recensie Anke de Vries, Belledonne kamer 16 door Marijke Welten

Vries, A. de (1977). Belledonne kamer 16. een dagboek uit het verzet. Rotterdam: Lemniscaat

1978: eervolle vermelding bij de verkiezing van de beste jeugdroman.

recensie door Marijke Welten

Samenvatting:

Nadat zijn opa is overleden ruimt Robert samen met zijn moeder, in Parijs, zijn opa's appartement op. Dan vindt hij tussen de oude patiëntgegevens (zijn opa was arts) een kogel en een klein boekje. Het zakboekje van ene Robert Macy uit 1944...... met op de eerste bladzijde een intrigerende beginzin: "Ik leef, ik leef. Mijn God hoe is het mogelijk." Verder bevat het wat losse aantekeningen en initialen. "Madame de B. is volkomen te vertrouwen.", "Monsieur M. haat me.", "Eleonore", een "P.", een "L", en het "dorp N.". Nog een laatste mysterieuze zin: "Vanavond pension Belledonne, kamer zestien. Eleonore."

Wie was die Robert Macy? Wie zijn al die mensen en waarom had zijn opa het boekje en de kogel in zijn bezit? Het boekje en de kogel laten Robert niet meer los. Een jaar later besluit hij op vakantie te gaan naar Frankrijk, op zoek naar het pension Belledonne, op zoek naar antwoorden. Als een detective ontrafelt Robert stap voor stap het mysterie...................

Recensie:

Ik was denk ik een jaar of negen toen ik van 'de mevrouw van de bibliotheek' in het Haagse Benoordenhout het felbegeerde stempeltje op mijn bibliotheekpas kreeg: voortaan mocht ik boeken voor oudere kinderen lezen (heette dat toen al 'C-boeken'?), en zelfs boeken voor grote mensen als er "geen sex, schieten of andere onzin in voorkwam". "Mits mijn moeder het goed vond, natuurlijk". Mijn moeder ging akkoord. De kinderboekenafdeling had ik 'uit'.

Ik weet nog goed dat ik op die woensdagmiddag regelrecht naar de kast liep, met maar één doel: het boek Belledonne kamer 16 (waaruit ik ieder bibliotheekbezoek stiekem tussen de kasten op de grond had zitten lezen) mee naar huis nemen!

Veel jeugdboeken van Anke de Vries, die in 1957 trouwde met een Fransman, hebben 'iets' met Frankrijk. Belledonne speelt zich daar af, in een dorpje in de Franse Alpen. Alhoewel de hoofdpersoon ouder is dan de gemiddelde C-boekenlezer (hij mocht immers al alleen op vakantie), kruip je bijna direct in de huid van deze sympathieke, vloeiend Frans sprekende jongen. Robert Reuling, zoon van een Franse moeder, heeft de open, wat naïeve houding die zoveel jongeren eigen is. Nieuwsgierig en ondernemend. Naar hasj en sex wordt gehint in het boek, maar Robert zou zoiets noooooit doen. "Ze heeft een jaar geleden een film op teevee gezien van jongens die hasj rookten", legde hij Robert uit, "en nu verdenkt ze iedere vent ervan dat ie met een kilo hasj op zak loopt."  "Ik rook geen hasj", stelde Robert haar gerust, "zelfs geen sigaretten" (Belledonne kamer 16, p. 12). Okay, Robert is voor de jeugd van nu misschien iets te braaf en te beleefd, alhoewel jongeren anno 2015 behoorlijk conservatief zijn.

Belledonne kamer 16 is dus een 'oudje'van bijna veertig jaar oud. Maar het taalgebruik is nog 'ok', al verraden de francs dat het een boek van vóór 1999 moet zijn. Verder kan ik het boek nergens op oubolligheid betrappen. Het ontrolt zich als een haast gezellig, maar zeker ook spannend detective-verhaal. Bijna het hele boek (136 pagina's) wordt gebruikt om stapje voor stapje personages en hints op te voeren die moeten leiden tot de grote ontknoping: de ontmaskering van monsieur Moustache.

"Kamer zestien. Naast de zijne. Wat was daar gebeurd?" (Belledonne kamer 16, p. 19)

"Hoe heette die oom van je ook weer?" "Robert Macy" "Ah oui, Robert Macy. Zijn oom...." Monsieur Mons zweeg abrupt en staarde met wijd open ogen in de richting van monsieur Gireauld. De oude man wankelde plotseling, zijn armen strekten zich onzeker uit, als zochten ze steun in de ruimte. De stok kletterde op het parket. [...] "Een dokter", beval ze, "Haal een dokter, 't is vast zijn hart." (Belledonne kamer 16, p. 48)

"Het kon natuurlijk toeval zijn. Er waren honderden pistolen van dit formaat. Duizenden zelfs. Maar niettemin bonkte zijn hart en werd zijn keel droog. Hij hoorde Cristine weer. "Ik ben bang, Robert." (Belledonne kamer 16, p. 121)
Een enkel kritiekpunt is wel op zijn plaats. De ontknoping, zo blijkt pas helemaal aan het einde van het boek, hangt samen met jodenhaat. Die jodenhaat komt echt uit de lucht vallen. Op geen enkel ander punt in het boek wordt hiernaar verwezen. Het is echter zo'n ingewikkeld en beladen aspect van de oorlog, dat dat (zeker voor jongeren) meer informatie of sfeerduiding vraagt. Nu is het een wat 'goedkoop' plot-einde.

De vaart zit 'm in de vele dialogen. Je bent benieuwd naar de gesprekken die zullen volgen. Alhoewel het boek in de onvoltooid verleden tijd is geschreven zorgen (de directe rede in) de dialogen ervoor dat je het als 'nu' ervaart.

Robert is duidelijk een roundcharacter die zich van een nieuwsgierige avonturier ontwikkelt tot een jongen met oog voor menselijke relaties. Het oude pension Belledonne vormt de ontmoetingsplaats tussen mensen, levend of overleden, die innige banden onderhielden. Gevoelens van genegenheid en vriendschap geven het detective-verhaal voldoende diepgang.

Een vlot geschreven en spannend boek, dat volgens mij 10-13 jarigen een positieve leeservaring kan geven. En dan houden we gewoon geheim dat het een al veertig jaar oud boek is........

Tot slot kom ik dan weer terug bij mijn aloude stokpaardje: vakoverstijgend onderwijs. Het boek leent zich uitstekend voor een project met de vakken Nederlands, Frans, aardrijkskunde en geschiedenis. Nederlands is duidelijk: het boek lezen en bediscussiëren, eventueel gevolgd door een creatieve verslagopdracht. In de romanwerkelijkheid worden alle verhaaldialogen in het Frans gevoerd. In klas 1 en 2 krijgen leerlingen veel eenvoudige dialogen aangeboden rond bijvoorbeeld 'jezelf voorstellen/ontmoetingen', 'bestellen in café's', 'logeren in hotels' en 'eten'. Laten deze dialoogjes nu naadloos aansluiten bij de dialogen in het boek! In het Frans naspelen van scenes uit het boek (eventueel zelfs met rollenspelen) is een leuke manier om de spreekvaardigheid te stimuleren.

Aardrijkskunde zou kunnen aansluiten met lessen over de Franse Alpen en bergdorpen, en met geschiedenis zou het bijvoorbeeld kunnen gaan over de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk, jodenhaat en oorlogvoeren in berggebieden. Zo wordt fictieonderwijs afwisselender en speelser voor leerlingen en een niet zo voor de hand liggende boekkeuze veel interessanter.

Het zou mooi zijn als daardoor leerlingen, net als ik in 1978, ook verleid konden worden om in de rest van de bibliotheek rond te neuzen. 

Reactie op: Boy 7 van Mirjam Mous (Recensie: Ida van Mazijk). – Ellen Noordraven.

Mous, M. (2009) Boy 7, Houten: Van Holkema & Warendorf.

Na het lezen van de wervelende recensie van Ida van Mazijk over het boek Boy 7 van Mirjam Mous, ben ik direct het verhaal ingedoken. In haar recensie schrijft Ida “Binnen vijftig pagina’s zit je diep in het verhaal, speur je naar antwoorden en wantrouw je alle personages, inclusief de hoofdpersoon zelf.” Het verhaal is inderdaad vanaf de eerste bladzijde pakkend omdat al direct de vraag wordt gesteld wie de hoofdpersoon nu eigenlijk is en vanaf dat moment wil je alleen nog maar verder lezen om daar achter te komen.

De opbouw van de spanning wordt versterkt door de vraag welke rol Lara, een meisje dat verdacht snel in beeld komt en wel erg behulpzaam is, speelt. Zij zegt Boy 7 niet te kennen maar tijdens een bezoek aan de pizzaria, vrij aan het begin van het verhaal, blijkt dit niet te kloppen. De serveerster herkent beiden namelijk:

 ‘Ik maak me eerlijk gezegd altijd een beetje zorgen als vaste klanten ineens niet meer komen opdagen. Dan denk ik meteen aan enge ziektes, ongelukken en sterfgevallen. Maar omdat jullie allebei niet meer kwamen, gokte ik er maar op dat jullie verhuisd waren.’

‘J-jullie?’ stamelde ik.

Lara schaamde zich blijkbaar voor mijn gestotter, ze kreeg rode vlekken in haar hals.

‘Ja, jij en je zus.’ De serveerster keek Lara vragend aan.

‘Toch?’”

(Boy 7, p. 42 - 43).

In haar recensie schrijft Ida hierover: “Vanaf dit punt is het zo klaar als een klontje dat Lara liegt over haar kennis van het verleden van Boy, maar wat ze precies achterhoudt en wat haar motieven zijn, wordt pas veel later in het boek duidelijk.” En hier heeft de recensent een punt: Lara is namelijk niet alleen de enige steun en toeverlaat die Boy 7 heeft, hij vindt haar bovendien ook leuk! Dit gegeven is voor de doelgroep denk ik ook heel aansprekend: het gevoel er helemaal alleen voor te staan.

Recensie Komt een vrouw bij de dokter

Komt een vrouw bij de dokter

Recensie: Liza Uijting

Kluun. (2003). Komt een vrouw bij de dokter. Amsterdam: Rainbow.

Stijn is een echte levensgenieter. Hij heeft een prachtige vrouw, een eigen zaak en een mooi dochtertje. Dat hij het niet graag bij één vrouw houdt, hoeft zijn Carmen niet te weten. Ondanks zijn lust naar alle andere vrouwen, heeft hij zijn hart gegeven aan Carmen. De wereld ligt in zijn handen, tot ze te horen krijgen dat Carmen borstkanker heeft. De wereld van Stijn en Carmen stort in.

Ziekenhuizen, overgeven, chemo, bestraling en de borstamputatie. Bij alles wat Carmen doormaakt, is Stijn er altijd bij. Hoe moeilijk het ook is om dit te combineren met zijn andere uitbundige leven.

Al snel worden de vrijdagse stapavonden van Stijn met zijn vrienden, het bezoeken van Miami en de andere vrouwen een uitvlucht voor Stijn. Even weg zijn van dat ‘gekanker’.

Naast de liefde die hij heeft voor Carmen, vindt Stijn een andere liefde: Roos. Bij haar vindt Stijn zijn uitvlucht. De kankervrije zone, waar hij nog seks kan hebben en bemind wordt. Roos, oftewel de Godin, wordt verslavend. Elke vrije minuut die Stijn overheeft brengt hij met haar door. Stijns leven is een rollercoaster, waarin hij keuzes moet maken.

Zijn vrouw Carmen, of het losbandige leven dat hij heeft.

Het is een boek dat begint als een grap. ‘Ik ben een hedonist met zware mono fobie’[1], is de eerste zin van hoofdstuk 2. Stijn is een grappige, charmante man die dwangmatig vreemdgaat maar die je wel zal vergeven. Carmen is een sterke, onafhankelijke vrouw die zielsveel van Stijn houdt, maar borstkanker krijgt. Het is een verhaal dat het chaotische leven van een zwakke man met een sterke vrouw beschrijft, met als grote vraag hoe deze liefde in godsnaam kan overleven.
Tijdens het lezen van het verhaal krijg je een hekel aan Stijn en zou je hem graag een klap in zijn gezicht willen geven, maar toch wekt hij sympathie op. Hij is er voor zijn vrouw en wil er ook voor haar blijven zijn. Je merkt duidelijk in het verhaal dat Stijn om Carmen geeft, ondanks zijn vele bezoekjes aan zijn overige vrouwelijk schoon. Hij is een goede vader voor zijn ‘zonnetje’, zijn dochtertje Luna, en steunt Carmen overal in.

Jona Oberski, Kinderjaren, recensie door Marijke Welten

Oberski, Jona (1978). Kinderjaren. 's-Gravenhage: BZZTôH

recensie door: Marijke Welten

Lezen voor de lijst 15-19 jaar, niveau 2

Verfilmd in 1993 door Robert Faenza onder de titel: Jona che visse nella balena (Jonah who lived in the whale). 

Later uitgebracht op DVD onder de titel: "Look to the sky".

Tevens verschenen als luisterboek en Grote Letterboek.

Samenvatting:

In "Kinderjaren" probeert Oberski een indruk te geven van het leven vóór, in en kort na de kampen Westerbork en Bergen-Belsen. De lezer lijkt mee te kijken door de ogen van een klein Joods kind. De razzia, de lange rijen in de Amsterdamse schouwburg, de onzekerheid in Westerbork en dan het vertrek naar Bergen-Belsen. In korte zinnen neemt Oberski ons mee langs de transportwagons, de koffers, de barakken, de stapelbedden, de kinderen, de stromatrassen, de gamellen, de wachttorens, de moeders, de moffen, het prikkeldraad........ Langs de ziekenbarak, de vader, het knekelhuis..... Langs het Verloren transport en de vlektyfus, met Trude terug naar Amsterdam, naar het pleeggezin.

Recensie:

"Kamp Bergen-Belsen heeft lange tijd bekend gestaan als 'beter' dan de andere kampen. Het was een kamp dat vooral bedoeld was voor 'Uitwisselingsjoden', Joodse mensen die uitgewisseld zouden worden tegen Duitse staatsburgers, soldaten bijvoorbeeld, die in het buitenland gevangen genomen waren. 'Ruilmateriaal' dus eigenlijk. De kampbewaarders moesten de mensen dus wel in leven zien te houden. In de eerste jaren van het kamp hadden de Joodse gevangenen dan ook nog voordelen. Maar toen de Duitsers begonnen te snappen dat het moeilijk zou worden de oorlog te winnen werd het leven in Bergen-Belsen barbaars. Volgepropte barakken met verzwakte, zieke, verslagen mensen. Mannen gescheiden van hun gezinnen, door het zware werk en het slechte eten helemaal uitgemergeld. Zoveel moeders en kinderen in één barak. Nauwelijks te eten, niet voldoende kleren, kou, luizen, tyfus, knagende honger.... Jona Oberski was zo'n kind, een jongetje van een jaar of vier".

Zó zou mijn les beginnen. En het zou niet uitmaken of het een geschiedenisles of een les Nederlands fictie zou zijn, of filosofie of maatschappijleer. Want het is een indringend boek. Het geeft 100 en meer ingangen om met pubers na te denken over Über- en Untermenschen, over groepen achterstellen, over oorlog, over Het Beest in mensen. Over groot worden, over emoties verwerken, over overleven, over schrijven om te overleven.

Voor jou 10 anderen, Ida van Mazijk

Voor jou 10 anderen

Oldenhave, M., & Eck, C. van. (2008). Voor jou 10 anderen (druk: Jonge Lijsters, 2011). Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij

Samenvatting

Cynthia wordt als baby door haar moeder achtergelaten in een illegaal kindertehuis. Dit tehuis wordt geleid door mama Riet en haar dochter Mia. Mama Riet heeft het nogal druk met haar honden en haar televisieprogramma’s en besteedt dan ook weinig aandacht aan de tien kinderen die in haar flatje wonen. Cynthia groeit samen met haar broer Frankie op in de smerige flat. Ze gaan niet naar school en komen weinig buiten. Daarnaast zijn alle kinderen in huis bang voor de meedogenloze Mia. 
Op een dag wordt er ingegrepen door hulpverleners. Het “pleeggezin” wordt opgebroken en Cynthia komt terecht in een opvangtehuis. Hier wordt ze verscheurd door verdriet en boosheid. Ze mist mama Riet en de anderen, maar ze kan tegelijkertijd haar verleden niet bevatten. Waarom heeft haar moeder haar achtergelaten bij mama Riet? En heeft mama Riet wel echt van haar gehouden? Met de hulp van vrienden en hulpverleners vindt Cynthia de antwoorden die ze nodig heeft om verder te kunnen gaan.

Recensie

Voor jou 10 anderen is een boek uit de slash-boekenreeks. De boeken uit deze serie zijn gebaseerd op waargebeurde verhalen van jongeren. De verhalen worden op papier gezet door nauwe samenwerking tussen een (bekende) schrijver en de jongere die het verhaal heeft meegemaakt. In het geval van Voor jou 10 anderen zijn dit schrijfster Mirjam Oldenhave en Cynthia van Eck. Oldenhave is onder meer bekend van de Mees Kees boekenreeks.

Het feit dat Voor jou 10 anderen waargebeurd is, draagt bij aan mijn waardering voor het boek. Omdat het Cynthia’s eigen verhaal is, vreesde ik voor een sentimenteel boek, waar de emotie vanaf druipt en nare gebeurtenissen heel expliciet worden beschreven. Deze verwachtingen werden gelukkig niet waargemaakt. De gevoelens van de ik-persoon, zoals haar behoefte aan liefde en de muren die ze opwerpt om zichzelf te beschermen, worden vrij subtiel beschreven. Cynthia is geloofwaardig en verzuipt niet in zelfmedelijden. Integendeel, ze beschrijft haar verdrietige verhaal met de nodige droge humor, iets wat haar geslotenheid soms benadrukt.

"Plop. Een zoute traan in de zoute patat.
'Hé!' Joyo schrok. Hij sloeg meteen zijn arm om me heen, een stugge, leren arm, want hij had zijn jas nog aan. Toen wilde hij zijn stoel naar me toe schuiven, maar dat kon niet zomaar, want het waren barkrukken. Ik lachte terwijl ik toch bleef doorhuilen." (Voor jou 10 anderen, p. 90)

Cynthia groeit in het boek op van kind tot jonge vrouw. Je voelt haar naarmate het verhaal vordert als het ware verharden. Als tienjarig meisje is Cynthia ondanks alles hoopvol, ze kampt met vragen over haar verleden en ze wil zich graag ontwikkelen, maar ze past zich aan het leven in het illegale kindertehuis aan. Vanaf het moment dat ze wordt gescheiden van mama Riet en de andere pleegkinderen verandert dit. Wanneer de hulpverleners de kinderen weg komen halen, spreekt mama Riet de vreselijke woorden uit die Cynthia in het hart raken en tevens de titel van het boek vormen.

“Heb je wel eens een dreun met een boomstam tegen je hoofd gehad? Ik niet, maar vanaf dat moment weet ik hoe dat voelt.
   Ik staarde voor me uit, terwijl de stem van mama Riet in mijn hoofd galmde: ‘Wil je die kinderen weghalen? Prima! Wil je die kinderen weghalen? Prima! Wil je...’
   ‘Aha,’ zei ik zachtjes, en toen nog eens: ‘Aaaa... ha.’” (Voor jou 10 anderen, p. 55).

De scène waarin mama Riet naar de hulpverlener roept dat het prima is dat de kinderen worden weggehaald, omdat ze morgen zo weer tien nieuwe kan krijgen, vormt een keerpunt in Cynthia’s leven. Ze besluit niet alleen niets meer met mama Riet te maken te willen hebben, ze laat ook haar oude, naïeve ik achter in het vieze flatje en sluit zich compleet af voor haar gevoelens. Dit punt in het verhaal geeft dan ook een draai aan de ontwikkeling van het hoofdpersonage.

Niets heeft zin. Een reactie op: Niets van Janne Teller. (Recensie: Julien Reumkes) - Ilse Schuurmans

Teller J.(2000) Niets, Hasselt – Amsterdam: Clavis Uitgeverij

Allereerst mijn complimenten voor de recensent van het boek. Hij beschrijft het intrigerende verhaal van Janne Teller mooi en werpt de juiste relevante vragen op. Ook ik was sterk onder de indruk van het boek. Het is een van die boeken die je zonder meer bijblijven en dat je tijdens en na het lezen echt even niet meer uit je hoofd krijgt. Dat vind ik dusdanig bijzonder dat het mij doet afvragen of het dit effect ook niet op jongere lezers zou kunnen hebben. 

De recensent schrijft:

"Waarschijnlijk vindt het gros van de leerlingen dit onderwerp te zwaar en niet interessant genoeg om een heel boek over te lezen." 

Dat het niet alle jongeren zal aanspreken, daar ben ik het mee eens, maar ik denk (en hoop!) dat het meer is dan enkel een select gezelschap.

Ik hoop dit omdat ik vind dat de filosofische diepgang op een hele mooie en knappe manier toegankelijk wordt gemaakt door de schrijfster. Het vreemde dat het boek heeft, de bondige taal, en de oplopende spanning, maakt het op een eigen manier namelijk ook een pageturner. Het boek is daardoor niet alleen zwaar. Je bent vanaf het begin nieuwsgierig hoe het verder gaat, terwijl je ook steeds banger wordt hoe het gaat aflopen. Daarnaast roept het hoe dan ook een reactie op van de lezer. Je moet er iets mee. Ik denk ook als je 14-16 bent. 

"Al is het boek wel weer interessant voor leerlingen die van horrorverhalen en andere gruwelijkheden houden. Het boek staat namelijk bol van de aangrijpende en soms bloedige scènes die voor sommigen waarschijnlijk wel een bepaalde amusementswaarde hebben."

schrijft de recensent verder.

Ik deel die verwachting niet. Ik vind het boek juist niet een boek voor het publiek dat van horror- en gruwelverhalen houdt ter vermaak. Een van de bijzonder knappe dingen van dit boek is in mijn ogen namelijk juist dat Janne Teller er in slaagt de toch steeds grimmigere daden heel sec vanuit de jonge hoofdpersoon te beschrijven, waarbij ze nergens de grens overgaat of onnodige sensatie schept. Het blijft klein, terwijl je de impact heel goed voelt. Dat maakt dat het voor mij  geen griezel of horrorboek is. Sowieso geen boek om voor het amusement te consumeren.

 Ik denk eerder dat het jongeren trekt die houden van wat vreemde verhalen die wat verder gaan dan het gemiddelde boek. Die ondanks dat ze het boek raar vinden,  ook de drang voelen om verder te lezen. Jongeren misschien die zelf ook weleens vragen hebben over het leven en de zin van alles.

Ronja de roversdochter – Hester Terpstra

Recensie: Ronja de roversdochter

Lindgren, A. (2007) Ronja de roversdochter. Uitgeverij Ploegsma, Amsterdam.

                                   

Samenvatting

Ronja de roversdochter gaat over Ronja die wordt geboren tijdens een stormachtige nacht in de
roversburcht boven op de berg. Haar ouders zijn de rover hoofdman Mattis en zijn vrouw Lovis. Haar geboorte zorgt voor veel geluk en plezier bij haar ouders en de roversbende van Mattis. 

Ze groeit op als een actief, energiek, intelligent en avontuurlijk jong meisje. Dan komt het moment dat haar ouders haar moeten loslaten. Ronja mag de burcht verlaten, het lange uitgestrekte bos is haar nieuwe speelterrein. Haar vader geeft haar een lijst van dingen waar ze voor uit moet kijken. Dan gaat Ronja het bos in, ze verkent het weidse landschap, ontdekt allerlei nieuwe dingen, speelt naar hartenlust tussen de bomen en keert ’s avonds weer terug naar de burcht van Mattis.

Ze ontmoet ook een jongen, genaamd Birk, die net als haar zijn dagen doorbrengt in het bos. Wanneer ze ontdekt dat hij deel uitmaakt van de rivaliserende roversbende onder leiding van de rover hoofdman Borka, vinden er een aantal flinke woordenwisselingen tussen hen plaats. Uiteindelijk verzoent Ronja zich met Birk, en ze worden vrienden als broer en zus. Wanneer Ronia in de problemen komt met de onderaardsen, redt Birk haar ternauwernood. 

Ronja en Birk worden al snel onafscheidelijk. Helaas zijn Ronja’s en Birks vader al jaren vijanden en aartsrivalen van elkaar. Sinds de roversbende van Birks vader is verhuisd naar het aangrenzende deel van Mattis zijn burcht lopen de spanningen tussen de twee families en roversbendes steeds meer op. Het een leidt tot het ander, en uiteindelijk bereikt de ‘roversoorlog’ zijn kookpunt.