Kenig, A. (2006), Pauze. Amsterdam:
Contact
In de Arnhemse bibliotheek zag ik
op de Young Adult-afdeling het boek Pauze
liggen. Met op de kaft een vriendelijke, slapende jongen met z’n hoofd op een
stapel boeken. Op de achterflap staat een aansprekende tekst: ‘…. Op een dag besluit je de deur van je flat
achter je dicht te trekken en niet meer buiten te komen. Je vriendin steunt je
in je excentrieke beslissing, en ook je vader doet een ontroerende poging je te
begrijpen. Maar je vrienden voelen zich verraden door je individuele gedrag. Ze
komen verhaal halen’. Een verhaal voor jongeren vanaf 15 jaar. Mijn
interesse was gewekt en ik besloot het boek mee naar huis te nemen. Eenmaal
begonnen aan het boek, merkte ik bij zin 1 al dat dit niet zomaar even een
jeugdboek is: Elk einddoel is een
leugenaar, zinloze kalenderwijsheid, hol cliché, onnozele, tot vervelens toe
herhaalde zedenprekerij waarmee gezwaaid wordt als was het een banier, slogan
ter geruststelling van de goegemeente (Pauze, p. 7). Ook de volgende zinnen
en pagina’s staan vol met lange zinnen, moeilijke woorden en abstracte vergelijkingen.
Hoewel ik het boek eigenlijk weer weg wilde leggen, was ik toch benieuwd hoe het
boek aan haar lovende kritieken kwam. Dus besloot ik door te lezen, met als
gevolg ook van mijn kant een lovende recensie!
Pauze wordt verteld vanuit het perspectief van de 20-jarige
hoofdpersoon -zijn naam wordt nergens genoemd- die woont in een Parijse
banlieu, temidden van blokken vol met dezelfde slechtonderhouden flatgebouwen.
Het leven heeft de bewoners weinig te bieden; alle mannen werken aan de lopende
band in de nabijgelegen Peugeot-fabriek (gesymboliseerd door het Wybertje), de
vrouwen zorgen voor het huishouden en jongeren hangen werk- en perspectiefloos
rond op straat waar ze brandjes stoken en jointjes roken. Ook de hoofdpersoon
woont samen met z’n vader in zo’n vochtig flatje (zijn moeder is overleden) en
overdag hangt hij doelloos met z’n clan op straat rond, terwijl zijn vader elke
dag vroeg op staat om lange dagen te maken in de fabriek. Maar op een dag
besluit de hoofdpersoon niet langer mee te doen uit dit uitzichtloze bestaan: Ik wil niet langer ik zijn. Ik wil niet meer
wachten. Ik meen het echt. Het is me niet langer genoeg om te zijn zoals ik ben
of te denken zoals ik denk: ik breng het niet meer op om net zo te doen als
zij. Ik moet weg, ergens anders gaan wonen, op een pool of in de hel. Ergens
waar het niet is toegestaan je in te perken, niet verder te komen (Pauze,
p. 45).
Maar in plaats van op zoek te
gaan naar een plek waar het beter is of zijn toekomst in eigen handen te, sluit
hij zich op in huis. In het boek lees je de gedachten van de hoofdpersoon in
tien dagen opsluiting, waarin er weinig gebeurt. Hij zet koffie, maakt het huis
schoon, doet wat sportoefeningen, z’n vriendin A. komt op bezoek en hij laat -als
protest- zijn baard staan. Als lezer wordt je meegevoerd in zijn lange
aanklacht tegen de uitzichtloosheid van het bestaan, tégen de fabriek, tégen
zijn voormalige vrienden die hun uitzichtloze toekomst proberen weg te lachen
en tégen zijn vader die tevreden is met zijn eenvoudige arbeidersbestaan: Zijn redenering ergert me des te meer omdat
die hem verhindert kritisch naar zijn eigen leven te kijken (Pauze, p. 97).
Maar terwijl de hoofdfiguur zich enerzijds
afzet tegen zijn vader, lees je tegelijkertijd de warme, liefdevolle band die
de twee met elkaar hebben. De jongen zorgt goed voor z’n vader: hij doet het
huishouden en helpt de vader met zijn taallessen. Tegelijkertijd accepteert
vader de excentrieke keuze van zijn zoon en kijkt hij steeds weer uit naar hun
momenten samen. Ook tegenover de fabriek blijken zijn emoties tegenstrijdig; hoewel
hij zich in al zijn gedachten afzet tegen ‘het Wybertje’ kan hij zich een leven
zonder de fabriek niet voorstellen: ‘De
wetten van de aantrekking binden ons aan het wybertje (Pauze, p. 148) of: Het andere leven is mogelijk, een eind
verderop, maar het andere leven zou, op een hond na, niets opleveren. De
wieltjes van de winkelwagens klinken overal hetzelfde. Verderop zouden nacht en
dag op elkaar volgen, net zo. Daarginds betekent: kalm ten onder gaan op zoek
naar het licht. Hier is het ruw creperen met ogen reikend naar de maan (Pauze,
p. 61).
Het boek beslaat 156 pagina’s en
tien dagen van opsluiting, waarin er nauwelijks actie plaatsvindt. Toch
verveelt het boek geen moment en weet de schrijver met zijn lange, poëtische zinnen
je aandacht vast te houden. Hoewel de hoofdpersoon niets doet dan zich afzetten
en afwachten, weet hij je sympathie te winnen en krijg je begrip voor zijn
egoïstische vlucht en zijn onvermogen om te gaan met zijn tegenstrijdige
emoties.
Ik ben dan ook van mening dat dit
boek lang niet zo toegankelijk is als de kaft en achterflap doen vermoeden. Het
taalgebruik is prachtig, maar vaak ook moeilijk om doorheen te komen en ik denk
vooral voor jongeren erg abstract. Ik denk echter dat leerlingen die dit boek
wél lezen absoluut aan het denken worden gezet door dit verhaal en een inkijkje
krijgen in een hun onbekende wereld. Het zou een mooie verwerkingsopdracht zijn
om jongeren te laten opschrijven wat ze zelf zouden doen in de situatie van de
hoofdpersoon: meegaan in uitzichtloze bestaan, naar binnen vluchten of afscheid
nemen en opnieuw beginnen.
