Niets heeft zin. Een reactie op: Niets van Janne Teller. (Recensie: Julien Reumkes) - Ilse Schuurmans

Teller J.(2000) Niets, Hasselt – Amsterdam: Clavis Uitgeverij

Allereerst mijn complimenten voor de recensent van het boek. Hij beschrijft het intrigerende verhaal van Janne Teller mooi en werpt de juiste relevante vragen op. Ook ik was sterk onder de indruk van het boek. Het is een van die boeken die je zonder meer bijblijven en dat je tijdens en na het lezen echt even niet meer uit je hoofd krijgt. Dat vind ik dusdanig bijzonder dat het mij doet afvragen of het dit effect ook niet op jongere lezers zou kunnen hebben. 

De recensent schrijft:

"Waarschijnlijk vindt het gros van de leerlingen dit onderwerp te zwaar en niet interessant genoeg om een heel boek over te lezen." 

Dat het niet alle jongeren zal aanspreken, daar ben ik het mee eens, maar ik denk (en hoop!) dat het meer is dan enkel een select gezelschap.

Ik hoop dit omdat ik vind dat de filosofische diepgang op een hele mooie en knappe manier toegankelijk wordt gemaakt door de schrijfster. Het vreemde dat het boek heeft, de bondige taal, en de oplopende spanning, maakt het op een eigen manier namelijk ook een pageturner. Het boek is daardoor niet alleen zwaar. Je bent vanaf het begin nieuwsgierig hoe het verder gaat, terwijl je ook steeds banger wordt hoe het gaat aflopen. Daarnaast roept het hoe dan ook een reactie op van de lezer. Je moet er iets mee. Ik denk ook als je 14-16 bent. 

"Al is het boek wel weer interessant voor leerlingen die van horrorverhalen en andere gruwelijkheden houden. Het boek staat namelijk bol van de aangrijpende en soms bloedige scènes die voor sommigen waarschijnlijk wel een bepaalde amusementswaarde hebben."

schrijft de recensent verder.

Ik deel die verwachting niet. Ik vind het boek juist niet een boek voor het publiek dat van horror- en gruwelverhalen houdt ter vermaak. Een van de bijzonder knappe dingen van dit boek is in mijn ogen namelijk juist dat Janne Teller er in slaagt de toch steeds grimmigere daden heel sec vanuit de jonge hoofdpersoon te beschrijven, waarbij ze nergens de grens overgaat of onnodige sensatie schept. Het blijft klein, terwijl je de impact heel goed voelt. Dat maakt dat het voor mij  geen griezel of horrorboek is. Sowieso geen boek om voor het amusement te consumeren.

 Ik denk eerder dat het jongeren trekt die houden van wat vreemde verhalen die wat verder gaan dan het gemiddelde boek. Die ondanks dat ze het boek raar vinden,  ook de drang voelen om verder te lezen. Jongeren misschien die zelf ook weleens vragen hebben over het leven en de zin van alles.

De thematiek van zin en zinloosheid lijkt misschien wat abstract, zoals het wordt uitgesproken door Pierre Anthon aan het begin van het boek ( "Er bestaat niets van betekenis, dat had ik allang door. Daarom heeft het geen zin om iets te doen, dat heb ik net begrepen.")  maar het is tegelijk wel een thema waarmee je als puber bezig bent, op welk niveau dan ook. De school uitlopen omdat het toch allemaal geen zin heeft, zal bij menig jongere weleens door zijn hoofd geschoten zijn. Dat hij vervolgens in een pruimenboom gaat zitten, zal minder herkenbaar zijn, maar toch. Een beetje dichterlijke vrijheid moet kunnen. Ook voor thema's als groepsdruk en de grenzen tussen goed en kwaad geldt denk ik dat het echt wel thema's zijn die leven bij jongeren. Het boek zal door de vreemdheid en soms abstracte manier van spreken over deze thema's misschien wel wat meer geschikt zijn voor havo en vooral vwo-leerlingen dan voor de gemiddelde vmbo-leerling. Maar het lijkt me echt zo'n boek dat je leest als laatste stap voor dat je naar volwassenenliteratuur overstapt. 

Een boek bij uitstek om als leraar samen met de klas te lezen, en samen voor- en achter af eens dieper in te gaan op al die vragen die het oproept.