Reactie op Ilse Schuurmans - Hans Hagen (Hoe angst klinkt)

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido.

(Reactie van Myrna van Deursen op Ilse Schuurmans).


De gedichtenbundel van Hans Hagen is een prachtige bundel om middelbare scholieren kennis met poëzie te laten maken. Ilse stelt al dat de bundel allerlei onderwerpen behandeld die pubers aangaat. Op deze manier is de bundel toegankelijk voor veel jongeren. Hagen bespreekt ook een paar abstractere thema's in zijn werk, zoals:

dat alleen

dat iemand
de zomer uitvindt
de rits gsm sms
heupen een schort
en vrij en rode bikini’s
geen probleem
maar winter ouders
schoolrapport
en angst en verlangen
als het donker wordt
en gemeen
al dat alleen
in de pauze
de klas
dat alleen [1]

Ik ben net zoals Ilse van mening dat de keuze van de onderwerpen binnen de gedichten tot herkenbaarheid leidt bij pubers, maar er zitten ook gedichten bij die abstract zijn en moeilijker te begrijpen zijn. Ik ben het dus niet geheel met Ilse eens dat de gehele bundel compleet is gericht op het jongere lezerspubliek. Het gedicht 'dat alleen' is hiervan een voorbeeld. Ik heb dit gedicht mijn nichtje laten lezen en die zei direct: 'Ik snap de woorden, maar ik weet echt niet wat hij hiermee bedoelt'. Dat is jammer, want leerlingen zijn vaak opzoek naar de essentie van een gedicht. Die essentie willen leerlingen snel vinden en anders is hun motivatie al snel verdwenen. Het bekende gedicht van Toon Hermans 'een vriend', slaat altijd enorm aan bij leerlingen. Het is duidelijk, er zit emotie in, ze kunnen zich inleven in het onderwerp en er zit een duidelijke rijmstructuur in. Volwassenen kijken met compleet andere ogen naar poëzie en dat moet niet vergeten worden bij het beoordelen van jeugdpoëzie. Gedichten worden door leerlingen veelal gezien als saai. Door zulke abstracte gedichten in de bundel te stoppen haken leerlingen af, maar het kan ook juist een klassikale uitdaging zijn. Vooral voor docenten Nederlands is het gedicht 'dat alleen' een mooie uitdaging om klassikaal nu eens te kijken wat de dichter bedoelt. Wanneer de leerling het gedicht alleen leest, dan zal hij of zij wel eerder afhaken.

Ilse heeft een paar prachtige gedichten in haar recensie opgenomen die over de liefde en ontluikende seksualiteit gaan. Dit heeft Hans Hagen prachtig gedaan, zoals Ilse ook beschrijft. In hele duidelijke zinnen weet hij de essentie van de emotie, spanning en onzekerheid te pakken die jongeren dan voelen. Vooral in het gedicht 'van mij' komt de essentie van ontluikende seksualiteit en liefde onder pubers prachtig naar voren. Het is niet ordinair geschreven om toch te choqueren of om een reactie bij jongeren te ontlokken. Het is zoals het is, die stijl maakt dat jongeren zich enorm in de gedichten herkennen en dit is ook meteen het talent van Hans Hagen.

van mij

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...) [2]
               

In de dichtbundel is ook veel ruimte voor humoristische gedichten waarin herkenbare problemen worden beschreven en mijn kritiekpunt was ook dat ze soms heel flauw zijn. Leerlingen vinden dit wellicht heel leuk, maar een oudere scholier zou wel zoiets kunnen hebben van: 'haha, heel grappig, maar niet heus'. Een voorbeeld hiervan is het gedicht 'dectie'. Ik vond dit gedicht heel creatief qua woordgebruik en om mensen duidelijk te maken hoe letters soms door lezers worden opgenomen, maar leerlingen hanken denk ik snel af. Al is het aan de docent dan weer om het doel van het gedicht in kaart te brengen en de klas vragen te stellen.Waarom heeft de dichter voor deze opzet gekozen en wat is zijn doel? Op deze manier leren leerlingen wel dat gedichten vele vormen en opzetten kennen. 

Dectie

ze zggeen

dat het neit utimakat

of je de ltteers in een wrood

op de geode ptaals zet

als je de ersete ltteer maar aan het bgien

en de ltaatse aan het enid shcijfrt

spant ireedeen wat er saatt

woraam o woaram w

eet die sekkul van nreldedans dat neit

met dat sfufe ktole dectie

dan hlaade ik mesihcsin ook enes een ngeen

in ptlaas van een dire of een tewe [3]

Ik deel de mening van Ilse dat de gedichtenbundel veel thema's bevatten die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Ik vind de gedichten op sommige momenten wel te abstract en te onherkenbaar voor jongeren. Hans Hagen gebruikt humor in zijn gedichten, maar dit vind ik niet sterk. Het is al gauw heel flauw en daardoor is het eigenlijk niet grappig meer. Het gebruik van humor is dan ook niet geslaagd in de bundel. De bundel is echter zeer geschikt om leerlingen vanaf twaalf jaar kennis te laten maken met poëzie. Alle onderwerpen komen aan bod en iedere leerling vindt wel een gedicht wat hem of haar aanspreekt. Wel een groot compliment voor de auteur hoe herkenbaar hij over liefde en seksualiteit weet te schrijven. Het is zo gevoelig en mooi omschreven, dat leerlingen heel goed de essentie van deze gedichten begrijpen. Een bundel die iedere docent Nederlands in de kast moet hebben om leerlingen kennis te laten maken met de mooie wereld van poëzie.

[1] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. geraadpleegd op: 15-06-2015, van: http://hanshagen.nl/boeken/hoe-angst-klinkt/

[2] Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt. Amsterdam: Querido. p. 12

[3] Deckers, M. (z.d.). Dectie. Geraadpleegd op: 13-06-2015, van: http://www.markdeckers.net/2012/09/dectie.html

Voor ik doodga - Myrna van Deursen

Myrna van Deursen, Voor ik doodga

Downham, J. (2007) Voor ik doodga. Uitgeverij Mouria, Amsterdam.

Samenvatting

De zestienjarige Tessa heeft kanker en is terminaal ziek. Haar zeventiende verjaardag zal ze nooit vieren. Tessa besluit alles nog uit haar leven te halen. Om al haar levensdoelen nog te bereiken maakt ze een bucketlist. Bovenaan het lijstje staat seks hebben met een jongen, want ze wilt het gewicht van een jongen op zich voelen. Haar wens komt uit, maar de nacht met Jake was teleurstellend en niet wat Tessa ervan verwacht had. De tweede wens is om een dag overal 'ja' op te zeggen, de derde wens is om ooit nog een keer drugs te gebruiken en tenslotte wilt ze ook een keer de wet overtreden. Deze laatste levenswensen van zijn dochter maken haar vader wanhopig. Het contact tussen vader en dochter verloopt niet gemakkelijk. Hij vindt dat haar levenswensen over het randje kunnen gaan en een vroegtijdige dood kunnen betekenen. Tessa ligt hier niet wakker van, want na de slechte ervaringen met Jake is ze verliefd geworden op haar buurjongen Adam en ze gaat toch dood. Samen met hem stort ze zich in een prachtig liefdesavontuur om al haar wensen nog uit te laten komen. Als Tessa uiteindelijk overlijdt is Adam bij haar. De laatste dagen van het leven van Tessa zijn zwaar en ze komt tot de conclusie dat haar wensen niet meer zo belangrijk zijn. De band met haar naasten is het belangrijkst geworden in plaats van haar bucketlist.

Recensie

Het plot van het boek komt sterk overeen met het boek een weeffout in onze sterren van John Green.[1] Beide boeken gaan over een jong meisje dat verliefd wordt tijdens een terminale ziekte. Het grote verschil is dat Tessa's grootste angst is om volwassen ervaringen te missen. Seks, drugs, liefde en wetsovertredingen hebben een centrale rol in haar bucketlist. Deze onderwerpen worden niet expliciet genoemd in het boek van John Green.

Auteur Jenny Downham heeft op een krachtige en aansprekende manier expliciete onderwerpen in het verhaal weten te verwoorden, zonder dat het ranzig is geworden. De seksualiteitsbeleving van hoofdpersoon Tessa wordt vrijwel aan het begin beschreven. Bij sommige lezers zal dit een schrikeffect opwekken, maar jongeren van deze leeftijd houden zich immers wel bezig met de 'bloemetjes en de bijtjes', zelfs als ze terminaal ziek zijn. Knap dat de schrijfster dit zo duidelijk en herkenbaar heeft weten te verwoorden: "Hij steunt op zijn armen en beweegt langzaam boven me, met zijn gezicht opzij en zijn ogen stijf dicht. Dit is het dan. Het gebeurt echt. Ik beleef het nu. Seks. Als het over is, voel ik me vooral klein en stil onder hem." (blz. 29.)

De auteur beschrijft direct daarna hoe de wensen van Tessa ook tegen kunnen vallen. Tessa had een prachtig beeld van seks in haar hoofd, maar in werkelijkheid blijkt het anders te zijn: "Ik kan hem niet aankijken, dus schuif ik naar hem toe en begraaf me dieper, verstop me in zijn armen. Ik weet dat ik me volslagen belachelijk maak. Ik snotter als een klein kind over hem heen en ik kan er niet mee ophouden , verschrikkelijk is het". (blz. 29) Haar wens om seks te hebben voor haar dood is uitgekomen, maar haar gevoel daarna is verschrikkelijk. Als lezer stel ik mij de vraag of je alles wel uit het leven moet persen, moet je alle grenzen opzoeken en moet je alles hebben ontdekt? Zou je daar echt gelukkig van worden? De auteur weet je met het verhaal aan het denken te zetten over je eigen wensen, maar ook je kijk op seksualiteit, drugs en andere experimenten in het leven.

In korte tijd beleeft Tessa allerlei volwassen levenswensen en dit leidt tot een explosie van levenservaring in het jaar dat ze nog heeft. Dit is indrukwekkend om als lezer te volgen. De auteur heeft zich prachtig weten in te leven in een terminaal meisje van zestien dat nooit zeventien zal worden. Niet alleen de levenswensen van Tessa zijn direct en aangrijpend beschreven, maar ook haar gevoelens: "Het komt en gaat. De mensen denken dat je moedig en dapper wordt als je ziek bent, maar dat is niet zo. Het voelt meestal alsof ik word gestalkt door een psychopaat, alsof ik elk moment doodgeschoten kan worden, maar soms denk ik er uren niet aan".(blz. 112.) In het boek wordt ook duidelijk hoe eenzaam het is om terminaal te zijn. Iedereen staat om je heen en is lief voor je, maar uiteindelijk moet je toch zelf op reis en het laatste stukje alleen loslaten. Deze angst komt binnen bij de lezer. Het boek is voor vijftien plus jongeren geschreven en door de simpele schrijfwijze van de auteur worden deze gevoelens ook helder overgebracht naar de doelgroep van dit boek. Deze manier van schrijven zorgt er ook voor dat je aangegrepen kan worden door het verhaal. Dit zal voor iedereen verschillend zijn. Ik moet bekennen dat ik als lezer vooral op het einde een traantje weg moest pinken. Het leven is nu eenmaal niet eerlijk als je zo jong moet loslaten. De schrijfstijl leidde ertoe dat ik helemaal in het verhaal werd meegezogen op het moment dat Tessa zal gaan sterven. "Het is goed, Tessa, je mag gaan. We houden van je. Je mag weggaan. 'Waarom zeg je dat?' 'Misschien wil ze toestemming om te sterven'.'Ik wil het niet. Mijn toestemming krijgt ze niet'." (blz. 299)

Het boek is op indrukwekkende wijze beschreven met een aangrijpende thematiek. Dit maakt het boek ook niet meteen voor iedereen geschikt. Het is niet een boek dat je voor de ontspanning even tussendoor leest. Het zet je aan het denken, het is ontroerend en als jezelf niet fijn voelt dan is dit boek zeker geen aanrader. Ik zou het boek zeker aan leerlingen aanraden. De dood en levensvragen- en/of wensen zijn ook zaken die jongeren bezighouden. Veel leerlingen hebben in hun omgeving te maken gehad met verlies. Door het expliciet beschrijven van onderwerpen als seks, drugs en onzekerheden raakt het ook de belevingswereld van jongeren.

[1] Green, J. (2012) Een weeffout in onze sterren. Lemniscaat, Rotterdam.