Recensie: Afblijven! - Hendrik Meijer

Afblijven, Carry Slee. Houten, Van Holkema en Warendorf (1998). Dit is een heruitgegeven filmversie (gemoderniseerd) uit 2009.

Het meisje Melissa mag dansen in een videoclip van de rapper Brainpower en dat vindt ze natuurlijk geweldig. Ze is op van de zenuwen als ze moet voordansen en iemand van haar dansvereniging biedt haar een XTC-pil aan, met de garantie dat het dan een stuk beter zal gaan.
Zoals het een goed jeugdboek betaamt, wordt zij afhankelijk van drugs en gaat het steeds slechter met Melissa. Ze komt steeds minder thuis en op het hoogtepunt (of dieptepunt) raakt zij door drugs in coma en wordt ze opgenomen in het ziekenhuis.
Haar vriend Jordi ziet het allemaal met afschuw gebeuren. Hij gaat naar haar op zoek, wanneer ze in een drugspand zit en in die bewuste coma (…) raakt. Ze blijken onafscheidelijk en aan het eind gaat het weer goed met Melissa en hebben de twee verkering.

Een les tijdens mijn stage was aanleiding om dit boek te gaan lezen. In de methode Op Niveau stond een stuk uit het boek, dat ik heb voorgelezen. Aansluitend vroeg ik de leerlingen om het thema, de inhoud en wat ze van het verhaal vonden. Daarna hebben ze verwerkingsopdrachten gemaakt: een eigen einde of een waarschuwingsposter. Leerzaam dus voor alle partijen.
Omdat ik dat deel van het verhaal las heb ik meteen de mogelijkheid gepakt zelf het boek te lezen. Het staat als een huis: er is diepgang, het onderwerp raakt en de gevolgen zijn confronterend. Het boek is verfilmd. Sommige leerlingen gaven aan de film al te hebben gezien.
De personages in het boek zijn zeker realistisch. Net als veel andere jeugdboeken gaat dit exemplaar over een meisje met een dansdroom. Dit keer is het personage realistisch neergezet en ga je ook als jongen (man) mee in het verhaal. Je wil haar tegenhouden, maar dat gaat natuurlijk niet. Ze komt wel erg makkelijk aan drugs. Ik kan me niet voorstellen dat het écht zo makkelijk gaat, behalve als je in bepaalde wijken of straten woont.
Overal is drugs, ook in het plattelandsdorpje waar ik ben opgegroeid, maar de eenvoud moest natuurlijk worden opgeschreven ter waarschuwing. Positief aan het boek vind ik trouwens dat het geen continu opgeheven vingertje is. Je wordt meegenomen in de belevingswereld van de hoofdpersoon.
Melissa komt in ieder geval sneller aan een XTC-pil dan ik vroeger aan een Dextro Energy:

“Ben je zenuwachtig?” vraagt Jim.
“Ja,” zegt Melissa.
“Waarom?” vraagt Jim
Wat een vraag zeg, denkt Melissa. Ga zelf even lekker in je eentje voor die filmcrew dansen. Ze doet moeite om aardig te blijven. “Ik ben bang dat ik niet durf… en dat ze dat zien.” Nu ze het uitspreekt moet ze bijna huilen.
“Dus eigenlijk wil je meer lef,” zegt Jim.
Melissa knikt. “Helemaal nu ik jou heb zien dansen.” Ze neemt nog een slok water.
“In dat geval heb ik wat voor je,” zegt Jim.
“Oh ja? Wat dan?”
Jim doet zijn hand open. Melissa kijkt ernaar. In zijn hand ziet ze een XTC-pil. Melissa aarzelt. Ze heeft nog nooit XTC geslikt. Maar dan denkt ze aan de clip. Stel je voor dat het haar lukt, alleen maar door die ene pil. En ze neemt hem in. [pagina 31]

Het is voor de doelgroep erg confronterend en hard en dat maakt het spannend en educatief. De vraag is natuurlijk of scholieren van nu er wat van aantrekken, maar de bedoeling van het boek is duidelijk en goed. Er wordt nergens omheen gedraaid.
Ik weet alleen niet of die wereld heel realistisch is. Misschien wel, maar ben ik hem nog niet tegengekomen. Ik verbaas me in ieder geval wel over hoe eenvoudig het met de jongeren in het boek misgaat. Het is wel problematiek die jongeren kunnen tegenkomen. Ik ben zelf altijd wat huiverig voor boeken die te veel zeggen hoe gevaarlijk het is om bier te drinken of drugs te gebruiken. Het is heel gevaarlijk en het is gif. Ja, jongeren moeten ervan afblijven. Maar volgens mij moeten schrijvers wel zoeken naar de juiste toon.
Wat ik bedoel is dat ik vind dat jongeren niet bang moeten worden gemaakt om uit te gaan, of om los te komen van je ouders. Constant geraken de jongeren in jeugdboeken in grote problemen, wanneer ze zich losrukken van hun ouders.
Dit boek gaat daar verder in. Dit boek vertelt wat er echt met je kan gebeuren, wanneer je helemaal je eigen gang gaat, nadat je net een dikke middelvinger hebt opgestoken naar alle waarschuwingen die je hoorde. Maar ja:

“Slachtoffer nummer zeven,” zegt de broeder gehaast. “Melissa de Raaf.”
De artsen rennen met de brancard naar de intensive care. Jordi holt er achteraan. Hij wil mee de behandelkamer in gaan, maar een verpleegster houdt hem tegen.
“Je mag niet naar binnen.”
Jordi kijkt naar Melissa, die naar binnen wordt gereden. Zou ze hier ooit nog levend uit komen? Ineens raakt hij in paniek. “Ze mag niet doodgaan…”
“De dokter doet wat hij kan.” En de verpleegster trekt de deur dicht. [pagina 138]

Het is een spannend moment in het boek, omdat je op de voorgaande pagina’s Melissa de vernieling in hebt zien gaan en dat Jordi steeds meer om haar lijkt te geven. Je voelt daardoor de wanhoop en de spanning. Het is een goed en eigentijds boek dat de problematiek van de huidige generatie op een juiste wijze naar voren brengt.

Recensie: Zaterdagnachtkoorts - Hendrik Meijer

Zaterdagnachtkoorts, Tine Bergen. Antwerpen, Standaard (2013).

Het boek Zaterdagnachtkoorts van Tine Bergen gaat over de hartsvriendinnen Nore en Charlot. Ze zitten samen op een dansclub en ze weten alles van elkaar. Er komt een auditie om met die dansgroep op te gaan treden in een nachtclub, of een dancing. Daar wordt een tienerparty gehouden en de meiden willen daar maar wat graag aan meedoen.
Nore mag van haar ouders meedoen aan de auditie, maar Charlot niet. Daar verbazen de meiden zich over, omdat Nore van Charlot gewend is dat ze veel méér mag van haar ouders dan zij zelf. Bovendien zitten ze in het examenjaar.
Charlot wordt jaloers op Nore en ze lijken elkaar te negeren. In ieder geval wordt duidelijk dat hun innige band (ze zijn ook nog eens achternichten van elkaar) behoorlijk onder druk staat.
Op school leert Nore Eric kennen. Eerst kijkt Nore weg, maar dan lijkt ze opeens best in hem geïnteresseerd. Ze maken samen huiswerk.
Nore komt door de auditie en natuurlijk komt het met Charlot ook weer goed: samen dansen ze de sterren van de hemel op de tienerparty.

Struinend door de Arnhemse bibliotheek liep ik opeens met dit boek in mijn handen. Een meidenboek, een genre waar ik tijdens de eerste periode zo voor gevallen was. Ze komen zo ‘fout’ op me over, zoals in een droomwereld van meisjes: het meisje wil iets, van haar vader mag het niet, de onderdanige en onzekere moeder geeft eigenlijk haar dochter gelijk en uiteindelijk krijgt het kind haar zin. Dat is héél kort door de bocht de strekking van zo’n boek en eigenlijk is Zaterdagnachtkoorts niet anders.
Ik werd gaandeweg zelfs blij dat ik dit boek ben gaan lezen. Tijdens mijn stage bij het Staring College werd in de tweede helft elke week een boekpresentatie gegeven door een leerling. Eén meisje gaf een presentatie over een boek dat in hetzelfde genre valt als Zaterdagnachtkoorts.
Ik merkte dat ze echt helemaal had meegeleefd en dat meisje, dat ambities had en werd tegengewerkt door De Volwassenen, was ook aan het dansen.
Dezelfde ingrediënten, dezelfde thematiek: ik realiseerde mij dat hier echt de interesse van die jonge meiden ligt en dat het daarom nodig is me daarin te verdiepen. De leerlinge vond haar boek heel tof omdat het over die dansambitie ging, over roem, over in de spotlights staan.
Dat maakt meteen dat dit een boek voor de massa is. Het is ook makkelijk te lezen en de kaft ziet er aantrekkelijk uit, met een lachende meid in een ingewikkelde pose.
Inhoudelijk is het boek door al die cliché’s niet serieus te nemen. Ik vind het eerder lachwekkend. Neem bijvoorbeeld het broertje van Nore: hij begint zich opeens anders te kleden. Hij draagt strakkere T-shirts, doet geheimzinnig. Doet opeens de deur van zijn slaapkamer op slot, óók als hij zelf binnen zit. Bovendien ruikt het opeens steeds vaker erg muf op de bovenverdieping van het huis.
Mijn gedachten dat hij uit de kast zou komen (gezien dat T-shirt) of bijvoorbeeld een hennepkwekerijtje was begonnen, bleken onjuist. Uiteindelijk bleek dat hij stiekem een konijn op zijn kamer hield, dat hij had overgenomen van een vriendinnetje. Plotseling realiseerde ik me weer: het is een jeugdboek.
Het boek is in hoofdstukken verdeeld. Die beginnen allemaal met een citaat uit een bekende popsong. Dat maakt het boek enerzijds makkelijk om in de tijd te plaatsen, anderzijds maakt dat het boek snel verouderd, omdat kinderen van veertien echt de hits van vijf of zes jaar geleden nog kennen of ‘cool’ vinden. Bovendien ontgaat me de relevantie ervan en lijkt me de toevoeging eerder debet aan het boek te zijn, wanneer de schrijfster het nodig acht het verhaal daarmee te moeten aankleden om het leesbaar te houden.
Zaterdagnachtkoorts is onmiskenbaar een meidenboek. Dat blijkt al helemaal uit de volgende passage, wanneer Nore en Charlot net hebben afgesproken tijdens het stadten een milkshake te gaan halen:

“Daar zeg ik geen nee tegen.” Charlot zwaaide met een flesje zilverkleurige nagellak. “Maar eerst zijn onze nagels nog aan de beurt.”
Keurend hield Charlot haar hand voor haar gezicht nadat ik drie nagels had gelakt. “Het staat me wel.”
“Het staat je prachtig”, kwam een winkeljuffrouw zich ermee bemoeien. “Waarom probeer je de rest van je nagels ook niet?”
“Mag dat dan?”
“Tuurlijk, het is toch een tester. En ik zeg dat het mag. Jonge meiden moeten worden aangemoedigd om make-up te proberen, anders heb ik over een paar jaar niks meer te doen.” De winkelbediende knipoogde en verdween achter een rek vol parfum. [Pagina 25]

Eén en al non-informatie die losstaat van het verhaal. Maar het illustreert wel hoe mierzoet de meiden met elkaar omgaan. Dat is weer nodig om het gevoel dat later in het boek nodig is, te versterken. Charlot gaat roddelen over Nore. Nore luistert stiekem mee, terwijl Charlot dat niet weet:

“Nore is al zo lang jaloers op mij. Je wilt het niet weten! Ze pakt de zaken altijd zo onhandig aan bij haar ouders dat ze vaak geen toestemming krijgt. En dan kwam ze elke keer weer uitjammeren bij mij en vragen of ik niet kon helpen. Of mijn moeder geen goed woordje wilde doen. Dus ik had verwacht dat ze mij wel zou steunen nu het een keer omgekeerd was. Maar nee hoor. Ze liet geen kans voorbijgaan om erin te wrijven dat zij wel auditie mocht doen en ik niet. Daar word je niet vrolijk van, dat kan ik je wel verzekeren.”
“Dat kan ik me moeilijk van Nore voorstellen.” Paulien klonk ongelovig.
“Ik ook. Maar toch is het zo.” Charlot was stellig. [Pagina 88 en 89]

Je wordt als lezer meegesleept in een meidenruzie die uiteindelijk weer helemaal goed komt. Haar broertje Sebastiaan heeft dus gewoon een konijn in plaats van een vriend of een plantage en de romance met Eric komt pas tot een explosie op pagina 165, waar de twee elkaar zoenen. Heel oppervlakkig voor volwassenen allemaal, maar eigenlijk ligt hier gewoon een puik meidenboek.

Broederliefde

Broederliefde

Van Lieshout, Ted, 2011, Gebr., Haarlem, Gottmer. Recensie door Monique Rademaker.

Ben je nog een broer wanneer je broertje dood is. Volgens de schrijver van het boek het hoofdthema. Maar daarnaast loopt de even indrukwekkende zoektocht van de broers naar hun geaardheid. Van het begin tot het eind is dit een verpletterend boek. Zo integer en warm geschreven dat de twee broers Maus en Luuk onder je huid gaan zitten.

 

Lukas en Marius of kortweg Luuk en Maus. Twee broers met tussen hen een leeftijdsverschil van zo’n anderhalf jaar. Luuk de stille oudste en Maus de uitbundige jongste. Met dit duo maak je kennis op een bijzondere manier. Maus is overleden aan een ziekte. Aan de vooravond van de eerste verjaardag na het overlijden van  Maus heeft Luuk het dagboek van zijn jongere broertje uit zijn slaapkamer gehaald. Niet om het te lezen maar om het vol te schrijven omdat het daarmee net zoveel van hem wordt als van zijn broertje. Dit alles omdat zijn moeder heeft besloten op de verjaardag van Maus zelf alles uit de kamer van de dode tiener te verbranden. ‘In rook achterna te sturen’, (p,13). Ze wil van haar huis geen bedevaartsoord maken en wil rigoureus van zijn spullen af. Luuk mag uit de slaapkamer van zijn overleden broertje halen wat hij wil. Maar niet de spullen uit zijn bureaulades. Maar daar ligt nu juist wel het dagboek. Luuk wil het redden omdat hij het ooit aan Maus cadeau heeft gedaan. Door  er zelf in te schrijven maakt hij het ook van hem. Tot grote woede van zijn moeder. Door de bladzijdes van Luuk eruit te schuren kan ze het boek alsnog verbranden. En dat brengt Luuk op het ingenieuze plan om tussen de regels van Maus door te gaan schrijven.  

“Maus, hoe erg zou je het vinden als ik lees wat jij geschreven hebt? Heel erg/beetje erg/helemaal niet erg/wel goed? Zie je, als ik schrijf op de bladzijden die jij volgeschreven hebt, tussen de regels door en in de kantlijnen en overal waar maar plaats is, dan kan mam jou gedeelte niet meer scheiden van het mijne. En zo red ik je dagboek want het moet overleven.  Maus, begrijp je dat ik, als ik tussen je regels door  schrijf, er niet aan ontkom dat ik lees wat er wel staat?”(p, 46)

In het eerste deel lees je dus de gedachtegangen van Luuk, de oudste broer die nu bijna een jaar geen broer meer is en daar veel moeite mee heeft ondanks dat ze niet een hele hechte band hadden in de laatste jaren van hun gezamenlijke leven. In het tweede deel vanaf pagina 47 maak je kennis met Maus. Van Lieshout heeft dan de gedachte, het dagboekdeel van Maus op papier gezet. Daartussen het commentaar van Luuk die het geheel zit te lezen. Door deze schrijfstijl zorgt Van Lieshout ervoor dat het duo met elkaar in gesprek lijkt te zijn. Weliswaar een vrij eenzijdig gesprek maar de schakeling van de gedachtegangen van de ene personage naar de andere maakt dat je meegezogen wordt. In deel 2 zie je dat Maus eigenlijk heel erg verlangt naar contact met zijn oudere broer. Niet alleen om zo maar met hem te praten maar omdat ze hetzelfde zijn. Maus heeft allang in de gaten dat Luuk, net als hij, homoseksueel is. Maar Luuk wil dit maar niet erkennen.

Vanuit het oogpunt van Maus:

“Ik had gedacht dat als ik tegen Luuk zei dat ik misschien zo ben, hij makkelijker zou kunnen toegeven dat hij het ook is. Maar niks hoor. Het lijkt wel precies andersom. Alsof ik hem heb weggejaagd!” (p, 63).

De zoektocht nar hun beider geaardheid loopt door tot aan het eind van het boek. De climax daarvan is bijzonder mooi beschreven. Het voert te ver om dat hier nu weg te geven. Het is aan te raden om het zelf te lezen. Deze zoektocht is, denk ik, in de jeugdliteratuur een niet veel voorkomende. Het doorbreekt een groot taboe onder jongeren. Mijns inzien is dit alleen om die reden al een jeugdliteratuurboek die met de grote L van Literatuur. Ook voor volwassene is dat zo. Nergens gaat de schrijver op de hurken zitten waardoor je je als lezer een klein kind voelt. Het boek is voor volwassene minstens zo interessant als voor kinderen.  Dat komt niet alleen door de zoektocht naar de seksuele geaardheid van de jongens maar ook door de wijze waarop het verlies van een broer of zoon wordt omschreven. Wat doet de rouwverwerking met een gezin. Iedereen doet dat op zijn eigen manier maar kan je elkaar daar in vinden.

“Maham. Kunt u nou even luisteren?” “Hm.” Toen Marius stierf bleef u gewoon moeder, namelijk mijn moeder. Maar ik verloor mijn enige broer. Mijn vraag is: ben ik nog steeds broer of ben ik enig kind geworden?” (p, 133)

Van Lieshout behandelt deze heftige thema’s met een luchtigheid die het boek integer maakt. Hij zit niet bewust in het sentiment te prikken. Hij laat je kennis maken met twee heel verschillende jongens die door de dood dichter bij elkaar komen. En aan het eind van het boek kan ik maar 1 conclusie trekken. Dit boek heeft meer dan terecht de Theo Thijssen-prijs, de staatsprijs voor jeugdliteratuur, gewonnen.

Recensie: Jongste ontdekkingen: ollekebollekes - Hendrik Meijer

Drs. P, Jongste ontdekkingen – Ollekebollekes. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 2013.

De poëziebundel Jongste ontdekkingen is samengesteld door Michèl de Jong en Cees van der Pluijm. Het boekje is een bloemlezing uit het werk van Drs. P (Heinz Polzer). De samenstellers noemen de korte gedichtjes ‘Ollekebollekes’, versvormen van de vriendschap. Het boek staat vol achtregelige versjes uit het late leven van Drs. P. Toegankelijk, soms ook niet, soms wat vaag, soms heel concreet kort, humoristisch, cynisch. Maar misschien ook allemaal niet.

Tijdens mijn werk heb ik met mijn collega’s uitgebreid gesproken over het werk van Drs. P. Aanleiding was mijn bezoek aan een veerpont in Lathum, waardoor het gelijknamige gedicht van de schrijver ter sprake kwam: heen en weer, heen en weer, heen en weer, heen en weer…
Omdat ik zijn werk niet heel bewust heb meegemaakt, maar wel continu zijn naam tegenkwam wanneer ik me verdiepte in de Nederlandse cultuur, besloot ik voor de boekenlijst voor de opleiding tot docent Nederlands te kiezen voor een bundel van deze dichter annex cabaretier, annex artiest.
Het boek leest erg lekker weg. Een draak van een cliché om een boek te kwalificeren, maar veel diepgang heeft het (ik zou haast zeggen: natuurlijk) niet.
De gedichtjes zijn te kort om er echt in te verzakken, om echt geraakt te worden. Wel zijn ze grappig, soms erg flauw. Soms in de eerste instantie grappig, om ze vervolgens wel erg flauw te vinden.
In de categorie leuk, want spelen met taal en de melodie van poëzie:

Spannende fietswedstrijd
‘Waar is de ploegleider?’
‘Nog niet vertrokken!’
Zo klinkt het verschrikt

‘Hij heeft per ongeluk
Bloedsomloopremmende
(Dus de verkeerde)
Tabletten geslikt’ [pagina 41]

Of deze:

Nooit aan de top geweest?
Nergens een prijs gehaald?
Nimmer gelauwerd?
Word niet desperaat

Streef toch niet steeds naar het
Allerondoenlijkste
U moet berusten
Wanneer het niet gaat [pagina 40]

Het boek is verdeeld in hoofdstukken als Erotomania, Tijdsbeeldverhelderend, correspondeerplezier en reisgenootschappelijk. In het hoofdstuk Correspondeerplezier staan de versjes onder foto’s, die klaarblijkelijk zijn gecorrespondeerd naar anderen. Onder een afbeelding man Manneken Pis van Brussel:

Wat doet dat ventje nu?
Iets wat hij nodig vindt
In ’t openbaar
En in strijd met de wet

Neen, volg zijn voorbeeld niet
Waterwerktuigelijk
Vlak om de hoek
Is een herentoilet [pagina 51]

Dit bovenstaande vind ik een erg flauwe. Het neigt welhaast naar onderbroekenlol om over een plassend beeld te gaan schrijven en het te vermenselijken. Maar aan de andere kant vind ik dat Drs. P-onwaardig, omdat ik de gedichten in de bundel over het algemeen wel waardeer. Je komt als lezer snel in de cadans van de tekst, bovendien kun je een glimlach om sommige versen niet onderdrukken.
Onder een foto met daarop twee waslijntjes afgerolde condooms:

Zouden dit kousen zijn?
Neen, zij zijn gummiwaar -
voor onze toekomst
Van zeer groot belang

Niet antibijslaap maar
Antibevolkingsgroei
Zullen ze zorgen
Voor minder gedrang [pagina 53]

Persoonlijk vind ik dit alles behalve een dijenkletser. Maar toch waardeer ik die continue melodie van de taal. Een klein element uit het leven wordt hier beschreven in acht regels poëzie, op een manier die… Ja, wat is het eigenlijk? Gemengde gevoelens.
Deze dichtbundel pak je om snel te lezen. Het is heel makkelijke poëzie. Dat kun je als negatief zien, maar het maakt het wel toegankelijk en begrijpbaar voor een grote doelgroep. De bundel is daarom geschikt voor jong en oud. Daarom zou je dit prima aan een schoolklas kunnen voorleggen en ze een verwerkingsopdracht kunnen laten maken: schrijf bijvoorbeeld zelf eens drie achtregelige versjes over de meest eenvoudige dingen in het leven. Met de bus reizen, de afwas doen of zand kruien in een moestuin. Heen en weer, heen en weer, heen en weer…

Recensie: De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween - Hendrik Meijer

Jonas Jonasson (2009) De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween, Utrecht, Signatuur (2011)

Het verhaal gaat over Allan Karlsson, een man die 100 jaar wordt. In het begin van het boek wordt duidelijk dat hij hier geen zin in heeft en wil verdwijnen. Hij klimt uit het raam, gaat met de bus richting een treinstation en komt via een merkwaardig figuur in het bezit van een koffer met 50 miljoen Zweedse Kronen.
Karlsson gaat op reis en komt allerlei merkwaardige types tegen. Bovendien krijgt hij enerzijds criminelen achter zich aan omdat hij in het bezit is van zoveel geld, anderzijds wordt hij ook gezocht door de politie omdat hij betrokken is bij onder andere moord.
Telkens belandt Karlsson in situaties die uit de hand lopen en steeds opnieuw lijkt hij een beslissende rol te spelen in de afloop ervan. Iets dat een rode draad lijkt in zijn leven, want het boek gaat steeds weer terug naar momenten in zijn leven.
Karlsson komt in contact met de groten der aarde door zijn vaardigheden als ontploffingsdeskundige. Het zijn bizarre avonturen en ontmoetingen, die al snel laten zien dat het boek niet realistisch is. Het boek heeft een open eind, de lezer vult het slot zelf in door alle scenes die eerder in het boek beschreven zijn.

Het boek is me met veel enthousiasme aangeraden, en dat begrijp ik. Het leest erg lekker weg. Persoonlijk houd ik wel van ietwat absurdistische verhalen, omdat het leven overdag al genoeg gestructureerd moet zijn. Absurdistische verhalen laten meestal veel over aan de fantasie van de lezer en dat vind ik erg prettig.
Het boek van Jonassen wordt er beeldend van, het zet je inbeeldingsvermogen aan het werk. Dat ik nog altijd met warme gevoelens terugkijk op een Scandinavische vakantie van (schrik) 23 jaar terug, helpt ook mee. Ik ruik de bossen waar de Mercedes doorheen rijdt en zich verstopt, ik zie de boerderij voor me waar de olifant verstopt wordt en het gezelschap zich voor de politie verschuilt en ik kan me het uitzicht tijdens de vlucht levendig voorstellen.
Ik kan me eigenlijk wel identificeren met Allan Karlsson. Persoonlijk houd ik er ook niet van door mijn verjaardag in de belangstelling te staan. Vluchten gaat mij te ver, bovendien onthoud ik mijn geliefden ervan mij te kunnen feliciteren en dat zou mij bepaald niet in dank worden afgenomen.
Voor mijn huidige baan kom ik regelmatig in woonzorgcentra en dan denk ik aan het dilemma: of als een kasplantje binnen zitten zonder hulp, of (wanneer je op leeftijd bent) je overgeven aan de hulp en de misschien wel overvloedige interesse van het zorgpersoneel in een behoorlijk klinische omgeving. Dat je zelfs op leeftijd toch uiteindelijk gillend wil weglopen, kan ik me levendig voorstellen. Dus als je 100 wordt, met alle gevolgen van dien, waarom zou je dat dan niet doen?
Inhoudelijk was het niet lastig het boek in één keer uit te lezen. Wanneer je kijkt naar de dikte van het boek en activiteiten als werk, studeren en nog meer boeken lezen, dan kun je niet anders dan het boek in een kleine week te lezen. Daardoor was het voor mij wel lastig om de verhaallijn goed te blijven volgen. Er komen namelijk erg veel namen in voor en het verhaal springt in de tijd, waardoor je scherp moet blijven wanneer je dit boek leest.

 Een voorbeeld van het boek dat me erg aanspreekt is het moment dat Allan de Amerikaanse president Truman ontmoet. Hij gaat met hem dineren en het wordt erg gezellig: ‘Daarna keerde Truman zich naar de ober, die de flinke bestelling van taco’s, enchilada, maïstortilla’s en een serie verschillende sauzen opnam.
‘En wat wilt u erbij drinken, meneer?’ vroeg de ober.
‘Twee flessen tequila,’ antwoordde Allan.
Harry Truman lachte en vroeg of hij van plan was om de vicepresident onder de tafel te drinken. Allan antwoordde dat hij de afgelopen jaren had geleerd dat de Mexicanen brandewijn konden maken die bijna net zo zuiver was als de Zweedse, maar dat de vicepresident natuurlijk melk mocht drinken als hij dat prettiger vond.’ (pagina 104)

Leuk aan het boek is om de presidenten en dictators die in dit boek voorkomen, menselijk worden neergezet. Sterk om te lezen is daarbij het contrast dat de hoofdpersoon, Allan, geeft aan het boek. Zijn nuchtere houding relativeert het zakelijke, kille imago van de wereldmacht.
Toch gaat het boek in mijn ogen soms ‘over the top’. Soms gebeurt er zó veel, dat het allemaal niet meer zo goed te volgen of te rijmen is. Uiteindelijk volgt er wel een (vergezochte) link, maar dat is voor mij persoonlijk al te laat.
Echt slechte delen kent het boek in mijn ogen niet, maar de introductie van de Russische dictator Stalin was op dat moment een beetje te veel (zie pagina 231):
‘Kameraad Stalin sloot net een gezellig diner af met zijn onderdanen Berija, Malenkov, Bulganin en Chroejtsjov in de residentie Krylatskoje, toen hem het bericht bereikte dat Vladivostok niet meer bestond, nadat een brand in een container met dekens uit de hand was gelopen.
Stalins nieuwe favoriet, de daadkrachtige Nikita Sergejevitsj Chroejtsjov, vroeg of hij een goede raad in de kwestie mocht geven.’
Op dat moment dacht ik aan de groep mensen, onder wie de Schoonheid, die zich in het heden van het boek inmiddels om Allan heen leefden – de mensen die mee gingen met de vlucht voor inmiddels de politie en de hele goegemeente. Ja, Allan had blijkbaar een indrukwekkend verleden, maar op een gegeven moment wordt het in mijn ogen echt te veel.
Het einde van het boek vond ik nogal abstract, nogal vaag. Omdat het over een oude man gaat, was ik lang in de veronderstelling dat de man aan het dromen was of aan het dementeren, dat er iets zou gaan gebeuren in het boek dat de suggestie wekt dat er niks is gebeurd.
Een boek als dit vind ik vragen om een sterk sluitend einde. Ik vond dat vervelend omdat ik het boek in partjes moest lezen en me inmiddels wel afvroeg hoe het boek in hemelsnaam moest eindigen. Hoe die ontmoetingen in Spanje, Iran en de Verenigde Staten een nog sterkere factor zouden krijgen in de climax van het boek. Dat gebeurde helaas niet.

Toch was het boek ontspannend en ontroerend. Ik wilde als lezer niet dat die oude man van 100 gepakt zou worden door de politie, en daardoor een proces aan zijn broek kreeg. Laat hem dan een knallend uiteinde krijgen op de één of andere manier. Dat miste ik.
Je wordt als lezer namelijk wel door de emoties meegesleept. De hachelijke avonturen raken je wel, laten je meegaan in de melodie van het boek.
Voor een klas weet ik wel een puike verwerkingsopdracht: bedenk een ander einde. De politie pakt een 100-jarige man op die in korte tijd heel wat op zijn kerfstok heeft gekregen. Wat gebeurt er?

Ik zoek een woord - Mieke ter Voert

Hans en Monique Hagen (2013) Ik zoek een woord, Amsterdam, Querido
Bekroond met een Zilveren Griffel in 2014

In Ik zoek een woord hebben Hans en Monique Hagen 167 gedichten over taal verzameld, om ‘van A tot Z te verslinden’ (Ik zoek een woord, covertekst). De gedichten zijn geschikt voor iedereen van 9 tot 99 jaar. In de bundel zijn gedichten opgenomen van 109 dichters, waaronder het schrijversechtpaar zelf. Veel bladzijden worden opgesierd door illustraties van Deborah van der Schaaf.

Hans en Monique Hagen zeggen in de flaptekst dat deze gedichten als een feestelijke slinger aan elkaar geregen zijn. Ik kan me hier absoluut in vinden. Het was een feestje om deze bundel te lezen. Ik sloeg maar wat graag steeds een bladzijde om, om te ontdekken wat het volgende gedicht mij zou brengen. De doelgroep is ‘iedereen van 9 tot 99 jaar’. Ik weet niet of kinderen vanaf 9 jaar alle gedichten in deze bundel zullen begrijpen of kunnen interpreteren. Deze doelgroep is zo ruim doordat er gedichten zijn opgenomen uit de jeugdliteratuur maar ook uit volwassenenliteratuur. Als voorbeeld hiervoor het gedicht op pagina 51:

Moeilijke oefening

stel je eens
een gedicht voor,

zwart op wit.

lees nu eens
enkel het wit.


Sylvie Marie

(Ik zoek een woord, p.51)

Wat direct in mij opkomt is: “Dat kan toch helemaal niet?” Als volwassene vind ik het al lastig om hier ‘iets’ in te zien, een kracht of schoonheid van dit gedicht. Laat staan dat kinderen hier iets mee kunnen. Ik denk dat ze snel de bladzijde om zullen slaan.

Ik zoek een woord leest lekker weg. Veel van de gedichten zijn kort, waardoor je er snel doorheen bladert. Wat niet noodzakelijk is bij gedichten is dat ze rijmen, en dat is ook terug te zien in deze bundel. Veel gedichten rijmen, maar net zoveel gedichten rijmen niet. De verzameling gedichten is veelal luchtig van aard. Om dit luchtige te illustreren deel ik meteen twee gedichten.

Chinees

Schaatsertjes met inktvoetjes
op papierwit ijs
en toen is het Chinees ontstaan

Ruth Koops van ’t Jagt

(Ik zoek een woord, p.92)

Snelheid

Als ik het woord
brood lees
hoe snel ga ik
dan van de
eerste naar
de tweede o?

En als ik het schrijf?

K. Schippers

(Ik zoek een woord, p.24)

Recensie door Fleur Metzemaekers

Robben, Jaap (2007) De nacht krekelt, Breda: De Geus

In 2007 komt Jaap Robben met de dichtbundel De Nacht Krekelt. Het is een dichtbundel met een serieuze knipoog naar de wereld. Jaap Robben valt vooral het hilarische op. Hij schrijft 30 typografische gedichten, gedichten met een beeldgrap.

Ik moest in het begin heel erg wennen aan de vorm van de gedichten. Jaap Robben gebruikt verschillende lettertypes, zijn gedichten rijmen bijna nooit, de zinnen staan soms kriskras door elkaar en toen ik bij 'Ofeladio' kwam ontdekte ik dat dat geen gedicht was, maar een verhaal. Op zich niet heel vreemd, want sommige van zijn gedichten lijken ook net verhaaltjes. 'Ofeladio' is een verhaal wat als enige van de 6 ook meerdere bladzijdes beslaat. Het is een humoristisch verhaal over een tripje naar Berlijn. Het feit dat er ook verhaaltjes tussen zitten maakt het ook weer tot een speels geheel, wat ik vaak erg leuk vind. Het lijkt dan niet zo serieus, al bedoelt Jaap Robben dat soms wel. Bijvoorbeeld met het volgende gedichtje:

'Onder de dikke druppel bloed
op mijn knie mist een velletje.

Vanmiddag heb ik het verloren
op het stoepje om de hoek.

Zodra de zon weer opkomt,
begin ik daar met zoeken.

Hopelijk heeft de wind
het laten liggen en zag

een muisje het niet aan
voor een heel dun plakje worst.'
(De nacht krekelt, Knievelletje vermist)

Voor een kind kan dit heel herkenbaar zijn en een serieus geval. Jaap Robben knipoogt op een lieve, speelse manier naar dit 'vervelende' geval voor kinderen.