Janne Teller: Niets - Reactie op de recensie van Juliën Reumkens, door Robert Termorshuizen

Teller J.(2000). Niets (2e druk, 2010). Hasselt - Amsterdam - New York: Clavis Uitgeverij

   

Niets van Janne Teller heb ik voor het leesdossier van de de eerste periode gelezen en ik was er niet al te positief over. Des te opvallender vond ik de recensie van Juliën en de reactie van Ilse; beiden lieten zich juist overwegend positief uit over het boek! Ik heb m'n verrichtingen voor het leesdossier uit de eerste periode er nog eens bijgepakt en het toeval wil dat ik als extra opdracht een recensie bij dit boek had geschreven. Ik voeg deze recensie aan het blog toe. Het is niet bedoeld als als deel van de opdracht voor deze periode (dit boek kan daar ook niet aan toegevoegd worden omdat ik het eerder al gelezen had), maar als aanvulling op de inspanningen van Juriën en Ilse.

Recensie door Fleur Metzemaekers - Arend van Dam - Echte helden zwijgen niet

Dam, Arend van, (2008), Echte helden zwijgen niet, Uitgeverij Van Holkema en Warendorf: Houten

Samenvatting
Stijn, Morris en Karim zijn drie beste vrienden en gaan naar de brugklas. De laatste dag van de vakantie en voordat ze naar hun nieuwe school gaan, gebeurt er iets vreselijks....

Stijn woont op een boerderij, iets verder fietsen van school dan Morris en Karim. Morris stelt voor de vader van Stijn te helpen de stenen achter de boerderij in het maisveld op te ruimen. Daar stuiten ze op een hoop bijzondere stenen. Stijn is erg geïnteresseerd in  stenen en archeologie. 'Zwerfkeien, botten, bouten, moeren, scherven, houtstronken; er is van alles te vinden.' (Echte helden zwijgen niet, p. 15). 
In plaats van de stenen in een zak te doen besluiten ze er een wedstrijdje mee te gaan steen werpen. Stijn twijfelt, maar wordt al snel door de andere twee overgehaald,

'Stijn aarzelt. Hij kijkt naar zijn vrienden. Die staan alweer met nieuw werpmateriaal in de aanslag. Karim met een platte scherf. Morris met iets bruins. Is het een zwerfkei? Een klomp ijzererts? Verroest metaal? 'Maar er komen auto's aan,' zegt Stijn. Morris kijkt hem minachtend aan. 'Wat ben jij toch een watje. Kom op, alle drie tegelijk.' En Stijn doet wat hij moet doen. Net als de anderen tilt hij zijn hand op. Alle drie zwaaien ze hun arm zo ver mogelijk naar achteren. Hun armen maken vaart en laten los. Maar tot Stijns schrik klinkt er nu geen plons of het geluid van brekend steen, maar het geluid van piepende banden en een harde knal.  'Wegwezen!' schreeuwt Morris.' In de verte klinkt het geluid van een sirene. Een politiewagen? Toch geen ambulance?' Echte helden zwijgen niet, p. 16)

Er is een ongeluk gebeurt. Maar Stijn, Morris en Karim spreken af dat ze hun mond erover houden. Naast dit geheim, wat steeds groter wordt, speelt er bij Stijn nog veel meer. Zo is hij onzeker over de brugklas en over een eventuele verhuizing. En houdt Roos, het leuke meisje dat hij nog kent van de basisschool hem in gedachten ook bezig.

Recensie
Op de achterkant van het boek staat een leuke zin:
'Alleen voor jongens! En voor meiden die durven........' Dat was al iets wat mijn aandacht trok evenals de drukke voorkant. Ik was benieuwd naar dit boek met de mooie titel: Echte helden zwijgen niet. Een boek over vriendschap en jezelf zijn.

De schrijver heeft deze thema's echt heel realistisch, mooi en op een herkenbare manier beschreven. Het boek raakt je meteen, waardoor je verder wil lezen.
Het feit dat er iets is gebeurt waar jij en je vrienden misschien iets mee te maken hebben en je dat geheim moet houden. Bijna elk kind zal ooit met zoiets te maken krijgen. Maar wat doe je in zo'n situatie? Houd je je mond of gaat het aan je knagen en ga je het toch vertellen? Daar hoort ook angst bij, bang voor wat er gaat gebeuren als je het vertelt. Allemaal afwegingen waar je behoorlijk mee kan zitten.
Wanneer de politie op de stoep staat bij Stijn, krijgt hij het enorm benauwd:

'Stijn laat zijn skelter nog een stukje doorrollen en kijkt zijn vader vragend aan. Honderd gedachten razen door zijn hoofd. De politie komt voor hem. Hij is er gloeiend bij. De agent hoeft hem maar een enkele vraag te stellen en hij slaat door. Stijn kan niet liegen. Hij kan onmogelijk liegen. Hoe graag hij ook zou willen.'

Op dit moment weet de schrijver je mee te nemen in de gevoelens van Stijn. Je voelt letterlijk zijn angst. En vraagt je af of hij iets zal zeggen.

De grootste twijfels die Stijn heeft, en die door het hele boek als een rode draad lopen, hebben te maken met de vriendschap die hij heeft met Morris en Karim. Ze zijn al jaren de beste vrienden, maar mede door het ongeluk en het feit dat Morris altijd bepaald wat ze gaan doen gaat Stijn twijfelen. Hij wil eigenlijk niet zo zijn en hij wil ook wel eens wat te zeggen hebben. Hij voelt zich een meeloper en krijgt steeds meer het gevoel dat hij voor zichzelf en anderen op moet komen. Uit dit stukje blijkt weer eens dat Stijn een meeloper is:

'Ik weet een leuk geintje, jongens,' zegt Morris tegen Stijn en Karim. Hij wijst naar de andere kant van het schip. We verstoppen ons. Hoeven we ook niet mee te doen.'

Recensie: De jongen die zijn vader zocht - John Boyne door Juliën Reumkens

Boyne, J.(2014), De jongen die zijn vader zocht. Amsterdam – Boekerij

Samenvatting

Een zeer recent werk (2014) van de auteur van de klassieker, de jongen in de gestreepte pyjama. Het is opnieuw een ontroerend en meeslepend boek waarmee zowel jongeren als volwassenen zich uitstekend zullen vermaken. Naar mijn mening heeft John Boyne weer uitstekend werk geleverd met deze titel.
Het boek speelt zich af in de periode rondom de Eerste Wereldoorlog en beschrijft de zoektocht van de Britse jongen Alfie Summerfield naar zijn vader Georgie. Aan het begin van het boek is er nog sprake van een ‘happy family’ die samen de vijfde verjaardag van Alfie viert. Dit is echter ook de dag dat de oorlog uitbreekt (28/7/14) en alles verandert.. De sfeer slaat om wanneer Georgie besluit zich aan te melden voor het leger. Alfie’s moeder en oma doen nog verwoede pogingen om dit te voorkomen, maar Georgie is vastberaden. Als hij zich niet vrijwillig meldt, zou hij uiteindelijk toch wel gedwongen worden. Zijn gezin blijft verslagen achter... Wel zal hij trouw blijven schrijven, neemt hij zich voor. En met kerstmis zou hij vast weer thuis zijn. In het begin valt het allemaal nog erg mee, de trainingen zijn leuk en de sfeer is ontspannen. Dit verandert echter op het moment dat hij daadwerkelijk moet vechten aan het front. Al snel verandert de toon van zijn brieven en vraagt hij zich af waarom hij in godsnaam hiervoor gekozen heeft. Vanaf dat moment komen er geen brieven meer, althans dat wordt Alfie verteld. Tegen hem wordt gezegd dat zijn vader op een geheime missie is en daarom niet meer kan schrijven, hij zal wel dood zijn denkt hij bij zichzelf.. 
Iedereen in de straat heeft het moeilijk tijdens de oorlog, zo ook de familie Summerfield. Om zijn moeder bij te staan besluit Alfie om nog maar twee dagen per week naar school te gaan, voor de rest van de tijd gaat hij geld verdienen als schoenenpoetser op King’s Cross Station. Op een dag poetst hij de schoenen van een arts en door een windvlaag vliegen al zijn akten door de stationshal. Tijdens het oprapen hiervan, valt zijn oog op een wel heel bekende naam en soldaatnummer. Namelijk die van zijn vader Georgie Summerfield, 14278. EAST SUFFOLK & IPSWICH HOSPITAL. Hij was dus toch niet dood!
Alfie besluit op een geheime missie te gaan en komt erachter dat zijn vader in een ziekenhuis ligt voor mensen die krankzinnig zijn geworden door de oorlog, een aandoening genaamd shellshock. Wanneer hij de omstandigheden in het ziekenhuis ziet draait zijn maag zich om, hier kan zijn vader niet langer blijven! Hij besluit dat zijn vader terug naar huis moet…

---

Recensie
De jongen die zijn vader zocht is een titel van John Boyne, dit is natuurlijk ook de man die de klassieker de jongen in de gestreepte pyjama heeft geschreven. Onvermijdelijk zal dit boek dan ook vergeleken worden met zijn illustere voorganger. Het verschil is dat deze keer niet de Tweede, maar de Eerste Wereldoorlog de achtergrond is waartegen het verhaal zich afspeelt. Wel gebeurt dit wederom door de ogen van een jongetje, de protagonist in het verhaal, genaamd Alfie.
Met dat in mijn achterhoofd ben ik het boek gaan lezen. Ondanks dat er soms wel erg veel vergelijkingen zijn aan te wijzen zijn met De jongen in de gestreepte pyjama, vond ik ook dit een ontroerend en vermakelijk verhaal om te lezen. Het is vrij simpel geschreven, waardoor je geen enkel probleem hebt om er doorheen te komen. Ook het thema spreekt mij persoonlijk erg aan. Naarmate het boek vordert word je steeds meer geboeid door het verhaal, en toen ik er eenmaal inzat wilde ik het ook direct uitlezen. Dit komt door de korte en levendige schrijfstijl waarin hoofdstukken elkaar in rap tempo opvolgen. Je kom steeds meer te weten over het hoe en waarom van Alfie’s vader en wat er nou daadwerkelijk aan de hand is.

De scène waarin Alfie voor het eerst in het ziekenhuis komt waar zijn vader ligt, raakte mij het meest. Hij heeft totaal geen idee waar hij terecht is gekomen en schrikt zich rot, dit komt aandoenlijk over. In dit ziekenhuis liggen allemaal teruggekeerde en verwarde soldaten met psychische aandoeningen waarvan men op dat moment nog niet precies kan vaststellen wat het is. Ze worden vaak gezien als dienstweigeraars of deserteurs en worden zelfs teruggestuurd naar het front. Later wordt dit bekend als het shellshock syndroom. Vooral het feit dat je het door de ogen van de op dat moment 9-jarige Alfie ziet, zorgt ervoor dat deze keiharde werkelijkheid extra hard binnenkomt en je als lezer erg ontroert. In onderstaande passages komt de verwardheid van de patiënten en de onwetendheid van Alfie naar voren .

‘He, jij daar,’ zei de tweede man, die zijn vinger opstak alsof hij een kind in de schoolbanken was. Hij hield het boek omhoog. ‘Ze heeft een minnaar.’
‘Laat het alsjeblieft ophouden,’ zei de eerste man die met gesloten ogen voorover boog.
‘Wat moet ophouden?’
‘Haar man weet van niets,’ zei de tweede man lachend. ‘Maar ze is Frans. En je weet hoe de Fransen zijn. Die springen overal bovenop.’
De eerste man dook plotseling voorover in bed. Alfie schrok zich rot, deed de deur open en rende snel weer de gang op.
Het kreunen kwam hier vandaan; alle mannen leken verschrikkelijke pijnen te lijden.
(de jongen die zijn vader zocht, pag. 131)

‘’Zijn vader kon hier onmogelijk zijn. Niemand kon op zo´n plek blijven zonder gek te worden. Terug op de gang hapte hij naar adem en dacht hij even dat hij moest overgeven.’’
(de jongen die zijn vader zocht, pag. 133)

In dit hoofdstuk wordt pijnlijk duidelijk welke verschrikkelijke gevolgen de oorlog had voor vele soldaten, en dan zijn zij nog degenen die levend zijn teruggekomen. Ik vond dit een van de meest aangrijpende passages uit het boek en deze scène zal ook de leerlingen raken. Ze worden hier keihard met de neus op de feiten gedrukt.

Het boek is geschreven voor leerlingen van 12 jaar en ouder en wat mij betreft zeer geschikt voor deze doelgroep. Leerlingen ontwikkelen kennis van de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog en het fenomeen shellshock. Met mijn achtergrond als geschiedenisdocent zie ik genoeg mogelijkheden om de vakken Nederlands en Geschiedenis te laten samenwerken en de leerlingen actief aan de slag te laten gaan. Het lijkt me leuk om samen met de leerlingen een leerzame en creatieve opdracht te bedenken en deze uit te werken. Ik zal dit boek dan ook zeker aanraden tijdens mijn lessen!

Reactie op recensie van Liza Uijting , Komt een vrouw bij de dokter - Kluun (door Juliën Reumkens)

Kluun. (2003). Komt een vrouw bij de dokter. Amsterdam: Rainbow.

In navolging op de vele vrouwelijke recensie/reacties op dit boek, wilde ik het boek eens beoordelen vanuit mannelijk oogpunt. Voorop stellen wil ik dat ik het een bijzonder goed geschreven en ontroerend boek vind, dat iedereen eigenlijk zou moeten lezen.Ook ben ik het voor het grootste gedeelte eens met de door Liza getrokken conclusies.

Zoals al door Liza aangegeven, krijg je in dit boek te maken met een moreel dilemma, namelijk die van de hoofdpersoon Stijn. Een man die in moeilijke tijden, waarin zijn vrouw te maken krijgt met borstkanker, zijn troost zoekt in avonturen met andere vrouwen(eerlijk gezegd deed hij dit ook al voordat de ziekte geconstateerd werd). Liza schrijft hierover:

‘’ Tijdens het lezen van het verhaal krijg je een hekel aan Stijn en zou je hem graag een klap in zijn gezicht willen geven, maar toch wekt hij sympathie op. Hij is er voor zijn vrouw en wil er ook voor haar blijven zijn.’’

Met deze opmerking ben ik het vrijwel eens. Het geeft je als lezer namelijk een heel dubbel en onbehagelijk gevoel, waarbij je vanzelfsprekend snel geneigd bent om Stijn te veroordelen. Natuurlijk is het als man van een vrouw in deze situatie onjuist dit te doen, maar als (kleine) kanttekening wil ik plaatsen dat hij zichzelf telkens blijft confronteren met gewetensvragen, en of de liefde nog wel aanwezig is. De eerlijkheid waarmee dit beschreven is geeft hem iets ontwapenends. Je krijgt op bepaalde momenten zelfs bijna medelijden met hem, en daardoor is het moeilijk hem keihard te veroordelen. Het is dus zeker moreel verwerpelijk wat hij allemaal uitvreet, laat daar geen misverstand over bestaan, maar vanuit een bepaald oogpunt ook wel weer te begrijpen.(Al denk ik dat deze perceptie verschilt met die van van velen vrouwen).

Reactie van Fleur Metzemaekers op recensie van Julien Reumkens – Blauwe Plekken van Anke de Vries

De Vries, Anke (1992), Blauwe plekken, Rotterdam: Lemniscaat

Na het lezen van het boek Blauwe plekken van Anke de Vries kan ik me helemaal vinden in de mening van Julien. Ook ik raad dit boek aan, aan mijn leerlingen in de eerste en tweede klas. Mede door het feit dat Anke de Vries de personages heel realistisch neerzet. Je kan je helemaal inleven in de personages en voelt echt met hen mee. Zeer zeker met Judith. Als het ware kan je haar pijn voelen nadat ze mishandelt is. Zij leeft continue in angst. Het onderwerp is alledaags, zonder dat je het weet zijn er veel kinderen die dit dagelijks moeten meemaken. Tijdens het lezen raakt dat je extra. Je weet dat er kinderen zijn die dit meemaken maar omdat je het vaak niet weet, kan je niks doen.

De gebeurtenissen in het boek zijn heftig, maar ze geven wel inzicht in wat er allemaal achter verschillende deuren kan gebeuren. Het boek roept vragen op:
- Wat zou jij doen in deze situatie?
- Wie kan Judith vertrouwen?
- Gaat ze weg bij haar moeder?
Allemaal vragen waar Judith mee te maken krijgt.

Julien beschrijft de enige sympathie die hij heeft voor de achtergrond van de moeder van Judith. Ik kan me daar niet helemaal in vinden. Als je zoiets zelf hebt meegemaakt weet je als geen ander hoe erg dit is en wat voor invloed dit op je leven kan hebben. Daarbij vind ik dat je op zo’n moment zelf hulp moet zoeken en niet het leven van notabene je kind kapot moet maken.

Wat ik net als Julien fijn vond is dat de hoofdstukken kort en spannend zijn, dat leest lekker weg.
Het is niet moeilijk te lezen, maar zowel voor jong als oud geschreven. Het onderwerp is niet kinderachtig, daarom kun je het als volwassene ook prima lezen.

Eigenlijk zou iedereen dit boek een keer moeten lezen omdat het een inspiratie kan zijn om signalen, die wijzen op mishandeling , snel te herkennen. Zodat er ingegrepen kan worden. Ik zal dit boek dan in mijn klassen blijven promoten.

Reactie: Kinderjaren. Jona Oberski. Reactie op de recensie van Marijke Welten. Door Ilse Schuurmans

OBERSKI, JONA (1978). KINDERJAREN. 'S-GRAVENHAGE: BZZTÔH

Ook ik heb naar aanleiding van de recensie van Marijke Welten het boek Kinderjaren van Jona Oberski gelezen. Hoewel ik door haar recensie wat huiverig was voor de heftigheid van het boek. Ik ben bijzonder slecht in kinderleed. 

"Het is een indringend boek. Lees het met je klas en wees er samen stil van", schrijft Marijke. Dat zegt ze heel mooi. Zo mooi dat ik er bij voorbaat al bijna stil van werd en besloot toch te wagen het boek te lezen. Ik las het vlot en vond het een goed boek, maar wat me bevreemdde was dat ik er in eerste instantie veel minder door geraakt werd dan ik verwacht had. Waar ik alleen al bij het terugdenken eraan weer compleet ontdaan raak van Het Dagboek van Anne Frank, Sophie's Choice of Haar naam was Sarah, bleef ik hier een beetje daas voor me uit staren toen ik het dichtklapte. Ik vond het daarmee zeker niet meteen minder goed, maar het verbaasde me wel. Lag het aan mij? 

Na wat passages herlezen en nog eens terugkijken naar de duidingen van Marijke besefte ik wat hier mogelijk speelde. Wat je in het boek leest zijn, zoals Marijke schrijft, vooral "eindeloze observaties zonder de beladenheid van interpretaties. " 

Marijke vervolgt dan:

"De afstand tussen de kleine 'onbetrouwbare' ik-verteller en de meer ervaren, en inmiddels goed geïnformeerde lezer leidt tot een psychologisch schokeffect."

Dat laatste bewerkte deze stijl bij mij dus blijkbaar niet meteen. Natuurlijk relateer je als geïnformeerde lezer de observaties van het jongetje aan die verschrikkelijke geschiedenis die nog steeds niet te bevatten is, maar ik zit op het moment van het lezen zelf blijkbaar vooral in het perspectief van de ik-verteller als het gaat om emoties. 

Mij verwarde denk ik dan ook niet zozeer het gebrek aan interpretatie, maar vooral het gebrek aan emoties van het jongetje. De angst, de pijn, het verdriet. Wat gaat er in hem om? Daar krijg je maar heel soms een glimp van, maar vrijwel nooit direct. Jona Oberski beschrijft grotendeels uiterst sec wat het jongetje ziet en hoort, onbewogen haast.

Wanneer zijn vader overlijdt, bijvoorbeeld: 

De dokter draaide zich om en zei: "Het is gebeurd." Mijn moeder huilde en liep naar mijn vader. Zij legde haar hand tegen zijn wangen en gaf hem een kus op zijn voorhoofd. Ik zei dat dat toch gevaarlijk was, maar zij zei dat ik nu weg moest gaan, omdat het afgelopen was en omdat ik beloofd had om daarna weg te gaan." (p.70). 

en zelfs wanneer de jongen in het 'ketelhuis' tussen de lijken en ledematen naar delen van zijn vader zoekt, blijft het bijna zakelijk:

Ik keek naar het gezicht. De ogen waren zwart. De wangen mager. De baard kort, zoals van mijn vader. De neus leek er ook op. Ik keek naar de handen. Zij leken op die van mijn vader. Maar het lichaam leek helemaal niet op dat mijn vader.(p. 76)

Vreemd genoeg maken deze feitelijke beschrijvingen het zeker bij teruglezing het boek juist ook weer zo sterk. Het geeft eigenlijk heel goed de absurdheid weer van de hele geschiedenis. Niet alleen die van het jongetje en zijn ouders. Niet alleen die van Jona Oberski. Maar van alle joden in de Tweede Wereldoorlog.  

Zo'n geschiedenis kún je als je hem zelf hebt meegemaakt misschien alleen maar vertellen als je geen enkel gevoel toelaat.

Reactie van Fleur Metzemaekers op recensie van Liza Uijting – Komt een vrouw bij de dokter van Kluun

Kluun, (2003), Komt een vrouw bij de dokter, Amsterdam: Uitgeverij Podium

 

 

 

 

 

Toen dit boek net uitkwam heb ik het gelezen, daarna de film gekeken en voor deze reactie het boek nogmaals gelezen.

Telkens weer bekruipt me het ‘haat’ gevoel jegens Stijn, de hoofdpersoon. Dit gevoel beschrijft Liza ook, daarentegen heeft ze ook sympathie voor Stijn en vindt ze dat Stijn ondanks zijn vreemdgaan er wel is voor Carmen en Luna. Deels ben ik het daarmee eens. Hij is er zeker voor haar en vooral wanneer haar einde nadert. Maar dat iemand er vaak ’s avonds niet is, zodat Carmen veel alleen is kan er bij mij niet in. Ik zou denken, ben er juist die laatste maanden van haar leven elk moment voor haar, buiten je werk.  

Toch vind ik dat Kluun hiermee een goed boek heeft neergezet. Het onderwerp is er een van deze tijd. En hoeveel mannen worstelen niet met verdriet wanneer hun vrouw deze lijdensweg moet ondergaan. Stijn verwerkte dat op deze manier, maar menig andere mannen zullen dat op een andere manier doen.

Het boek heeft mij, net als Liza meegezogen. Ik wilde het in een keer uitlezen, benieuwd naar de afloop.  

Waar ik het in Liza’s recensie niet helemaal mee eens ben is het feit dat het een luchtig en geestig boek is. Het onderwerp is voor mij zeer zeker niet luchtig, ik vind het vooral heel zwaar en roept nare herinneringen op. Het zet me aan het denken en geeft me een naar gevoel. Wat het dan wel weer luchtig maakt is de manier waarop Kluun zijn karakters neerzet. Dat doet hij op een realistische manier en je kan je goed inleven in de personen. Dat Stijn (bijna) altijd vrolijk is dan wel weer wat onwaarschijnlijk.

Geestig vind ik het niet, ja de hoofdpersoon misschien. Hij gedraagt zich zo, maar over de gehele linie vind ik het niet geestig. Het roept veel in me op, verdriet, haat, liefde, angst.

Voor de middelbare scholier vanaf een jaar of 15 is het een goed boek. Zoals Liza al beschreef maken ze op deze manier kennis met de ziekte, ze zien wat de ziekte inhoudt en wat het met mensen kan doen.

Een meisje uit mijn klas heeft het voor haar laatste boekbespreking gelezen (de eenvoudig communiceren versie) en zij was er ook door gegrepen.