Enne Koens: Vogel - Reactie op de recensie van Evelien van Wieringen, door Robert Termorshuizen

Koens, E. (2001). Vogel. Amsterdam: Pimento.

 
Vogel is een mooi en zorgvuldig geschreven boek, met een menselijke, betrokken insteek en veel aandacht voor details. De schrijfster is in staat om de 'werkelijkheid' heel beeldend te beschrijven; zowel als het om alledaagse zaken gaat, als ook wanneer het om het typeren van Berres/Elkes beleving gaat; haar gedachten, onzekerheden, etc. De herkenbaarheid en de betrokkenheid maken dat je je gemakkelijk met dit 18-jarige meisje kunt identificeren. Eveliens waardering voor het boek kan ik in die zin helemaal onderschrijven.

Toon Tellegen: Maar niet uit het hart - recensie door Robert Termorshuizen

Tellegen, T. (2003). Maar niet uit het hart (5e druk). Amsterdam: Querido.

Maar niet uit het hart, met als ondertitel Dierenverhalen over afscheid, bundelt negentien los van elkaar staande verhalen die eerder verschenen in Misschien wisten zij alles (1995) en Is er dan niemand boos? (2002). Toon Tellegen (1941) is vooral bekend geworden door de kinderboeken die hij schreef, en dan met name de dierenverhalen rond de eekhoorn en de mier (dit zijn ook de hoofdpersonages in Maar niet uit het hart). Maar hij schreef ook poëzie en proza voor volwassenen. Opmerkelijk is echter wel dat de grens tussen de doelgroepen moeilijk te maken valt; Tellegens dierenverhalen worden bijvoorbeeld ook vaak bijzonder gewaardeerd door oudere lezers.

Voorafgaand aan dit boek, kende ik de naam Toon Tellegen wel, maar ik had niet eerder wat van hem gelezen. Wat verwachtte ik? Misschien wel vooral verhalen die geschreven zijn zoals Anton Pieck schilderde: brave, aandoenlijke, knap gemaakte maar ook al snel wat saaie tafereeltjes. En… het klopte, maar niet helemaal. Waar Anton Pieck toch in een wat tweedimensionale wereld blijft steken, valt er bij Toon Tellegen meer te genieten. Zijn verhalen zijn inderdaad vaak aandoenlijk, maar soms ook ronduit bizar en ze hebben dikwijls een filosofisch tintje.

Drie voorbeelden. Om te beginnen van een gewone beschrijving, in Anton Pieck-achtige sfeer:

     Het was winter en al heel lang had de

     eekhoorn niemand gezien. Hij zat voor zijn

     raam en keek naar de sneeuw die tussen de tak-
     ken van de beuk naar beneden viel. (p. 13)

Dan een voorbeeld van een bizarre passage:

     In zijn gedachten zag hij zijn verzinsel lo-

     pen. En samen zaten ze aan de oever van de ri-

     vier, hun armen om elkaars schouders. Even la-

     ter hoorde hij zijn verzinsel zelfs tegen hem

     praten en hem iets ingewikkelds uitleggen waar
     hij niets van begreep. (p. 34)

En ten slotte een voorbeeld van een wat filosofische invalshoek:

     'Als een feest is afgelopen gaat iedereen naar

     huis,' zei de eekhoorn. 'En als een reis is afgelo-

     pen wrijf je in je handen en kijk je of er nog een

     potje honing in je kast staat. Maar als wij zijn af-
     gelopen...' (p. 11)

Groots meegesleept in het Misschien. Door: Ilse Schuurmans

Green, J. (2005). Het Grote Misschien. Rotterdam: Lemniscaat.

"Wacht even", zei ik. Ik liep naar mijn vaders studeerkamer om zijn biografie van François Rabelais te halen. Ik las graag biografieën van schrijvers, zelfs als ik (zoals bij Monsieur Rabelais het geval was) nooit iets had gelezen dat door hemzelf was geschreven. Ik bladerde naar achteren en zocht het gemarkeerde citaat op (...) "Deze man", zei ik. Ik bleef in de deuropening van de woonkamer staan. "Francois Rabelais. Hij was dichter. En zijn laatste woorden waren: 'Ik ga op zoek naar een Groot Misschien'. Daarom ga ik. Dan hoef ik niet te wachten tot ik doodga voor ik Het Grote Misschien ga zoeken."(Het Grote Misschien, p.11)

Het klinkt misschien wat hoogdravend voor een tiener. Maar het is het antwoord dat Miles Halter, de hoofdpersoon van Het Grote Misschien, zijn ouders geeft op de vraag waarom hij zijn veilige thuis bij hen in Florida wil verlaten om naar kostschool te gaan in Culver Creek, Alabama; als voorbereiding op de universiteit.

Miles is geobsedeerd door laatste woorden, hij leest dan ook louter biografieën. Meer nog dan de woorden van Rabelais lijkt hij gedreven door het verlangen om zijn saaie leventje zonder vrienden te ontvluchten. Dat verlangen wordt eigenlijk vanaf het eerste moment dat hij op zijn kamer op de kostschool arriveert beloond. Never a dull moment in Culver Creek. Hij sluit al snel vriendschap met zijn kamergenoot, Chip, bijgenaamd de Kolonel, en diens beste vriendin Alaska van wie hij meteen ondersteboven is. Alaska is sexy, intelligent, grappig, confronterend, onberekenbaar, mysterieus en altijd balancerend op de rand. Ze heeft fonkelgroene ogen en een kamer volgestapeld met boeken. Helaas heeft Alaska al wel een vriend, die ze overigens nauwelijks ziet omdat hij al studeert.

Er ontstaat een hechte vriendschap tussen het drietal, dat soms wordt uitgebreid met de Japanner Takuma en de Roemeense Lara -die Alaska als vriendinnetje voor Miles geregeld heeft. Het samenzijn van de vriendengroep bestaat voornamelijk uit buitenproportioneel stiekem roken en drinken en uit het verzinnen van stunts en wraakacties op stunts van de 'doordewekers' - een groep rijke leerlingen van de school die in het weekend naar huis gaat. Die wraak speelt vooral op nadat Miles door hen met zijn armen en benen vastgetapet in het meer achter de school wordt gedumpt en maar nauwelijks levend de kant weet te bereiken. De avond na dé grote wraakstunt zoent Miles voor het eerst (met Lara, hoewel hij nog altijd verliefd is op Alaska) en delen de vijf vrienden hun verhaal over hun fijnste en rottigste dag ooit. Wie het beste verhaal heeft, hoeft niet te drinken. Alaska wint onbetwist met haar verhaal van de rottigste dag en onthult een trauma. Toen Alaska acht jaar was, kreeg haar moeder een aanval waarbij ze op de grond stortte, stuiptrekkingen kreeg en uiteindelijk overleed. Alaska stond erbij en keek ernaar. Ze voelt zich nog altijd schuldig voor haar moeders dood. De volgende avond zijn de Kolonel, Alaska en Miles met zijn drieën op een kamer. Alaska en de Kolonel drinken enorm veel. Miles slaat een keer over. Het is de mooiste nacht van zijn leven. Alaska kruipt op hem en ze zoenen hartstochtelijk. Wordt vervolgd, aldus Alaska. Ze vallen in slaap. Dan wordt Alaska gebeld en komt daarna in grote paniek terug, schreeuwend dat ze weg MOET. Ze vraagt Miles en de Kolonel om haar te helpen ongemerkt van het schoolterrein te komen en dat doen ze. Hoe dronken ze ook is.

De volgende dag moeten alle leerlingen in de gymzaal verzamelen. Alaska is verongelukt.
Miles' wereld stort in. Ook de Kolonel breekt. Zij voelen zich schuldig aan haar dood en blijven achter met heel veel vragen. Na een aantal dagen gaan ze op zoek naar de oorzaak van haar dood: was het een ongeluk of misschien toch zelfmoord?

Reactie op: De weelfout in onze sterren van John Greene (Recensie: Eva Rodigas) door Liza Uijting

Green J., 2012, Een weeffout in onze sterren. Rotterdam, Lemniscaat.

Een reactie door Liza Uijting

Door de lovende recensie van Eva besloot ik het boek te lezen. Met hoge verwachtingen. Als groot filmliefhebber heb ik de film direct gedownload, al toen hij net in de bioscoop uitkwam. Met tranen in mijn ogen en mijn dekentje om mij heen, heb ik de film gekeken. Ik vond het prachtig.

Zoals Eva in haar recensie verteld, is het boek realistisch geschreven. Je leert het hoofdpersonage, Hazel, goed kennen. Je kunt je identificeren met haar karakter. De onzekerheid, haar volwassenheid ten opzichte van haar leeftijd en de kracht die ze uitstraalt. Ze is zeker niet op haar mondje gevallen en weet goed waar ze voor staat en wat ze wil.

Maar toch was het boek niet wat ik had verwacht. Na de eerste honderd pagina’s merkte ik dat het lezen wat moeizamer ging. Het boek is best leuk geschreven, maar er zijn toch wel een aantal punten waar ik me enorm aan heb geïrriteerd tijdens het lezen. Voornamelijk aan het feit dat er eigenlijk heel luchtig gepraat wordt over kanker, maar waardoor sommige gebeurtenissen vrij abrupt plaatsvinden en alle plannen in de soep lopen. Zoals dat Hazel van de doctoren een lange en zware reis naar Nederland mag maken, ondanks dat ze net 6 dagen in het ziekenhuis heeft gelegen. Dat lijkt enigszins ongeloofwaardig.

PAUZE, recensie door Evelien van Wieringen

Kenig, A. (2006), Pauze. Amsterdam: Contact

In de Arnhemse bibliotheek zag ik op de Young Adult-afdeling het boek Pauze liggen. Met op de kaft een vriendelijke, slapende jongen met z’n hoofd op een stapel boeken. Op de achterflap staat een aansprekende tekst: ‘…. Op een dag besluit je de deur van je flat achter je dicht te trekken en niet meer buiten te komen. Je vriendin steunt je in je excentrieke beslissing, en ook je vader doet een ontroerende poging je te begrijpen. Maar je vrienden voelen zich verraden door je individuele gedrag. Ze komen verhaal halen’. Een verhaal voor jongeren vanaf 15 jaar. Mijn interesse was gewekt en ik besloot het boek mee naar huis te nemen. Eenmaal begonnen aan het boek, merkte ik bij zin 1 al dat dit niet zomaar even een jeugdboek is: Elk einddoel is een leugenaar, zinloze kalenderwijsheid, hol cliché, onnozele, tot vervelens toe herhaalde zedenprekerij waarmee gezwaaid wordt als was het een banier, slogan ter geruststelling van de goegemeente (Pauze, p. 7). Ook de volgende zinnen en pagina’s staan vol met lange zinnen, moeilijke woorden en abstracte vergelijkingen. Hoewel ik het boek eigenlijk weer weg wilde leggen, was ik toch benieuwd hoe het boek aan haar lovende kritieken kwam. Dus besloot ik door te lezen, met als gevolg ook van mijn kant een lovende recensie!

Pauze wordt verteld vanuit het perspectief van de 20-jarige hoofdpersoon -zijn naam wordt nergens genoemd- die woont in een Parijse banlieu, temidden van blokken vol met dezelfde slechtonderhouden flatgebouwen. Het leven heeft de bewoners weinig te bieden; alle mannen werken aan de lopende band in de nabijgelegen Peugeot-fabriek (gesymboliseerd door het Wybertje), de vrouwen zorgen voor het huishouden en jongeren hangen werk- en perspectiefloos rond op straat waar ze brandjes stoken en jointjes roken. Ook de hoofdpersoon woont samen met z’n vader in zo’n vochtig flatje (zijn moeder is overleden) en overdag hangt hij doelloos met z’n clan op straat rond, terwijl zijn vader elke dag vroeg op staat om lange dagen te maken in de fabriek. Maar op een dag besluit de hoofdpersoon niet langer mee te doen uit dit uitzichtloze bestaan: Ik wil niet langer ik zijn. Ik wil niet meer wachten. Ik meen het echt. Het is me niet langer genoeg om te zijn zoals ik ben of te denken zoals ik denk: ik breng het niet meer op om net zo te doen als zij. Ik moet weg, ergens anders gaan wonen, op een pool of in de hel. Ergens waar het niet is toegestaan je in te perken, niet verder te komen (Pauze, p. 45).  

Maar in plaats van op zoek te gaan naar een plek waar het beter is of zijn toekomst in eigen handen te, sluit hij zich op in huis. In het boek lees je de gedachten van de hoofdpersoon in tien dagen opsluiting, waarin er weinig gebeurt. Hij zet koffie, maakt het huis schoon, doet wat sportoefeningen, z’n vriendin A. komt op bezoek en hij laat -als protest- zijn baard staan. Als lezer wordt je meegevoerd in zijn lange aanklacht tegen de uitzichtloosheid van het bestaan, tégen de fabriek, tégen zijn voormalige vrienden die hun uitzichtloze toekomst proberen weg te lachen en tégen zijn vader die tevreden is met zijn eenvoudige arbeidersbestaan: Zijn redenering ergert me des te meer omdat die hem verhindert kritisch naar zijn eigen leven te kijken (Pauze, p. 97).

Maar terwijl de hoofdfiguur zich enerzijds afzet tegen zijn vader, lees je tegelijkertijd de warme, liefdevolle band die de twee met elkaar hebben. De jongen zorgt goed voor z’n vader: hij doet het huishouden en helpt de vader met zijn taallessen. Tegelijkertijd accepteert vader de excentrieke keuze van zijn zoon en kijkt hij steeds weer uit naar hun momenten samen. Ook tegenover de fabriek blijken zijn emoties tegenstrijdig; hoewel hij zich in al zijn gedachten afzet tegen ‘het Wybertje’ kan hij zich een leven zonder de fabriek niet voorstellen: ‘De wetten van de aantrekking binden ons aan het wybertje (Pauze, p. 148) of: Het andere leven is mogelijk, een eind verderop, maar het andere leven zou, op een hond na, niets opleveren. De wieltjes van de winkelwagens klinken overal hetzelfde. Verderop zouden nacht en dag op elkaar volgen, net zo. Daarginds betekent: kalm ten onder gaan op zoek naar het licht. Hier is het ruw creperen met ogen reikend naar de maan (Pauze, p. 61).

Het boek beslaat 156 pagina’s en tien dagen van opsluiting, waarin er nauwelijks actie plaatsvindt. Toch verveelt het boek geen moment en weet de schrijver met zijn lange, poëtische zinnen je aandacht vast te houden. Hoewel de hoofdpersoon niets doet dan zich afzetten en afwachten, weet hij je sympathie te winnen en krijg je begrip voor zijn egoïstische vlucht en zijn onvermogen om te gaan met zijn tegenstrijdige emoties.

Ik ben dan ook van mening dat dit boek lang niet zo toegankelijk is als de kaft en achterflap doen vermoeden. Het taalgebruik is prachtig, maar vaak ook moeilijk om doorheen te komen en ik denk vooral voor jongeren erg abstract. Ik denk echter dat leerlingen die dit boek wél lezen absoluut aan het denken worden gezet door dit verhaal en een inkijkje krijgen in een hun onbekende wereld. Het zou een mooie verwerkingsopdracht zijn om jongeren te laten opschrijven wat ze zelf zouden doen in de situatie van de hoofdpersoon: meegaan in uitzichtloze bestaan, naar binnen vluchten of afscheid nemen en opnieuw beginnen. 

Recensie Blauwe Maandag van Marian Hoefnagel, door Hester Terpstra

Hoefnagel, M. (2006). Blauwe maandag. Amsterdam: Eenvoudig Communiceren

Uitgeverij Eenvoudig Communiceren startte in 2005 een reeks boeken voor jongeren die moeite hebben met lezen onder de titel ´Reality Reeks´. De boeken zijn geschreven in korte zinnen en eenvoudige taal en behandelen onderwerpen die tieners bezighouden.

Blauwe maandag is het vierde deel uit deze reality serie en gaat over de vijftienjarige Jesse. Jesse heeft een Nederlandse moeder en een Amerikaanse vader. Als zijn vader verongelukt, vertrekt hij samen met zijn moeder weer naar Nederland. Hij komt in de klas bij Mara en haar tweelingbroer Marijn. Jesse speelt keyboard en al snel vormt hij met Marijn en Mara en nog twee broers uit hun klas een bandje: Blauwe Maandag. Jesse en Mara zijn verliefd op elkaar. Als de band in de zomervakantie naar Terschelling gaat om op te treden op een camping, blijkt dat de jongens hun drankgebruik niet in de hand hebben. Mara besluit uit de band te stappen.

Aan de uiterlijke kenmerken van het boek kun je al goed zien dat het boek is geschreven voor jongeren met leesproblemen. De tekst is gedrukt in een grote letter, er is een ruime interlinie, er zijn ruime marges en iedere zin begint op een nieuwe regel. In het boek vind je paginagrote, zwart-witillustraties die de tekst van het boek moeten ondersteunen. Helaas zijn de afbeeldingen nogal statisch, en spreken evenals de omslag niet erg aan.

Ik denk dat het thema drankmisbruik veel jongeren zal interesseren, het is een onderwerp dat goed aansluit bij hun belevingswereld. Helaas blijft het boek erg aan de oppervlakte, en leunt de tekst vooral op korte beschrijvingen van de gebeurtenissen. Kort en statisch wordt er beschreven wat er gaande is en wat de personages meemaken. Er is hierbij weinig ruimte voor emoties of het inzichtelijk maken van de ontwikkeling  van de personages gedurende het verhaal. Het boek begint met de eerste schooldag van Jesse. Heel rechttoe rechtaan worden de gedachten van Jesse beschreven en krijg je, in simpele taal, een helder beeld van zijn omgeving.

Jesse zit op een bankje. Om precies te zijn: hij zit op de leuning van een bankje. Alleen. Alle andere leerlingen staan met elkaar in groepjes te praten. Het is tien over acht. Bijna tijd om naar binnen te gaan.  Jesse kijkt een beetje om zich heen. De leerlingen hier zien er net zo uit als thuis, denkt hij. Maar dan schrikt hij. Nee, zo moet hij niet denken. Thuis, dat is nu hier. Hier, in Nederland. (Blauwe maandag, p.5)

Recensie Flashback van Eva Burgers, door Hester Terpstra

Burgers, E. (2014). Flashback. Alkmaar:  Kluitman

Wanneer Lynn, na een avondje winkelen, alleen naar huis fietst, wordt zij van haar fiets getrokken en raakt zwaargewond. Een voorbijganger (Paul) schiet haar te hulp, maar de dader weet te ontkomen. Lynn kan zich van het voorval maar weinig te herinneren. Alleen dat de dader een zwart vest droeg en een tattoo op zijn pols had. Wat is er precies gebeurd? Wie heeft haar dit aangedaan en waarom? Lynn wordt bang en achterdochtig en weet niet meer wie ze nog kan vertrouwen . De antwoorden lijken dichterbij te zijn dan Lynn denkt...

Maar wil ze die wel weten?

In het boek laat Eva Burgers je kennis maken met vier potentiele daders. Is het Lynns ex-vriendje Jay? Hij wil Lynn graag terug en stuurt haar dreigende berichtjes. Zou het Thom zijn, de vriend van Jay? Hij verschaft de politie immers valse informatie. Is het Nick, de broer van Jay? Zijn hele bureau is gevuld met foto’s van Lynn. Of is het klusjesman Paul? Paul dringt zich wel erg op in het gezin en niet alles wat hij vertelt blijkt waar te zijn.

Het verhaal is in een prettige schrijfstijl geschreven en laat zich vlot lezen. Je zit meteen in het verhaal en leeft mee met Lynn die het hele voorval ver weg in haar hoofd heeft zitten en soms getriggerd wordt waardoor er door een flashback een stukje terug komt.

“Ik reed over het fietspad. Er kwam een man op me af die me vastgreep. Hij droeg een zwart vest met capuchon en drukte me tegen de grond. De getatoeëerde sterretjes op zijn pols waren het laatste wat ik zag voor alles zwart werd.” (Flashback, blz. 9)