recensie Eline wordt een ster van Do van Ranst, door Marijke Welten

Ranst, D. van (2010). Eline wordt een ster. Antwerpen: Manteau

van de serie "Wablieft; klare taal, goed verhaal" (verhalen in korte zinnen en gemakkelijke woorden)

recensie door Marijke Welten

Het boek bevat 122 pagina's en is ook in luisterboek verkrijgbaar.

De mevrouw van de centrale bibliotheek in Nijmegen moet even nadenken, maar schudt dan haar hoofd: "makkelijk lezen voor jongeren?, nee sorry....we hebben natuurlijk wel het makkelijk lezen plein op de kinderafdeling........ maar ja, dat bedoel je niet hè?"  Nee, dat bedoel ik niet. "Maar wacht eens, misschien bij de volwassen afdeling?"

De titel bevalt me niet echt. Maar de mevrouw staat enthousiast naast me op en neer te springen. "Ja, Do van Ranst! Die is echt goed hoor, een Vlaamse schrijver. Schrijft kinder- en jeugdboeken, en schrijft ook theaterstukken. Zie je, toch jeugd!! Ik geloof zelfs dat hij prijzen gewonnen heeft. Ja, die is echt goed!"

"Klare taal, goed verhaal" staat er op de harde kaft van het boek. Het is een 'Taalpunt-boek'.  Bijna elke zichzelf respecterende bibliotheek heeft tegenwoordig een 'Taalpunt' (in oprichting). 

De Bibliotheek Gelderland Zuid heeft er ook een: ze willen "mensen helpen met leren lezen en schrijven en het ontdekken van Nederland." Het verraadt dat ze niet verwachten dat de doelgroep vooral uit autochtone Nederlanders zal bestaan.
Ze hebben leesboeken om te oefenen, informatieboeken zonder moeilijke woorden (die bovendien niet te dik zijn), luisterboeken voorgelezen op cd, gesproken boeken op daisy-rom, en gemakkelijke tijdschriften en kranten en speelleermaterialen.
(http://www.obgz.nl/leren/nederlands-leren/taalpunt.html)

Eline wordt een ster is onderdeel van de Wablieftserie, en een 'Taalpunt-boek, niveau 2'. Ik kan nergens terugvinden wat de niveaus betekenen. De Vlaamse Wablieft-serie omvat "vlotte boeken in duidelijke taal voor volwassen beginnende lezers. De boeken zijn boeiend, spannend, ontroerend, interessant..... En geschreven door bekende auteurs." (http://wablieft.be/wablieft) Alle Wablieftboeken zijn ook in luisterboekvorm verkrijgbaar, en dat haalt me over de streep. Want voor mensen die moeilijk lezen is meeluisteren een belangrijk hulpmiddel, weet ik uit de praktijk.

Korte inhoud:

De moeder van Eline Bakker heeft alleen aandacht voor haar zwakbegaafde, lichamelijk zwaar gehandicapte broertje, Arthur. Haar vader heeft "in thuis al jaren geen zin meer"(Eline wordt een ster, p. 4). 

Eline droomt van een carrière als actrice. Als ze de hoofdrol in een film krijgt met de succesvolle acteur en regisseur Django Tack als tegenspeler, lijkt ze zeker van haar toekomst. Eline is veel op reis, het gaat goed met de opnames en..... met de liefde. Maar dan kan haar moeder de zorg voor 'Tuurke' niet meer aan en stort ze in. Met Eline uit huis, haar moeder ziek en haar vader die nauwelijks voor Arthur kan zorgen, staan ze voor de vraag: moet Arthur naar een instelling? Eline maakt een keus. 

Recensie:

Tot pagina 73 is het een eenvoudig verhaal, maar met een aardige opzet: de vriendschap die ontstaat tussen een serveerster in de brasserie van de schouwburg en Eline, de auditie, de hoofdrol, en het voortdurend moeten kiezen tussen de zorg voor haar broer Arthur en haar eigen acteertalenten. Maar vanaf bladzijde 73 begint er een zware Bouquetreeks-lucht uit het boek op te stijgen. Het thema 'voortdurende zorg voor het gehandicapte broertje' moet wijken voor het thema: 'de prins op het witte paard, die natuurlijk rekening houdt met de voortdurende zorg voor het gehandicapte broertje'. Dat is jammer, want daarmee verliest het boek aan realiteitswaarde en zeggingskracht.  Althans.... voor mij. Maar misschien begint voor de moeilijk lezende puber daar pas het spannende stuk....

""Eline!", roept hij.
"Django."
Hij zit op zijn eentje in het salon.
"Waar zijn........"
"Boven of zo", zegt hij.
"Ze zagen je aankomen en wilden ons even alleen laten".
"Fijn."
Django gaat staan. Hij kijkt me vol
verwachting aan.
Als ik vlak bij hem ben, sluit hij me in zijn
armen.
"Eline toch...", zegt hij. " (Eline wordt een ster, p. 81)

Ik weet dat veel meiden op het VMBO wel in zo'n werkelijkheid (willen) geloven. Bij dit soort boeken komen er dan ook altijd twee vragen in me op:
Komt het op de VMBO-puber-meiden niet net zo gekunsteld over als bij mij? De ervaring op mijn vorige school heeft me geleerd: bij het merendeel niet. En dat brengt me dan direct bij mijn tweede vraag? Moeten wij willen dat deze meiden (wat het is beslist geen jongensboek!) een dergelijk boek 'voor mogelijk' houden? Op die vraag heb ik (nog) geen antwoord. Het gekozen ik-perspectief en het geworstel met de kwestie of ze voor haar broertje moet kiezen of voor haar acteercarrière, maakt van Eline nog geen round character. Het blijft allemaal heel beperkt en 'plat'.

Een tweede haak aan het boek is het Vlaamse taalgebruik. Waar dat bij wat meer complexe boeken nagenoeg geen rol speelt, wordt het in boeken met eenvoudige, 'klare' taal wél een issue! Ik had daar vooraf absoluut niet bij stil gestaan. Maar woorden als 'dienster', 'job', 'inkomhal', 'komaan' en zinnen als 'hij zit op zijn eentje in het salon' (mijn onderstreping) vallen erg op in deze teksten. Op zich is het een mooi aanknopingspunt om het met leerlingen over de Vlaamse taal te hebben. Laat ze maar eens op zoek gaan naar die 'vreemde' woorden en laat ze ze maar eens vervangen door 'gewone' Nederlandse synoniemen. Maar het kan leerlingen ook irriteren en het leesplezier ontnemen. Ik zou er als docent in ieder geval op bedacht zijn dat boeken uit deze serie dus vragen kunnen oproepen.

Wel mooi vind ik de korte scenes rond Arthur. Van Ranst weet daar met enkele woorden het dilemma van de kwetsbare broer-zusrelatie neer te zetten.
"Zo, zo lief.
Hij zit in een rolstoel.
Hij kan dus niet lopen.
En hij kan ook niet praten.
Tenminste, je begrijpt hem niet.
Hij heeft een syndroom.
Welk, dat weet ik niet.
Ik weet wel dat hij de liefste broer in de hele
wereld is.
Soms sluit hij me in zijn armen.
Een kwartier lang. Soms langer.
Soms huil ik zachtjes als hij dat doet.
Weet je, hij zit zo opgesloten.
Opgesloten in die stoel.
En opgesloten in zichzelf.
Soms schaam ik me.
Dat ik zo normaal ben." (Eline wordt een ster, p. 6)

""Ik bedoel: ik ben Eline en....."
"Eline!", zegt hij.
Hij wil me zoenen.
Maar ik houd hem tegen.
"En ik ben ook Arthur", zeg ik. (Eline wordt een ster, p.101)

Als ik op de site van Do van Ranst kijk, staat Eline wordt een ster niet bij zijn gepubliceerde titels. Dat snap ik wel. Wablieft?

Mooi meisje. Verliefd op een loverboy. Recensie van Eva Rodigas. Reality Reeks, Eenvoudig Communiceren

Hoefnagel, Marjan, mei 2005, Mooi meisje, Verliefd op een loverboy. Amsterdam: Uitgeverij Eenvoudig Communiceren.

Korte inhoud van het boek.

Laura is een meisje van 15 jaar met rode krullen. Ze woont bij haar oma in een klein boerderijtje. Haar moeder is op jonge leeftijd gestorven en haar opa vorig jaar. Laura weet maar heel weinig van haar moeder, haar oma vertelt bijna nooit over haar. Ze weet wel dat haar moeder 16 was toen ze in verwachting van Laura was.
Als Laura naar het galafeest van haar school gaat is de grote broer van Zina, Abdul, de chauffeur. Laura is erg onder de indruk van Abdul. De hele avond danst hij met haar, geeft haar 1001 complimentjes en zorgt ervoor dat ze zich heel erg bijzonder voelt. Hij vraagt haar die avond nog verkering en Laura zegt ja. Ze is in de 7de hemel. Als ze na het feest bij Zina blijft slapen komt Abdul bij haar in bed liggen en gaat ze (haar eerste keer) met hem naar bed. De weken erna is Abdul super lief, overlaadt haar met cadeautjes en blijft Laura het gevoel geven dat ze het beste is dat hem ooit is overkomen. Totdat hij zegt dat hij geldproblemen heeft en geld van haar wil lenen. Hij speelt gruwelijk in op haar gevoelens en zij leent hem het geld. Ze krijgt elke week wat van het geld terug, tot ze weer geld aan hem moet lenen, maar dat heeft ze niet. Of ze dan misschien voor een keertje met iemand anders naar bed wil, voor een keertje maar. Eigenlijk wil Laura dit niet, maar omdat Abdul zegt dat hij anders in grote problemen komt, doet ze het toch. Dit gebeurt hierna steeds vaker, tegen de wil van Laura in. Ze wordt ook mishandeld als ze het niet doet. Op een dag dat het weer gebeurd is, komt ze met de fiets op weg naar huis terecht bij de vuurtoren vlak bij haar huis. Ze trilt zo erg (ze heeft drugs gekregen voor ze met de andere mannen naar bed moest) dat ze niet meer kan fietsen. David, de 25 jarige jongen die al jaren stiekem verliefd is op Laura en in de vuurtoren woont, schiet haar te hulp. Hij heeft in de loop van de jaren heel mooie schilderijen gemaakt waar Laura elke keer op staat. Hij laat haar inzien dat Abdul foute plannen met haar heeft. In eerste instantie wil ze hem niet geloven, maar uiteindelijk komt ze er achter dat hij gelijk heeft. Samen met David doet ze (nadat ze per sms bedreigd is door een compagnon van Abdul) aangifte tegen de mannen. Een jaar later heeft Laura nog steeds contact met David. Hij vertelt haar dat hij al heel lang verliefd op haar is. Laura vindt dit prima. Dan is het boek afgelopen.

Recensie

Ik heb dit boek gekozen, omdat het onderwerp helaas actueel is onder de jeugd. Ik was heel benieuwd hoe de schrijfster dit moeilijke en beladen onderwerp op een gemakkelijke manier zou beschrijven. Ik vind dat ze daar voor een groot deel in is geslaagd. Ik denk dat leerlingen die moeite hebben met lezen dit boek echt gemakkelijk kunnen lezen. De zinnen zijn kort, het lettertype is groot en de woorden die gebruikt zijn, zijn niet erg moeilijk. Toch zijn er een aantal zaken waar ik me in het verhaal een beetje aan gestoord heb, het strookte niet met mijn verwachting.
Als eerste is dat de oma van Laura nooit iets over haar overleden moeder wil vertellen. Het enige dat Laura weet is dat ze veel te jong is overleden. Hieronder citeer ik de passage waar dat in het boek verteld wordt. (blz.18)
Laura heeft nooit veel over haar moeder geweten.
'Je moeder is jong gestorven', heeft haar oma gezegd.
Dat was eigenlijk alles.
Laura kan zich haar moeder heel vaag herinneren.
Ze was bijna twee toen haar moeder stierf.
Ik vind dit erg ongeloofwaardig. Ik geloof niet dat een pubermeisje van 15 niet kritischer naar haar oma is als ze dingen over haar overleden moeder wil weten. Even later in het hoofdstuk dringt ze (ik denk voor de eerste keer) wat meer aan en krijgt ze het dagboek van haar moeder. Ze is hier erg blij mee.
Het tweede aspect in het boek dat ik vreemd vond was het personage David. Het is een 25 jarige jongen (10 jaar ouder dan Laura dus) die alleen in de vuurtoren vlak bij het huis van Laura woont. Hij is een erg goede schilder en hij heeft heel veel schilderijen van de omgeving gemaakt waar Laura elke keer op staat. Hij is verliefd op haar terwijl hij Laura helemaal niet persoonlijk kent. Wat me aan hem stoorde is dat hij de term 'mooi meisje' voor haar gebruikt tijdens het schilderen. Dat zijn exact dezelfde woorden die loverboy Abdul tegen Laura zegt om haar in te palmen. Ik kreeg er een beetje de kriebels van. Hieronder een passage waarin hij de term gebruikt. (blz.16)
David heeft de hele nacht doorgewerkt.
Ook het laatste schilderij is nu af.
Tevreden kijkt hij naar zijn werk.
'Mooi meisje', mompelt hij.
Voorzichtig raakt hij met de topjes van zijn vingers één van de schilderijen aan.
Een van de schilderijen waarop Laura tegen de wind in fietst.
De wind waait door haar rode krullen.
Het een na laatste stuk van het verhaal dat me ook tegen stond had wederom met David te maken. Hij is degene die Laura ertoe zet om aangifte te doen bij de politie. Dat is natuurlijk een goede zaak. Maar ik blijf het vreemd vinden dat de schrijfster ervoor gekozen heeft om de jongen 25 jaar te laten zijn. Ik denk dat een meisje van 15 niet snel aan een 'onbekende' jongen van al 25 jaar haar verhaal gaat doen en dan met hem naar de politie gaat. En dat hij op het einde van het boek zijn liefde aan haar verklaart vind ik ook bijzonder. Ik vind op die leeftijd 10 jaar leeftijd verschil erg veel....Hieronder citeer ik het gedeelte waarin hij aan Laura vertelt dat hij al heel lang verliefd op haar is.
David krijgt een tentoonstelling in het gemeentemuseum met de schilderijen waar Laura op staat.
'Nu kan ik aan iedereen laten zien hoe leuk en mooi je bent', zegt David.
Hij trekt haar naast zich op de bank.
'Want dat vind ik. Al heel lang.'
Laura kijkt hem verbaasd aan.
'Je kent me pas een jaar', zegt ze.
'Nee', zegt David.
'Ik ben een hele tijd geleden al verliefd op je geworden."
'O?' vraagt Laura.
'Ja,' zegt David.
'Ik heb op Koninginnedag eens een portret van je getekend, op straat.
Weet je dat nog?'
Laura vindt het prima dat hij verliefd op haar is, ze legt haar hoofd op zijn schouder. Het is een aanname, maar ik denk dus dat ze er geen problemen mee heeft dat een 25 jarige jongen al jaren een oogje op haar heeft zonder dat ze dat zelf ooit geweten heeft. Ik weet natuurlijk niet hoe goed hun band in het laatste jaar is geworden, maar het lijkt mij dat een gemiddeld pubermeisje dit redelijk freaky vindt.
Het laatste stuk dat ik minder geloofwaardig aan het boek vond was het feit dat de vader van Laura waarschijnlijk eenzelfde soort jongen is geweest als Abdul. Of hij ook een loverboy was kom je niet te weten, maar het was wel een player die erg veel vriendinnetjes tegelijkertijd had. Ik vind het wel erg 'toevallig' dat dit zowel bij Laura als har moeder het geval is. Laura is gelukkig niet zwanger geraakt. Dit is het gedeelte uit het boek dat Laura daar achter komt. (blz. 118 en 119)
Laura vraagt aan haar oma om over haar vader te vertellen. Oma schrikt daarvan, maar vertelt wel over haar vader.
Laura is bang dat oma niets meer zal zeggen.
Maar tot haar verrassing praat oma door.
'Je vader deugde niet', zegt ze.
'Hij was een mooie jongen, die met veel meisjes tegelijk ging.
Je moeder had daar geen idee van.
Ze dacht dat ze het enige meisje in zijn leven was.'

Laura had gedacht dat ze nog veel meer wilde weten.
Maar ineens is dat gevoel over.

Ik denk dat de schrijfster er goed in is geslaagd om de boodschap van het boek over te brengen. Ze wil de jonge meiden echt waarschuwen voor loverboys. Door het personage Laura zo realistisch te beschrijven denk ik dat veel meiden zichzelf wel met haar kunnen identificeren. Hopelijk niet in de dingen die Laura overkomt, maar wel met haar personage zelf. Verder denk ik dat de leerlingen die moeite hebben met lezen het ook erg fijn vinden dat dit boek niet zo dik is, grote letters en korte zinnen heeft. Misschien motiveert ze dit om het boek te gaan lezen.
Al met al denk vind ik dat het boek goed aansluit bij de doelgroep. Mijn eigen bezwaren zullen voor de leerlingen in mijn klassen hoogstwaarschijnlijk niet gelden en dan is het een prima boek om te lezen. Ik zou het in mijn klassen dan ook zeker wel aanraden aan de (moeilijk lezende) meiden waarvan ik het idee heb dat ze wel gevoelig zijn voor mooie praatjes van 'gevaarlijke' jongens. Want welk meisje vindt het op die leeftijd nou niet leuk om aandacht van de jongens te krijgen....?

recensie Doe maar, dicht maar.... 2012 door Marijke Welten

Kappert, I. (red.) . (2012). Doe maar dicht maar..... 2012. Groningen: Xeno

Jongerenpoëziebundel

Recensie door : Marijke Welten

Klikt het wel tussen jongeren en poëzie? En dan bedoel ik niet 'het elfje dat je moet maken over Syrië of het armoedeproject van dit jaar' of 'experimenteer eens met je sinterklaasgedicht'. Nee echte poëzie, die je kunt lezen, maar vooral ook herlezen, waar je over na moet denken, mee moet stoeien, op moet kauwen.....

Het Poëziepaleis is hét startpunt voor kinderen en jongeren die iets willen weten over poëzie of er zelf mee aan de slag willen. "Het Poëziepaleis organiseert o.a. de wedstrijden Kinderen en Poëzie voor basisscholen en Doe Maar Dicht Maar voor het voortgezet onderwijs (die dit jaar 30 jaar bestaat, MW), verzorgt workshops en masterclasses, produceert lesmateriaal, publiceert dichtbundels en coacht jonge dichters. Het Poëziepaleis is productiehuis, kenniscentrum, ontmoetingsplek en vraagloket.", aldus hun eigen website. (http://www.poeziepaleis.nl/)
Voor docenten is het vooral een snoeppot met heel veel goed (op niveau en gevarieerd) én erg belangrijk: kant-en-klaar lesmateriaal.

Gaat de gemiddelde leerling van de onderbouw VMBO, HAVO of VWO vrijwillig naar zo'n website? Nee, de kans is klein dat leerlingen daar op hun zwerftochten over het internet aanbelanden. Daarom is het aan ons docenten om de bewegwijzering te zetten!

Ik heb de bundel van 2012 eens wat beter onder de loep genomen. Het resultaat van de Doe Maar Dicht Maar wedstrijd van 2012: de 100 mooiste gedichten verdeeld over twee leeftijdscategorieën: 12- 14 jaar en 15 - 18 jaar. Liefde, liefdesverdriet en vriendschap winnen het maar nipt als onderwerp van doodgaan en afscheid (16 tegen 14), over pesten staat er maar één gedicht in. Over school en examens komen er twee gedichten in voor, culturele - of huidskleur-verschillen zijn onderwerp van vier gedichten. Drie gedichten gaan over snoep (inderdaad alle drie in de leeftijdscategorie 12 tot 14 jaar). De zon, maan, sterren, de hemel, de nacht, het stille, het witte en het grijze, blauwe en groene, horen, voelen en ruiken, ruisen, strijken en het zachte, maar ook schreeuwen en stormen, druppels al dan niet van de regen komen in heel veel gedichten voor. Grootse emoties, soms kinderlijk, soms volwassen 'light'. Deze bundel staat dicht bij jongeren. Bij alle jongeren?

Ja, wij kunnen wat met dit materiaal: wij kunnen het toegankelijk maken voor alle jongeren. Deze bundel is in te zetten bij lessen poëzie, maar zeker ook bij andere lessen. Neem nu: "social networking" van Julia Ranft, 16 jaar.

Vleesboek.
Zo heet mijn social network programma.
Je kan er praten over je favoriete slager.
Of over de perfecte manier om een speklapje
   te bakken, met paprikapoeder enzo.
Dat is best gezellig, alleen wel wat saai.
Zo over vlees praten de hele dag.
Je hebt natuurlijk ook Hives, speciaal voor imkers.
Of Glitter, over de gaypride.
Allemaal een pot nat. Allemaal hetzelfde.
Maar niks gaat boven het rollen van een paar
   gehaktballen, met je vrienden en uitjes.

(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 67)

Een mooie intro toch voor een les over social media?

De bundel bevat ook de gedichten van Dichter bij 4 mei, de poëziewedstrijd voor jongeren van 14 tot 19 jaar rond het thema herdenken. Een uitgelezen kans voor geschiedenis- en maatschappijleer-docenten die zich met de oorlog, of met herdenken bezig houden.

Maar laten we het vooral ook over de poëzie 'om de poëzie' hebben. De jury's (een vakjury en een jongerenjury) hebben zich gebogen over duizenden inzendingen en hun keuze is uiteindelijk heel divers.
Opvallend is dat de bundel vooral uitstraalt 'dichten is niet rijmen'. Het boekje bevat vooral gedichten in vrije versvorm, geen elfjes, haiku's of limericks, this is serious business! Dit zijn jongeren die van dichten houden en al enige ervaring hebben; zij maken gebruik van bijvoorbeeld

enjambement:
Zie onderstaand fragment uit "Gisteravond" van David Westera 15 jaar
"Als we naar huis willen gaan, dik een half uur later,
besluit ik dat ik de avond bewaar en pak
een doosje uit mijn jaszak, stop daar
de avond in en fiets zonder licht naar huis."
(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 62)

van halfrijm:
Zie fragment uit: "De nacht achtervolgt de dag" van Carline Dekker 16 jaar
"Nu loop je in een waas door de rechte lijnen van de stad
met haar straatlantaarns op oranje, zijn sluike voetstappen
achtervolgen je, maar je vermant je - "
(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 76)

van volrijm, maar dan op een verrassende manier:
Zie onderstaand fragment uit het gedicht zonder titel van Sharon Döhne 15 jaar:
"Als ik lig
te slapen ga
Ik dromen over later
Word ik gestoord,
omdat ik ga dromen
over water.
Niet goed!
Nat beddengoed
(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 54)

van ritme, maar nauwelijks van het regelmatige metrum.

van hele originele woordcombinaties:
Zie onderstaande fragmenten uit "Jij wou enkel varen" van Aline Gaillaert 15 jaar
"Ik weet nog hoe iedereen je duizend
gouden beloften toestak [...]"
"Maar de zee suisde je denken [...]"
"de hele egocentrische wereld jaagde
nog achter je aan om een ommekeer
te bemachtigen [...]"
"iedereen huilde zoveel dat ik wou
dat je zag hoe we een zee voor je
bouwden [...]"
(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 52)

van humor, ironie, spot, prachtige metaforen en beeldspraken....

De leeftijdscategorie 12 tot 14 jaar laat een wat meer naïeve blik zien (gelukkig!) en een wat 'jonger' dichten:

Zie bijvoorbeeld onderstaand fragment uit: Martijn van Arkels "Broeder zwanen" (13 jaar)
"Twee broeder zwanen
De ene zwart, de ander wit.
Maar toch zijn ze een beetje hetzelfde,
want dezelfde moeder heeft ze in bezit"
(Doe Maar, Dicht Maar 2012, p. 52)

Als ik een kritiekpunt moet noemen dan wordt dat zonder twijfel de lay-out, die ik ronduit lelijk vind. Het ontgaat mij volledig waarom de namen van de jonge dichters in gesprekswolkjes moeten staan, donkerblauwe pagina's de crème witte afwisselen.... ik vind het onrustig. Maar dat is een kwestie van smaak.

Ontdek zelf deze en andere bundels van Doe Maar Dicht Maar, ontdek de wereld van de jeugdpoëzie, en van de bijpassende website van het Poëziepaleis voor docenten met een chronisch gebrek aan tijd, maar liefde voor poëzie. Het wedstrijdelement helpt, zo is mijn ervaring, om leerlingen in beweging te krijgen. Ga met ze aan de slag. Timmer alvast de wegwijzers naar Doe Maar Dicht Maar!

"Of help me met het huis,
het hek is nog niet wit en de
gordijntjes moeten nog dingen
hebben om te verbergen."

de rest lezen van dit wonderschone gedicht? Het is van Chantal van der Weide van 15 jaar; je vindt het op pagina 59 van de bundel 2012: Doe Maar Lees Maar!!






















 'Stichting Doe Maar Dicht Maar' is een stichting die al sinds 1985 elk jaar een dichtwedstrijd organiseert voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar  in Nederland én Vlaanderen.

reactie op recensie: Thirteen reasons why. een testament van Jay Asher door Marijke Welten

Reactie op de recensie van Christien Wassenberg van het boek: 

Asher, J. (2010). Thirteen reasons why. een testament Rotterdam: Lemniscaat

door Marijke Welten

Het is niet eenvoudig een boek als Thirteen reasons why. een testament te recenseren. Maar Christien Wassenberg zet de sfeer en dilemma's die het boek oproept heel duidelijk neer. Een aantal van haar redeneringen onderschrijf ik. Zo schrijft Christien: "zelfmoord is een wanhoopsdaad, maar die wanhoop voelde je niet echt". In het boek komt regelmatig, een bij veel pubers te herkennen, ontdekkingstocht aan de oppervlakte. Er zitten Hannah dingen tegen, het contact met de anderen loopt vervelend, ze heeft weinig grip op zaken, ze raakt gedeprimeerd.... En dan in alle hevigheid van de puberteit, is daar opeens het denken over dood. Maar als dat denken niet meer alleen een 'interessante gedachte' is (Asher, J., p. 139), en je echt geen uitweg meer ziet, spreekt er een diepe drift uit: ofwel om gered te worden, ofwel om te sterven. Ik ben het met Christien eens, die wanhoop voel ik ook niet.

Daarnaast vind ik het inderdaad ook moeilijk om me met de hoofdpersonage Hannah te identificeren. Af en toe vind ik haar iets van 'borderline'-achtige trekjes hebben. De (voor-)oordelen tegen de anderen, die eenzaamheid in gezelschap, de bijna dissociatieve trekjes in 'noodsituaties', het provocerende, manipulerende  gedrag.... Want Hannah lokt zelfs bepaald naar gedrag uit, of past het zelf toe. Over het effect van dat gedrag zwijgt Asher.

Het is om die reden dat ik tot een heel andere conclusie kom dan Christien, als zij schrijft, dat iedere puber van 14 à 15 jaar dit boek zou moeten lezen. Jazeker, veel pubers kennen de gevoelens die Hannah heeft, jazeker veel pubers denken wel eens dat ze dood willen (Asher, J., p. 197) en we weten allemaal dat het gedrag van mensen snoeihard kan zijn of gevolgen kan hebben, die je niet vermoedde. Maar als je met een boek zo'n moraal uit wilt dragen aan pubers (en die moraal herkent de recensent ook), dan mag je ze nooit opzadelen met een onherstelbaar einde. Dit boek stelt niet alleen aan de orde dat onbedoeld, toch redelijk leeftijdadequaat gedrag kan opstapelen, en daardoor onbehapbaar kan worden. Nee, het vertelt ook hoe de redenering die Hannah volgt, bijna een (logische maar zeker) gerechtvaardigde weg naar zelfmoord is. Elke puber maakt zich wel eens schuldig aan dergelijk gedrag, maar is daarmee niet zomaar schuldig aan een eventuele zelfmoord in de omgeving. (Clay wil niet tweemaal schuldig zijn en gaat aan het einde van het boek de eenzame Skye achterna, die door "hetzelfde stuk van de gang loopt, waar ik [Clay,MW] twee weken geleden stond toe te kijken hoe Hannah weg glipte". (Asher, J., p. 222)
En je praat met zo'n boek niet alleen tegen de 'daders'. Wil je een dergelijk onderwerp bespreekbaar maken, dan moet mijns inziens de hoofdpersoon aan het einde van het boek nog in leven zijn: voor die buitengewoon kwetsbare leeftijdscategorie moet de boodschap van zo'n boek (voor alle partijen zijn): die weg is geen optie! Nooit!

De weg naar het Noorden, Naima El Bezaz. recensie, Christien Wassenberg

De weg naar het noorden- Naima El Bezaz.

Toplijsters 2003. Uitgeverij Wolter-Noordhoff, Groningen. Copyright 1995, Uitgegeven met een licentie van Uitgeverij Contact, Amsterdam/Amsterdam.

Recensie door Christien Wassenberg 

Dit boek is bekroond met de Jenny Smelik-IBBY prijs.

Samenvatting

De hoofdpersoon Ghali is een jonge werkeloze Marokkaan. Hij zit vast in een liefdeloos huwelijk en zijn vrouw onderhoudt hem.  Als hij zijn oude  jeugdvriend Sadi ontmoet, vat hij het plan op om naar Europa te gaan. Om een Franse verblijfsvergunning te krijgen moet hij veel geld betalen en als chauffeur een lading kif de grens van Spanje over smokkelen.  In Parijs aangekomen blijken zijn papieren, verstrekt door de crimineel Yassine,  niets waard te zijn. Als illegaal moet hij daar werken voor een hongerloon om toch in leven te blijven.  Door een landgenoot wordt hij  aan de politie verraden en vlucht hij naar het noorden. In Amsterdam wordt hij samen met Karim slachtoffer van zinloos geweld, waarbij  Ghali gewond raakt en Karim overlijdt. Hij wordt later wakker in het ziekenhuis en daar blijkt dat er sprake is van een persoonsverwisseling. Daarom wordt hij gechanteerd door een andere Marokkaan. Rest hem twee keuzes: de politie of de crimineel Yassine bellen.  

Recensie

Op mijn school ( ROC ter Aa, in Helmond) zitten veel Marokkaanse leerlingen. Omdat dit boek hoog gewaardeerd wordt bij www.lezenvoordelijst.nl  en over Marokko gaat wilde ik het lezen.  Ik vind dat het verhaal niet alleen voor de Marokkaanse studenten  geschikt is maar ook voor studenten van  alle nationaliteiten. Migratie en illegaliteit komen overal voor in onze maatschappij. Het verhaal is eenvoudig geschreven en het leest makkelijk weg. Wat Ghali voelt en waarover hij nadenkt wordt geloofwaardig beschreven.  Op niveau 1 zal het verhaal wel anders geïnterpreteerd worden dan op niveau 3.  Op www.lezenvoordelijst.nl staan drie uitgewerkte lesopdrachten.

De schrijfster heeft gekozen om te starten met een proloog: hierin lees je dat Ghali neergestoken wordt en Karim overlijdt.  In de daarop volgende hoofdstukken beschrijft ze de levensgeschiedenis van Ghali en waarom de hoofdpersoon zo graag naar het Noorden wil.  Dan sluit ze af met een epiloog (dat verder gaat met waar de proloog is opgehouden) waarin hij ontwaakt in het ziekenhuis. Daar blijkt er sprake te zijn van een persoonsverwisseling en kan hij zijn derde naam krijgen. Hij moet weer kiezen en bij beide keuzes is het resultaat hetzelfde: vernedering. “Ik zou liever sterven dan de rest van mijn leven in Marokko als mislukkeling gebrandmerkt worden” .( bladzijde 123) Met deze passage wil de schrijfster laten zien dat trots en eer belangrijk zijn. Al is de situatie nog zo uitzichtloos, teruggaan is geen optie.

recensie Anke de Vries, Belledonne kamer 16 door Marijke Welten

Vries, A. de (1977). Belledonne kamer 16. een dagboek uit het verzet. Rotterdam: Lemniscaat

1978: eervolle vermelding bij de verkiezing van de beste jeugdroman.

recensie door Marijke Welten

Samenvatting:

Nadat zijn opa is overleden ruimt Robert samen met zijn moeder, in Parijs, zijn opa's appartement op. Dan vindt hij tussen de oude patiëntgegevens (zijn opa was arts) een kogel en een klein boekje. Het zakboekje van ene Robert Macy uit 1944...... met op de eerste bladzijde een intrigerende beginzin: "Ik leef, ik leef. Mijn God hoe is het mogelijk." Verder bevat het wat losse aantekeningen en initialen. "Madame de B. is volkomen te vertrouwen.", "Monsieur M. haat me.", "Eleonore", een "P.", een "L", en het "dorp N.". Nog een laatste mysterieuze zin: "Vanavond pension Belledonne, kamer zestien. Eleonore."

Wie was die Robert Macy? Wie zijn al die mensen en waarom had zijn opa het boekje en de kogel in zijn bezit? Het boekje en de kogel laten Robert niet meer los. Een jaar later besluit hij op vakantie te gaan naar Frankrijk, op zoek naar het pension Belledonne, op zoek naar antwoorden. Als een detective ontrafelt Robert stap voor stap het mysterie...................

Recensie:

Ik was denk ik een jaar of negen toen ik van 'de mevrouw van de bibliotheek' in het Haagse Benoordenhout het felbegeerde stempeltje op mijn bibliotheekpas kreeg: voortaan mocht ik boeken voor oudere kinderen lezen (heette dat toen al 'C-boeken'?), en zelfs boeken voor grote mensen als er "geen sex, schieten of andere onzin in voorkwam". "Mits mijn moeder het goed vond, natuurlijk". Mijn moeder ging akkoord. De kinderboekenafdeling had ik 'uit'.

Ik weet nog goed dat ik op die woensdagmiddag regelrecht naar de kast liep, met maar één doel: het boek Belledonne kamer 16 (waaruit ik ieder bibliotheekbezoek stiekem tussen de kasten op de grond had zitten lezen) mee naar huis nemen!

Veel jeugdboeken van Anke de Vries, die in 1957 trouwde met een Fransman, hebben 'iets' met Frankrijk. Belledonne speelt zich daar af, in een dorpje in de Franse Alpen. Alhoewel de hoofdpersoon ouder is dan de gemiddelde C-boekenlezer (hij mocht immers al alleen op vakantie), kruip je bijna direct in de huid van deze sympathieke, vloeiend Frans sprekende jongen. Robert Reuling, zoon van een Franse moeder, heeft de open, wat naïeve houding die zoveel jongeren eigen is. Nieuwsgierig en ondernemend. Naar hasj en sex wordt gehint in het boek, maar Robert zou zoiets noooooit doen. "Ze heeft een jaar geleden een film op teevee gezien van jongens die hasj rookten", legde hij Robert uit, "en nu verdenkt ze iedere vent ervan dat ie met een kilo hasj op zak loopt."  "Ik rook geen hasj", stelde Robert haar gerust, "zelfs geen sigaretten" (Belledonne kamer 16, p. 12). Okay, Robert is voor de jeugd van nu misschien iets te braaf en te beleefd, alhoewel jongeren anno 2015 behoorlijk conservatief zijn.

Belledonne kamer 16 is dus een 'oudje'van bijna veertig jaar oud. Maar het taalgebruik is nog 'ok', al verraden de francs dat het een boek van vóór 1999 moet zijn. Verder kan ik het boek nergens op oubolligheid betrappen. Het ontrolt zich als een haast gezellig, maar zeker ook spannend detective-verhaal. Bijna het hele boek (136 pagina's) wordt gebruikt om stapje voor stapje personages en hints op te voeren die moeten leiden tot de grote ontknoping: de ontmaskering van monsieur Moustache.

"Kamer zestien. Naast de zijne. Wat was daar gebeurd?" (Belledonne kamer 16, p. 19)

"Hoe heette die oom van je ook weer?" "Robert Macy" "Ah oui, Robert Macy. Zijn oom...." Monsieur Mons zweeg abrupt en staarde met wijd open ogen in de richting van monsieur Gireauld. De oude man wankelde plotseling, zijn armen strekten zich onzeker uit, als zochten ze steun in de ruimte. De stok kletterde op het parket. [...] "Een dokter", beval ze, "Haal een dokter, 't is vast zijn hart." (Belledonne kamer 16, p. 48)

"Het kon natuurlijk toeval zijn. Er waren honderden pistolen van dit formaat. Duizenden zelfs. Maar niettemin bonkte zijn hart en werd zijn keel droog. Hij hoorde Cristine weer. "Ik ben bang, Robert." (Belledonne kamer 16, p. 121)
Een enkel kritiekpunt is wel op zijn plaats. De ontknoping, zo blijkt pas helemaal aan het einde van het boek, hangt samen met jodenhaat. Die jodenhaat komt echt uit de lucht vallen. Op geen enkel ander punt in het boek wordt hiernaar verwezen. Het is echter zo'n ingewikkeld en beladen aspect van de oorlog, dat dat (zeker voor jongeren) meer informatie of sfeerduiding vraagt. Nu is het een wat 'goedkoop' plot-einde.

De vaart zit 'm in de vele dialogen. Je bent benieuwd naar de gesprekken die zullen volgen. Alhoewel het boek in de onvoltooid verleden tijd is geschreven zorgen (de directe rede in) de dialogen ervoor dat je het als 'nu' ervaart.

Robert is duidelijk een roundcharacter die zich van een nieuwsgierige avonturier ontwikkelt tot een jongen met oog voor menselijke relaties. Het oude pension Belledonne vormt de ontmoetingsplaats tussen mensen, levend of overleden, die innige banden onderhielden. Gevoelens van genegenheid en vriendschap geven het detective-verhaal voldoende diepgang.

Een vlot geschreven en spannend boek, dat volgens mij 10-13 jarigen een positieve leeservaring kan geven. En dan houden we gewoon geheim dat het een al veertig jaar oud boek is........

Tot slot kom ik dan weer terug bij mijn aloude stokpaardje: vakoverstijgend onderwijs. Het boek leent zich uitstekend voor een project met de vakken Nederlands, Frans, aardrijkskunde en geschiedenis. Nederlands is duidelijk: het boek lezen en bediscussiëren, eventueel gevolgd door een creatieve verslagopdracht. In de romanwerkelijkheid worden alle verhaaldialogen in het Frans gevoerd. In klas 1 en 2 krijgen leerlingen veel eenvoudige dialogen aangeboden rond bijvoorbeeld 'jezelf voorstellen/ontmoetingen', 'bestellen in café's', 'logeren in hotels' en 'eten'. Laten deze dialoogjes nu naadloos aansluiten bij de dialogen in het boek! In het Frans naspelen van scenes uit het boek (eventueel zelfs met rollenspelen) is een leuke manier om de spreekvaardigheid te stimuleren.

Aardrijkskunde zou kunnen aansluiten met lessen over de Franse Alpen en bergdorpen, en met geschiedenis zou het bijvoorbeeld kunnen gaan over de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk, jodenhaat en oorlogvoeren in berggebieden. Zo wordt fictieonderwijs afwisselender en speelser voor leerlingen en een niet zo voor de hand liggende boekkeuze veel interessanter.

Het zou mooi zijn als daardoor leerlingen, net als ik in 1978, ook verleid konden worden om in de rest van de bibliotheek rond te neuzen. 

Reactie op: Boy 7 van Mirjam Mous (Recensie: Ida van Mazijk). – Ellen Noordraven.

Mous, M. (2009) Boy 7, Houten: Van Holkema & Warendorf.

Na het lezen van de wervelende recensie van Ida van Mazijk over het boek Boy 7 van Mirjam Mous, ben ik direct het verhaal ingedoken. In haar recensie schrijft Ida “Binnen vijftig pagina’s zit je diep in het verhaal, speur je naar antwoorden en wantrouw je alle personages, inclusief de hoofdpersoon zelf.” Het verhaal is inderdaad vanaf de eerste bladzijde pakkend omdat al direct de vraag wordt gesteld wie de hoofdpersoon nu eigenlijk is en vanaf dat moment wil je alleen nog maar verder lezen om daar achter te komen.

De opbouw van de spanning wordt versterkt door de vraag welke rol Lara, een meisje dat verdacht snel in beeld komt en wel erg behulpzaam is, speelt. Zij zegt Boy 7 niet te kennen maar tijdens een bezoek aan de pizzaria, vrij aan het begin van het verhaal, blijkt dit niet te kloppen. De serveerster herkent beiden namelijk:

 ‘Ik maak me eerlijk gezegd altijd een beetje zorgen als vaste klanten ineens niet meer komen opdagen. Dan denk ik meteen aan enge ziektes, ongelukken en sterfgevallen. Maar omdat jullie allebei niet meer kwamen, gokte ik er maar op dat jullie verhuisd waren.’

‘J-jullie?’ stamelde ik.

Lara schaamde zich blijkbaar voor mijn gestotter, ze kreeg rode vlekken in haar hals.

‘Ja, jij en je zus.’ De serveerster keek Lara vragend aan.

‘Toch?’”

(Boy 7, p. 42 - 43).

In haar recensie schrijft Ida hierover: “Vanaf dit punt is het zo klaar als een klontje dat Lara liegt over haar kennis van het verleden van Boy, maar wat ze precies achterhoudt en wat haar motieven zijn, wordt pas veel later in het boek duidelijk.” En hier heeft de recensent een punt: Lara is namelijk niet alleen de enige steun en toeverlaat die Boy 7 heeft, hij vindt haar bovendien ook leuk! Dit gegeven is voor de doelgroep denk ik ook heel aansprekend: het gevoel er helemaal alleen voor te staan.