16 & zwanger. Wat nu? – Marian Hoefnagel

Reactie op recensie Fleur Metzemaekers door Astrid Leeuwestein.

Hoefnagel, M. (2006). 16 & zwanger: wat nu? Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren.

16 & zwanger gaat over Esther die worstelt met haar ongewenste zwangerschap. Om na te denken over haar ongeboren kind gaat ze een tijdje bij haar oma logeren, in de hoop de juiste beslissing te kunnen nemen: het kind houden, afstaan of een abortus. Het boek is onderdeel van de Reality reeks en deze naam zegt het al: de boeken uit deze serie gaan over realistische problemen waarmee jongeren te maken kunnen krijgen. De reeks is speciaal geschreven voor vmbo- en praktijkschoolleerlingen die moeilijk lezen.

Toen Fleur het boek mee had genomen naar college, ontstond er in de klas vooral veel hilariteit om het simpele taalgebruik en de niet zo geslaagde illustraties bij het verhaal. Toch besloot ik het boek te lezen, omdat door die hilariteit ook mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Bovendien heb ik er best moeite mee me te verplaatsen in leerlingen die niet zo gemakkelijk lezen.

Ik ben het met Fleur eens dat de auteur het verhaal erg rechttoe rechtaan vertelt. De zinnen zijn nauwelijks langer dan acht à tien woorden en het vocabulaire is erg beperkt en simpel. Naar mijn idee soms iets te simpel: “Samen maken ze groentesoep. Samen bakken ze stokbrood. Samen maken ze pudding met bessensap. En samen eten ze alles op” (p.33). Verder zijn sommige passages echt te kinderachtig voor pubers, bijvoorbeeld in de opsomming van oma’s dieren: ”Oma heeft veel dieren. Wel tien. Bob, de hond. Muis, de kater. Minoes en Moortje, de poezen. Dan is er nog een oude pony: Pon. Pon staat meestal in de schuur” (p.23).Deze alinea had ook rechtstreeks uit een voorleesboek voor kleuters kunnen komen. Dat jongeren moeilijk lezen, wil nog niet zeggen dat ze kinderachtig zijn. Het staat bovendien in een vreemd contrast met het heftige onderwerp van het boek.

De auteur wekt met de titel en de flaptekst de suggestie dat het hoofdthema Esthers zwangerschap is. Toch komt de zwangerschap niet veel ter sprake en vind ik het door de schrijfster erg zwak uitgewerkt. Fleur noemt in haar recensie een aantal passages die verwijzen naar zwangerschapskwaaltjes, maar veel verder dan misselijk zijn komt de schrijfster niet. Esthers keuzemogelijkheden (houden, afstaan en abortus) worden wel genoemd, maar ze worden nauwelijks ondersteund door uitleg en argumenten.  De uiteindelijke miskraam van Esther vind ik net als Fleur jammer en een zwaktebod. Het komt op mij over alsof hier is gekozen voor een oplossing die geen controverse veroorzaakt. Ik had het sterker gevonden wanneer Esther na gesprekken met haar oma en haar ouders een weloverwogen keuze had gemaakt. Ze voert die gesprekken overigens wel, maar erg kort en oppervlakkig. Wat mij daarentegen wel aansprak, was dat Esther en Joris er elkaar op wijzen dat de zwangerschap de schuld van hen allebei is en dat zij allebei verantwoordelijkheid hadden moeten nemen om veilige seks te hebben. In het dagelijks leven wordt dat naar mijn mening toch iets te vaak bij de vrouw neergelegd.

Hoewel de zwangerschap als hoofdthema is bedoeld, vond ik het vooral een geschiedenisles van oma aan Esther. Haar oma praat uitgebreid over het dagelijks leven toen zij jong was. Daarnaast vertelt zij veel over de maatschappelijke rol van vrouwen tijdens haar jeugd in vergelijking met nu. Ook haalt ze voortdurend Esthers vrijgevochten moeder Marlies aan als feministisch voorbeeld: “Marlies trouwde niet. Marlies kreeg geen kinderen. Dat vond opa maar niks. Hij zag niet goed Marlies het deed. Toen ze klaar was met haar studie, kreeg ze een heel goede baan. Bij de krant, waar ze al werkte. Ze kocht een leuke flat, helemaal alleen zonder man” (p.73). Ik juich het toe dat de auteur over de positie van vrouwen schrijft, maar ze had meer voor jonge meiden betekend wanneer ze het thema tienerzwangerschap beter had uitgewerkt.

Al met al een niet erg geslaagde poging om moeilijk lezende jongeren aan te spreken. Gezien de titel had ik meer verwacht dan een meisje van zestien dat een makkelijk bedachte miskraam krijgt en vanwege enorme sneeuwval met een arrenslee naar het ziekenhuis moet. Really?? De naam Reality reeks dekt hier toch echt de lading niet. 

Jan Terlouw: Oorlogswinter - recensie door Robert Termorshuizen

Terlouw, J. (1972). Oorlogswinter (35e druk). Rotterdam: Lemniscaat.

Oorlogswinter, bekroond met een Gouden Griffel in 1973 en verfilmd in 2008, beschrijft de belevenissen van de vijftien-, en later zestienjarige Michiel van Beusekom, in de periode oktober 1944 tot mei 1945. De winter van 1944-45 staat bekend als de Oorlogswinter; een zeer strenge winterperiode aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

We leren Michiel kennen als een eerlijke en hulpvaardige jongen die gaandeweg steeds meer betrokken raakt bij het ondergrondse verzetswerk. Dit wordt in gang gezet als Dirk, een jongen uit het dorp die in het verzet zit, gevangen wordt genomen. Door een brief van Dirk en dingen die anders lopen dan gepland, zal Michiel de zorg op zich nemen voor Jack, een gewonde en verborgen gehouden Engelse piloot. Het is het begin van een reeks spannende gebeurtenissen waarbij het gezin van Michiel, zijn 'oom' Ben, mensen uit het dorp en de nabije omgeving, en uiteraard Michiel zelf, belangrijke rollen spelen. De verschrikkingen van de oorlog worden hierbij regelmatig benoemd en hebben ook consequenties voor de gebeurtenissen. De vader van Michiel, de burgemeester van het dorp, wordt bijvoorbeeld doodgeschoten door de Duitsers bij een wraakactie. Zo zijn er meer dingen die niet voorspoedig en voorspelbaar verlopen. Maar Dirk komt vrij, de verrader wordt ontmaskerd en de vermeende verrader gerehabiliteerd. Ook de overige puzzelstukjes vallen op hun plaats en in het laatste 'echte' hoofdstuk van het boek (16) is de bevrijding een feit. Het boek leest gemakkelijk weg en is onderhoudend. Je wordt als lezer nieuwsgierig gemaakt naar de precieze toedracht van de gebeurtenissen en de ontknoping die er op volgt.