PAUZE, recensie door Evelien van Wieringen

Kenig, A. (2006), Pauze. Amsterdam: Contact

In de Arnhemse bibliotheek zag ik op de Young Adult-afdeling het boek Pauze liggen. Met op de kaft een vriendelijke, slapende jongen met z’n hoofd op een stapel boeken. Op de achterflap staat een aansprekende tekst: ‘…. Op een dag besluit je de deur van je flat achter je dicht te trekken en niet meer buiten te komen. Je vriendin steunt je in je excentrieke beslissing, en ook je vader doet een ontroerende poging je te begrijpen. Maar je vrienden voelen zich verraden door je individuele gedrag. Ze komen verhaal halen’. Een verhaal voor jongeren vanaf 15 jaar. Mijn interesse was gewekt en ik besloot het boek mee naar huis te nemen. Eenmaal begonnen aan het boek, merkte ik bij zin 1 al dat dit niet zomaar even een jeugdboek is: Elk einddoel is een leugenaar, zinloze kalenderwijsheid, hol cliché, onnozele, tot vervelens toe herhaalde zedenprekerij waarmee gezwaaid wordt als was het een banier, slogan ter geruststelling van de goegemeente (Pauze, p. 7). Ook de volgende zinnen en pagina’s staan vol met lange zinnen, moeilijke woorden en abstracte vergelijkingen. Hoewel ik het boek eigenlijk weer weg wilde leggen, was ik toch benieuwd hoe het boek aan haar lovende kritieken kwam. Dus besloot ik door te lezen, met als gevolg ook van mijn kant een lovende recensie!

Pauze wordt verteld vanuit het perspectief van de 20-jarige hoofdpersoon -zijn naam wordt nergens genoemd- die woont in een Parijse banlieu, temidden van blokken vol met dezelfde slechtonderhouden flatgebouwen. Het leven heeft de bewoners weinig te bieden; alle mannen werken aan de lopende band in de nabijgelegen Peugeot-fabriek (gesymboliseerd door het Wybertje), de vrouwen zorgen voor het huishouden en jongeren hangen werk- en perspectiefloos rond op straat waar ze brandjes stoken en jointjes roken. Ook de hoofdpersoon woont samen met z’n vader in zo’n vochtig flatje (zijn moeder is overleden) en overdag hangt hij doelloos met z’n clan op straat rond, terwijl zijn vader elke dag vroeg op staat om lange dagen te maken in de fabriek. Maar op een dag besluit de hoofdpersoon niet langer mee te doen uit dit uitzichtloze bestaan: Ik wil niet langer ik zijn. Ik wil niet meer wachten. Ik meen het echt. Het is me niet langer genoeg om te zijn zoals ik ben of te denken zoals ik denk: ik breng het niet meer op om net zo te doen als zij. Ik moet weg, ergens anders gaan wonen, op een pool of in de hel. Ergens waar het niet is toegestaan je in te perken, niet verder te komen (Pauze, p. 45).  

Maar in plaats van op zoek te gaan naar een plek waar het beter is of zijn toekomst in eigen handen te, sluit hij zich op in huis. In het boek lees je de gedachten van de hoofdpersoon in tien dagen opsluiting, waarin er weinig gebeurt. Hij zet koffie, maakt het huis schoon, doet wat sportoefeningen, z’n vriendin A. komt op bezoek en hij laat -als protest- zijn baard staan. Als lezer wordt je meegevoerd in zijn lange aanklacht tegen de uitzichtloosheid van het bestaan, tégen de fabriek, tégen zijn voormalige vrienden die hun uitzichtloze toekomst proberen weg te lachen en tégen zijn vader die tevreden is met zijn eenvoudige arbeidersbestaan: Zijn redenering ergert me des te meer omdat die hem verhindert kritisch naar zijn eigen leven te kijken (Pauze, p. 97).

Maar terwijl de hoofdfiguur zich enerzijds afzet tegen zijn vader, lees je tegelijkertijd de warme, liefdevolle band die de twee met elkaar hebben. De jongen zorgt goed voor z’n vader: hij doet het huishouden en helpt de vader met zijn taallessen. Tegelijkertijd accepteert vader de excentrieke keuze van zijn zoon en kijkt hij steeds weer uit naar hun momenten samen. Ook tegenover de fabriek blijken zijn emoties tegenstrijdig; hoewel hij zich in al zijn gedachten afzet tegen ‘het Wybertje’ kan hij zich een leven zonder de fabriek niet voorstellen: ‘De wetten van de aantrekking binden ons aan het wybertje (Pauze, p. 148) of: Het andere leven is mogelijk, een eind verderop, maar het andere leven zou, op een hond na, niets opleveren. De wieltjes van de winkelwagens klinken overal hetzelfde. Verderop zouden nacht en dag op elkaar volgen, net zo. Daarginds betekent: kalm ten onder gaan op zoek naar het licht. Hier is het ruw creperen met ogen reikend naar de maan (Pauze, p. 61).

Het boek beslaat 156 pagina’s en tien dagen van opsluiting, waarin er nauwelijks actie plaatsvindt. Toch verveelt het boek geen moment en weet de schrijver met zijn lange, poëtische zinnen je aandacht vast te houden. Hoewel de hoofdpersoon niets doet dan zich afzetten en afwachten, weet hij je sympathie te winnen en krijg je begrip voor zijn egoïstische vlucht en zijn onvermogen om te gaan met zijn tegenstrijdige emoties.

Ik ben dan ook van mening dat dit boek lang niet zo toegankelijk is als de kaft en achterflap doen vermoeden. Het taalgebruik is prachtig, maar vaak ook moeilijk om doorheen te komen en ik denk vooral voor jongeren erg abstract. Ik denk echter dat leerlingen die dit boek wél lezen absoluut aan het denken worden gezet door dit verhaal en een inkijkje krijgen in een hun onbekende wereld. Het zou een mooie verwerkingsopdracht zijn om jongeren te laten opschrijven wat ze zelf zouden doen in de situatie van de hoofdpersoon: meegaan in uitzichtloze bestaan, naar binnen vluchten of afscheid nemen en opnieuw beginnen.