in het verhaal. Dit is een manier om er naar te kijken, maar ik vind eigenlijk het hele verhaal voor zo’n jonge meid een avontuur op zich. Ik heb de spanning niet gemist en vond het juist een anticlimax dat het zo eindigde. Het dilemma was in een klap weg en daarmee het probleem ook. Zo zal het lang niet altijd gaan in de werkelijkheid, bij eventuele jonge vrouwelijke lezers van dit verhaal. Een gemiste kans van de schrijfster om de lezer mee te nemen die andere weg in: de weg van de meeste weerstand. Een weg met drie keuzes die Esther zelf had bedacht: de baby weghalen, de baby weggeven of de baby houden.