Recensie van Yvonne Wiendels Het Achterhuis

Recensie door Yvonne Wiendels

Frank, A. (1981) Het achterhuis, dagboekbrieven. Amsterdam : Uitgeverij Contact.

Samenvatting:

Het verhaal begint als Anne Frank voor haar 13^e verjaardag een dagboek krijgt, dat zij Kitty noemt, haar denkbeeldige vriendin. Anne is de jongste van twee dochters, haar zus heet Margot en zij schelen drie jaar. Hun ouders zijn volbloed-Joden en het gezin emigreerde in 1933 naar Nederland. Als de oorlog in 1940 uitbreekt, volgt de ene Jodenwet op de andere; joden worden erg beknot in hun vrijheid. In eerste instantie zijn de verhalen in het dagboek een weergave van het dagelijks leven van een 13-jarig meisje: dingen die ze meemaakt op school en jongens die verliefd op haar zijn. Op 6 juli 1942 neemt haar leven een drastische wending: het gezin duikt vrijwillig onder, samen met een ander gezin, de Van Daans (later komt hier meneer Van Dussel nog bij). Het onderduikadres bevindt zich in het kantoorgebouw van Annes vader. De afgelopen maanden hadden haar ouders hier zoveel mogelijk van de inboedel naar toe gebracht. Vanaf het moment dat beide gezinnen hun intrek nemen, geeft zij de gebeurtenissen heel precies weer en is erg scherpzinnig op het relationele vlak. Zij en haar moeder kunnen het niet zo goed met elkaar vinden, haar vader is haar idool. Ook merkt zij dat haar moeder en mevrouw Van Daan elkaar niet liggen, mevrouw Van Daan zelf heeft geen hoge pet op van Anne. Dit wordt erger als Anne en Peter, de zoon van meneer en mevrouw Van Daan, verliefd op elkaar worden. Hun verliefdheid helpt hen om de dagelijkse beslommeringen in het Achterhuis vol te houden. De laatste optekening in het dagboek is van 1 augustus 1944, op 4 augustus 1944 deed de Grüne Polizei namelijk een inval in het Achterhuis.

Recensie:

Ondanks het feit dat het verhaal de dagelijkse beslommeringen van een 13-jarig meisje beschrijft, kon ik me toch goed identificeren met haar. Zij is eerlijk in de observering van haar huisgenoten en reflecteert ook regelmatig op haar eigen gedrag. Ik vond het mooi dat zij en Peter uiteindelijk verliefd op elkaar werden: in eerste instantie had zij namelijk een hekel aan hem. Hierdoor werd hun hachelijke situatie wat draaglijker, heel menselijk. Ze zochten en vonden geborgenheid bij elkaar. Zo konden zij het beter volhouden in het Achterhuis. Doordat je al weet hoe het afloopt, is het verhaal in die zin niet spannend. Maar omdat Anne alles zo realistisch weergeeft, voel je je met de mensen in het Achterhuis verbonden en raak je met hen vertrouwt. Je bent benieuwd of ze het vol kunnen houden, of ze misschien verraden of ontdekt worden. Je hoopt tegen beter weten in dat ze de oorlog overleven, je gunt het hen zo. Het einde van het boek is tamelijk abrupt, maar dat is natuurlijk logisch: Anne had geen idee dat of wanneer hun onderduiken zou eindigen. Ze hield er wel telkens rekening mee. De passage op bladzijde 134 tot en met 136 (zaterdag 27 november 1943) vind ik erg ontroerend: Anne schrijft hier over haar vriendin Lies. Hoe zij (Anne) haar in de steek heeft gelaten. Dat zij zich te veel als een kind had gedragen! Natuurlijk was dat zo, zij was tenslotte ook nog een kind. Ik vind het knap hoe zij zichzelf in die passage analyseert, zij kijkt naar zichzelf als ware zij een ander persoon. Dat is niet waar een doorsnee 14-jarig meisje zich mee bezighoudt. 

Recensie van Yvonne Wiendels jeugdpoëziebundel Hou van mij

Recensie door Yvonne Wiendels

Lieshout, Ted van (2009) Hou van mij. Amsterdam : Uitgeverij Leopold.

Samenvatting:

Een onwijs mooi, vindingrijk en lekker lijvig boek, met ernstige en lichte, grappige en zware gedichten. Achterin staan nog niet eerder gepubliceerde beeldsonnetten. Gedichten waarbij de woorden en het rijm zijn vervangen door afbeeldingen: dropjes, schelpen, luciferhoutjes, dobbelstenen, kurken, appels en ballonnen. Een boek om steeds weer opnieuw te pakken, naar te kijken, in te bladeren en te genieten. Een boek waar ik blij van wordt en dus een boek om te hebben.

Recensie:

Het hoofdthema is liefde, met alle hieraan verwante emoties. Allerlei soorten liefdes passeren de revue: puppyliefde, kinderverdriet, verboden liefdes. Lang niet alle rijmpjes en gedichten hebben een duidelijk rijmschema, ze zijn er niet minder mooi om.

Hieronder een gedicht dat mij raakte:

Papa’s huis

Lege kamers geven onze namen terug

en kaatsen ook de woorden van de wand.

Maar in het behang staan littekens

Van voltooid verleden, waarin een vader was.

Zijn letters worden bewaard: ik schroefde ze

later op mijn eigen deur. Mam gaat voortaan

Wonen achter haar eigen naam. Morgen

slaan wij nieuwe wonden in een ander huis

en roepen dapper verse muren vol.  

(Hou van mij, blz. 15)

Dit gedicht is niet per se geschreven door een jongen: dit zou je kunnen concluderen uit het tweede couplet waar wordt gezegd ‘zijn letters worden bewaard: ik schroefde ze later op mijn eigen deur’. Het kan ook geschreven zijn door een meisje wat er op dat moment van overtuigd is zelf nooit te gaan trouwen vanwege de scheiding van haar ouders. In dit gedicht is duidelijk sprake van harde returns en enjambementen. Zinnen worden op een schijnbaar onlogische plaats afgebroken en zinnen van het ene couplet lopen door in het volgende couplet.

Het gedicht over een pedofiel raakte mij ook ontzettend:

Zeg mam, er is een man buiten en ook binnen

die geen snoepjes nodig heeft, maar me aandacht

geeft en woorden zonder een spoor van straf.

Hoe kan ik weigeren? Een vreemde haast

die ongedwongen – familie is gewoonte –

mij omarmt, aait en bestaat alleen voor mij.

Jou moet ik delen. Ik ben geen kind of slaaf

meer, maar iemand met een eigen naam,

zonder dat ik het gras moet maaien voor eten.

(Hou van mij, blz. 125)

Ook in dit gedicht is sprake van harde returns en enjambementen. De briefwisseling die hierop volgt vond ik erg heftig: de man heeft 25 jaar met een schuldgevoel rondgelopen, terwijl de jongen tamelijk nuchter daar op reageert. De ‘relatie’ met de oudere man heeft hem gemaakt wat hij nu is. Hij heeft er geen trauma door opgelopen.

Het laatste gedicht vond ik gewoon mooi:

Kerststemming

Met Kerstmis loop ik de kaarsen langs

en duw de randjes terug in de vlam,

omdat ik me verveel en mijn vingertoppen

wagen willen aan vuur – ik haat dit soort vrede.

Ik weet niet of ik geloven kan dat heel

de wereld Maria een dak boven het hoofd

misgunde, met die bolle buik. Alsof

ongastvrijheid expres was, omdat een stal

zo gezellig onder de kersboom past.

Was Jozef de vader, of alleen maar om de krib

te timmeren? Was Maria onbevlekt omdat God

geen vlekken maakt? Was ik per ongeluk?

(Hou van mij, blz. 28)

Ook in dit gedicht zitten harde returns en enjambementen. De dichter zal hier ongetwij-feld een bedoeling bij hebben gehad, die mij niet duidelijk is. Uit de laatste zin zou je de conclusie kunnen trekken, dat hijzelf ook onbevlekt ontvangen is, dan wel niet geheel gepland. 

Recensie van Yvonne Wiendels Het verrotte leven van Floortje Bloem

Recensie van Yvonne Wiendels

Keuls, Y. (1982) Het verrotte leven van Floortje Bloem. Amsterdam : Uitgeverij Ambo

Samenvatting:

Het verhaal begint bij de geboorte en het afstaan van Floortje. Zij komt in een kinderte-huis terecht. Pas als zij drie is, wordt zij opgenomen in haar eerste pleeggezin. Hier heeft zij goede herinneringen aan. Door de dood van haar eerste pleegvader, wordt zij weer in een kindertehuis geplaatst. Als ze acht is, komt ze in haar tweede pleeggezin, maar daar blijft ze niet lang. Na jaren in een internaat doorgebracht te hebben, krijgt haar echte moeder het in haar hoofd om Floortje terug te willen, vooral Floortjes stiefvader wil dit. Hij wil het gezinnetje weer compleet hebben: vader, moeder en twee dochters, Beppie en Floortje. Vanaf het begin af aan is het echter geen succes: de moeder zwijmelt in haar eigen problemen en laat haar dochters aan hun lot over. Als Floortje de affectie van haar stiefvader, Adri, verkeerd interpreteert, breekt de hel los en moet zij weer op stel en sprong terug naar het internaat. Beppie is hier zo verontwaardigd over, dat zij ook gelijk uit huis gaat. Afwisselend samen of alleen, vallen Beppie en Floortje van de ene probleemsituatie in de andere. Ze raken beiden verslaafd en moeten hun lichaam verkopen om aan drugs te komen. Hoewel Floortje zich realiseert dat haar leven verrot is, kan zij zich hier niet aan onttrekken. Een konijn, dat zij van een pedofiele vriend had gekregen, houdt haar op de been. Maar na een ruzie met Beppie, die het konijn weggooit, is zij haar houvast kwijt en hier eindigt het verhaal.

Recensie:

In feite worden in dit verhaal diverse thema’s behandeld: druggebruik, het fenomeen ‘heroïnehoertjes’ en hulpverlening. Ondanks het feit dat ik geen ervaring heb met drugs of verslaving, kon ik mij wel identificeren met de hoofdpersonen. Dit kwam doordat hun gevoelens zo raak en eerlijk beschreven waren: je voelde de beklemming en de hope-loosheid van de situaties waarin zij terecht kwamen. De machteloosheid van het ‘systeem’ was ook tekenend: hoe kun je een meisje van amper veertien jaar in een inrichting stoppen als ware zij een crimineel? Dit wordt raak verwoord in de volgende passage:

Terwijl ik zo liep, zat ik na te denken over de hele toestand. Belachelijk was dat eigenlijk, op school had ik geleerd dat ze in Nederland de doodstraf  hadden afgeschaft. En er was geen levenslang meer. En je moest op z’n minst je vader of moeder vermoord hebben voor je in aanmerking kwam voor een gevangenisstraf van vijf of zes jaar. En als je je heel goed gedroeg, dan werden je zelfs een paar jaartjes kwijtgescholden. Maar intussen sloten ze wel weerloze kinderen vanaf hun geboorte op in een kindertehuis, alsof het politieke gevangen waren. (blz. 167)

Iedereen weet dat de eerste levensjaren van een kind bepalend zijn voor zijn of haar toekomst; waarom is het ‘systeem’ dan toch zo log en traag en staat niet het belang van het kind voorop? Ik ben van mening dat veel, zo niet alle problemen van Floortje voorkomen hadden kunnen worden, als er vanaf het begin meer moeite was gedaan om haar in een liefdevol gezin te plaatsen. Het zou ook niet zo gemakkelijk mogen zijn om een kind terug te geven als de privésituatie niet meer ideaal is. Dan krijgt zo’n kind helemaal het gevoel dat ze niks waard is. Dit gebeurde namelijk bij Floortje toen haar eerste pleegvader plotseling kwam te overlijden. Zijn weduwe kon geen twee kinderen aan, dus hup: terug naar het kinder- tehuis! Doordat Floortje zo vaak teleurgesteld was door volwassenen, kon zij zelfs degenen die het goed met haar voorhadden, niet meer vertrouwen. Dit wordt duidelijk als zij tijdelijk bij tante Gerda ‘ondergedoken’ zit, die haar enorm vertroetelt: het wordt haar toch te heet onder haar voeten en zij besteelt tante Gerda zelfs. Zie onderstaande passage:

Ach, wat een geklooi, niemand wist het toch zeker. ’n Nachts in mijn bed dacht ik: ja, ik ben d’r een beetje gek, ik ga me d’r een beetje ophangen aan die stomme volwassenen die het uiteindelijk ook niet weten. Mijn moeder geeft de schuld aan tante Gerda, tante Gerda een mijn moeder, het afkickcentrum aan de duivel, en Sjon ligt zijn schuldgevoel weg te wassen met zijn tranen. En degeen die het haasje is dat ben ik, want mij sturen ze naar school. Nee, morgen ben ik pleite. Beppie had dat helemaal zo gek nog niet bezien. Ze kunnen haar lekker niet vinden. Ze zit op de … even kijken, wat zei Sjon ook weer? Ze zit op de Nieuwe Binnenweg, op de hm-hm-kade, op de De Vriesestraat of de Karel Dingesstraat… Nou, maar die vind ik wel. Ik laat met niet meer terugsturen naar zo’n pokkenschool. Ja, ik ben gek, die stomme Mia met ik-heb-ook- INAS-gedaan. Dat hou ik toch niet uit, de hele dag op zo’n rotstoel zitten. En reken maar dat ze deze keer op me gaan letten, spijbelen is er natuurlijk ook niet meer bij. Al kletsende tegen mezelf voelde ik me lekker opgewonden raken. Er kwam weer iets van spanning over me, dat wat ik voelde als ik aan het jatten was. Ik wou ook vluchten, net als Beppie. Mijn konijn in mijn tas, voor de rest alles laten staan, hooguit een paar pakjes sigaretten. Nou ja, en een handje geld uit de fooienpot, dát was zo erg toch niet. Trouwens, niemand wist hoeveel daarin zat. (blz. 216 en 217)

Ik vond het een heel mooi, maar triest boek. Ondanks het open einde, kun je bijna op je klompen aanvoelen, dat het alleen maar slecht kan aflopen met Floortje. Jammer, maar helaas de harde realiteit.        

Recensie van Yvonne Wiendels Ik heb je nooit een rozentuin beloofd

Recensie van Yvonne Wiendels

Green, H. (1987) Ik heb je nooit een rozentuin beloofd. Baarn : Uitgeverij Hollandia

Samenvatting:

Het verhaal gaat over een 16-jarig meisje, Deborah, dat na een zelfmoordpoging wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Haar ouders snappen niet hoe het zover heeft kunnen komen en ontkennen lange tijd dat hun dochter echt ziek is. Deborah heeft zich tegen de leugens van haar ouders, de school en de rest van de buitenwereld proberen te wapenen, door het bedenken van het koninkrijk Yr. Dankzij haar psychiater, dokter Fried, krabbelt Deborah er langzaam weer bovenop en maakt een voorzichtige rentree in de buitenwereld.

Recensie:

Het thema van het boek, schizofrenie, is erg zwaar, maar de schrijfster heeft het op een dusdanige manier beschreven, dat je er begrip voor krijgt en sympathie opvat voor de patiënt. Je wordt deelgenoot gemaakt van de worsteling, die constant plaatsvindt en hoe Deborah daar het hoofd aan probeert te bieden of er aan toegeeft. Ik vond het heel apart, dat de patiënten van de psychiatrische afdeling van bepaalde verplegers gelijk doorhadden, dat die eigenlijk ‘één van hun’ was. Maar dat die personen zelf dit bleven ontkennen. En dat de patiënten elkaar zo goed begrepen, dat er soms zelfs voorzichtige vriendschappen ontstonden.

De volgende passage waarin beschreven wordt hoe Deborah langzaam bijkomt na een lakenpak-behandeling vond ik erg treffend:

’Juffrouw Blau… Deborah, wat is er?’ De stem kwam uit het andere bed, maar ze herkende de stem niet. ‘Wie is dat?’ vroeg ze, bang voor een ander soort zinsbegoocheling. ’Ik ben het, Sylvia. Deborah, wat is er?’ Deborah draaide haar hoofd om en ze was zo verbaasd dat ze een ogenblik haar pijn vergat. ‘Ik wist niet dat je mij ooit zag en dat je mijn naam kende,’ zei ze. Net als de anderen had zij Sylvia steeds beschouwd als een waardeloos meubelstuk dat nu eenmaal bij de afdeling hoorde. Ze schaamde zich thans dat ze haar had beoordeeld naar haar zwijgzaamheid. ‘Ziek, maar niet dood,’ zei Sylvia. ‘Gaat het een beetje met jou?’ ‘Oh, god… het doet zo’n pijn. Hoe lang liggen we nu al zo?’ ‘Vijf uur – misschien wel zes. Ze hebben ons tegelijk vastgebonden. Probeer te schreeuwen, misschien komt er dan wel iemand.’ ‘Dat kan ik niet…. dat heb ik nooit gekund,’ zei Deborah. De tijd verstreek en de pijn werd zo hevig dat Deborah haar stem wel moest gebruiken. Een tijdlang riep ze hard, en ze hoopte dat Yr dit niet zou opvatten als een laf gekrijs en haar voor eeuwig zou straffen. Nog steeds kwam er niemand en tenslotte zweeg ze. Sylvia lachte zacht, een laag keelgeluid. ‘Ik was vergeten dat het gegil van gekken gek gegil is.(blz. 139)

Het is des te opmerkelijker dat Sylvia ineens begon te praten tegen Deborah; op de afdeling zei ze namelijk geen boe of bah. Dat ze dit zwijgen tijdelijk opgeeft om Deborah een beetje gerust te stellen getuigt van een soort verbondenheid, kameraadschap.

Ook de volgende passage waarin beschreven wordt, dat Carla, vriendin van Deborah, weer terugkomt naar de afdeling voor Ernstig Gestoorden is typerend:

Dat gegiechel was een uiting van angst, dat wist Deborah wel, maar toen ze later Carla boven brachten, helemaal overstuur en met dezelfde verslagen blik in haar ogen die Deborah kende van Doris Rivera, was ze razend op die twee stommelingen die hadden gelacht. Ze hadden tenslotte niet over de eerste de beste idioot gepraat, maar over Carla, Carla die door en door goed was: zó goed zelfs dat ze niet eens boos was geweest op Deborah toen deze haar diep had gekwetst. Niemand die Deborah en Carla thans zag, zou denken dat ze bevriend waren. Normale mensen zouden niet begrijpen dat Deborah Carla zou belasten als ze haar thans zou begroeten. Carla was in moeilijkheden en later zou ze er spijt van hebben wanneer een begroeting gewelddadig gedrag bij haar zou oproepen, of zelfs maar onvriendelijkheid. Deborah keek niet naar Carla; ze wachtte achter haar verstarde masker op het geheime herkenningsteken van Carla. Toen het teken was gegeven liepen ze zo onverschillig mogelijk naar elkaar toe. (blz. 157)

Ondanks het feit (of misschien juist doordat) Deborah psychisch gestoord is, kan zij zich verplaatsen in Carla en weet wat het gevolg is van een bepaalde actie. Dit vind ik erg knap; menig psychisch gezond persoon neemt niet eens de moeite te bedenken hoe een ander zal reageren op bepaalde acties. Het einde van het boek vond ik ontroerend; ik was blij dat het een relatief goede afloop was. Deborah is voor een groot deel genezen. Ik had het ook geaccepteerd als het einde anders was geweest; meestal loopt het namelijk niet goed af met psychiatrische patiënten en blijven zij voor de rest van hun leven opgesloten in een psychiatrische instelling.

Reactie van Yvonne Wiendels op recensie van Christien Wassenberg Thirteen reasons why

Reactie van Yvonne Wiendels op de recensie van Christien Wassenberg

Asher, J. (2009) Thirteen reasons why. London : Penguin Books

Zoals Christien aangaf, was dit boek mij ook bijgebleven naar aanleiding van de boek- promotie van Arjen Speekenbrink, docent fictie. Toen ik zag dat Christien het gelezen had en haar recensie had geplaatst, was dit voor mij aanleiding om het boek te gaan lezen. Het verhaal begint dus op het moment dat Clay de schoenendoos met de cassettes afgeeft op het postkantoor. Vervolgens gaat hij terug in de tijd (een dag) en begint zijn relaas. Ik kon me erg goed met hem identificeren: je kunt je zijn ongeloof over het feit dat hij de cassettes heeft gekregen goed voorstellen. Zelf was ik ook erg benieuwd wat nou de precieze reden hiervan was. Omdat je weet wat hij voelt en denkt, kun je je een goed beeld van hem vormen. Je voelt sympathie voor hem en het is spijtig om te constateren, dat hij zijn ware gevoelens voor Hannah niet eerder heeft geuit. Ditzelfde geldt ook voor Hannah: zij wekt de indruk zo ongenaakbaar te zijn, dat niets haar kan raken. Maar niets is minder waar, dat is wel gebleken. De volgende passage op bladzijde 180 maakt dit duidelijk (in het Engels, aangezien bij onze bibliotheek in Groesbeek alleen het Engelstalige boek voor handen was): “But why? Why, whenever anyone saw us, did I pretend it meant nothing? We were working, that’s what I wanted them to believe. Not hanging out. Just working. Why? Because Hannah had a reputation that scared me.”

Ik ben het eens met Christien, dat niet Hannah, maar Clay de hoofdpersoon is. Hem leer je gaandeweg het boek beter kennen en haar alleen indirect. Ik vind het wel heftig, dat zij uiteindelijk besloten heeft zelfmoord te plegen. Dat is zo onherroepelijk. Maar de buitenwereld kan inderdaad niet inschatten, wat bepaalde opmerkingen met iemand doen. De een heeft ook sneller de grens bereikt dan een ander. Omdat ik zelf nooit gepest ben en vroeger ook nooit iemand heb gepest, vind ik het moeilijk voor te stellen hoe iemand tot zo’n wanhoopsdaad komt. Maar ik weet dat pesten veel voorkomt en dat zelfmoorden aan de orde van de dag zijn. Ik vond het een heel mooi boek, wel heftig en ik wilde graag de ontknoping weten.

Ik ben het ook eens met Christien, dat alle 14/15-jarige pubers dit boek zouden moeten lezen. De gepeste pubers om actie te ondernemen tegen hun pesters en de pesters om te realiseren wat hun acties met anderen doen. 

Reactie van Yvonne Wiendels op recensie van Robert Termorshuizen

Terlouw, J. (2008) Oorlogswinter. Rotterdam : Lemniscaat

Behoort tot de klassiekers van de Nederlandse jeugdliteratuur en werd in 1973 bekroond met een Gouden Griffel.

Omdat mijn vader ongeveer van dezelfde leeftijd was als de hoofdpersoon Michiel tijdens de oorlog, vond ik het interessant om het boek te gaan lezen. Mijn vader heeft altijd veel verteld over de oorlog en wat hij toen allemaal had meegemaakt. Ik kon mij hier nu een betere voorstelling van maken. Ik ben het niet eens met Robert: hij vond het een onderhoudend boek. Ik vond het boek echt spannend, om alles wat Michiel meemaakt en waarin hij verzeild raakt. Hij is op gegeven moment een echte verzetsstrijder. Je kon de spanning bijna zelf voelen, elke keer als hij naar de Engelse soldaat ging met eten en kleding. Werd hij wel of niet ontdekt? Ook de geslaagde ontsnapping van twee joodse mannen waar Michiel bij had geholpen vond ik erg spannend. Het leek er namelijk op dat ze verraden waren.

Passage op bladzijde 89, regel 10 tot en met regel 18: “’Prima,’ zei Michiel. ‘Alleen ben ik op de terugweg even achternagezeten door enkelen van onze vrienden die het paard wilden vorderen. Ze hebben zelfs nog geschoten. In de lucht hoor,’ vervolgde hij haastig, toen hij de plotseling bange ogen van zijn moeder zag. ‘Het was een koud kunstje om te ontsnappen. De Caesar is een geweldig paard.’ ‘Mooi,’ zei zijn moeder, in een heldhaftige poging om onverschillig te doen. ‘Ik zal wat eten voor je klaarmaken.’  Maar ze kon het toch niet laten hem in het voorbijgaan even een kus op zijn achterhoofd te geven.” 

Het moment dat Michiel er achter komt dat oom Ben een verrader is, vond ik erg ontroerend. Hij had altijd opgekeken tegen oom Ben, hij was juist zijn voorbeeld. Je kon zijn ongeloof en teleurstelling zelf voelen. Passage op bladzijde 153, regel 5 tot en met 7: En Michiel piekerde erover hóe deze man, tegen wie hij zijn hele leven oom had gezegd, dien hij altijd aardig had gevonden, ertoe was gekomen om zulke lage streken uit te halen. 

Een recensie van Ilse Schuurmans.

Hagen, H. (2012). Hoe angst klinkt.Amsterdam: Querido.

Een bundel krachtige gedichten. Over alleen zijn, iemand aan willen raken, verliefd zijn, de dood van een leeftijdgenoot, de lichtheid van een sneeuwvlok, en over het weten hoe angst klinkt. Gevoelig, speels, en vaak ook grappig.

Zo wordt de gedichtenbundel van Hans Hagen beschreven op de site van de uitgeverij. Ik koos de bundel uit omdat ik Hans Hagen nog kende van het kleutergedichtenboek Jij bent de liefste dat hij samen schreef met zijn vrouw. Met prachtige prenten van Marit Törnqvist. Het was lange tijd een voorleesfavoriet bij mij thuis. Soms/val ik hard/dan huilt mijn knie/tranen rood van bloed/en uit mijn ogen/druppeltjes verdriet/soms/val ik zacht/dan huil ik niet

Of die van Hans of Monique was weet ik niet, maar hij is me wel bijgebleven. Vandaar dat ik nieuwsgierig werd toen ik zag dat Hagen nog niet zo heel lang geleden een bundel schreef gericht op pubers. Een lastiger publiek, vermoed ik. 

Het is een heel diverse bundel. Waarbij wat de onderwerpen betreft het ene gedicht duidelijker specifiek gericht is op de jongerendoelgroep dan het andere. Qua toon en toegankelijkheid sluiten alle verzen uit het boek zeker aan bij de wat jongere lezer. Vooral het eerste gedeelte van de bundel is uit het leven van middelbare scholieren gegrepen, met bijvoorbeeld gedichten waarin het schoolleven terugkomt in een slecht rapport of in de vorm van een wiskundeleraar:

zo kwaad als Palstra wiskunde gaf

een mond als een streep

zo kwaad in kwadraat

stond er geen voor de klas

zijn ogen kil

zijn stem van glas

en armen die bètaweterig zwaaiden

(...)

               (uit: le-raar p. 10)

maar ook de zo herkenbare verliefdheid die nooit uitgesproken zal, wordt een aantal keer bezongen: 

Ik heb haar aangeraakt
Ik heb haar aangeraakt
zij liep omhoog
ik liep omlaag
even zij aan zij
en toen mijn hand vanzelf
zomaar langs haar dij 
(...)
               (uit: van mij p. 12)

of deze, die ik persoonlijk wat mooier vind en daarom in het geheel citeer:

zachte ogen

als de avond valt
de zon nog lager
de wereld stil en vager
keert mijn blik en

zie ik helder wat ik wil
een lach een knik maar
onbereikbaar jij geen woord
dat hoorbaar wordt

maar morgen op het plein
of in de gang ja morgen
dan zeg ik dan wil ik

-veel valt te zien
en tegen ook misschien
                          ( p. 19)

Verder zijn thema's die duidelijk aan de belevingswereld in de puberleeftijd refereren: de relatie tot een vader en een moeder (de eerste wat negatiever als de laatste) en een nog vrij onschuldige verwijzing naar seksualiteit:

(...)
als je opzij
borst en buik
lippen getuit
ik beschrijf je het liefst
als alles uit
                (uit: alles uit p. 38)


Wat verderop in de bundel staan wat andere thema's centraal die qua onderwerp niet met een bepaalde leeftijd in het achterhoofd geschreven zijn. Zo zijn er veel gedichten over dieren en de natuur, maar ook over het dichten zelf. Soms is een gedicht gewoon een verhaaltje op zichzelf of een gedachte die voorbij kwam. 
Ik vind de gedichten in de bundel sterk variëren in toon en kwaliteit. Waar het ene gedicht gevoelig is en je raakt, lijkt een ander wel erg makkelijk neergeschreven. Het ene gedicht spreekt mij meer aan dan het andere. Ook als ik daarbij probeer in de huid te kruipen van een 14-jarige. Tegelijkertijd blijft het natuurlijk ook een kwestie van smaak. Persoonlijk vind ik de gedichten waarin humor verwerkt, niet altijd even geslaagd. Vaak beginnen deze gedichten heel klein en mooi van taal, maar eindigen dan met een soort van clou, die voor mij niet nodig zou zijn. Ook zitten er met regelmaat woordspelingen in die wat naar het flauwe neigen, maar misschien ook juist wel weer leuk zijn voor de doelgroep. De gedichten zijn in elk geval toegankelijk, vlot leesbaar en meestal licht van toon, waardoor ik denk dat Hagen er best goed in geslaagd is de juiste toon te raken. 

Opvallend in de bundel is de gehele sectie gewijd aan de de dood van een moeder, waarschijnlijk die van de dichter. Dit is een reeks gedichten die loopt van 'de uitslag', waarin de moeder hoort dat ze een vlekje op haar long heeft, tot 'uit' waarin de dokter haar helpt bij het einde:

(...)
en de dokter sloot de spuit aan
en hij spoot
in een steile glimlach kwam de dood

(...)

                      (uit: uit p. 57)

Deze gedichten zijn soms heel direct en drijven de spot met het vele roken van de moeder. Aan de andere kant zijn ze ook ontroerend en confronterend. Zeker voor iemand die net een dierbare verloren heeft.

De titel van de bundel, Hoe angst klinkt, vind ik wat ongelukkig gekozen. Hij geeft een zware lading aan het boek die totaal niet past bij het merendeel van de gedichten die er in staan. Ik denk dat het zelfs menig jongere zal doen besluiten dit boekje niet uit de kast te trekken als ze een dichtbundel willen of moeten lezen. Deze titel verwijst natuurlijk naar een van de gedichten, maar dit gedicht lijkt niet het meest representatieve van de bundel te zijn. Desalniettemin kan ik het titelgedicht niet geheel onbesproken laten. Het gaat om het langste gedicht dat in de bundel staat en beschrijft de kracht en de schoonheid van een galopperend paard dat op een dag verongelukt. 

(...)

je neus

je ogen

je benen wijd open

alles verminkt

en alles gebroken

ik hoorde hoe angst klinkt 

en toen alles stil

                    (uit: Hoe angst klinkt p. 65)

Dat is natuurlijk de grootste nachtmerrie voor een puberpaardenmeisje. Het zou bijna een relativerende woordgrap van de dichter zelf geweest kunnen zijn, zoals hij deze wel maakt in zijn  andere gedichten. Maar voor dit gedicht ging dat hem (gelukkig) toch te ver. Misschien wel een van de redenen waarom dit gedicht een beetje een vreemde eend in de bijt is in de bundel.  Hoewel er meer diergedichten in de bundel staan, vond ik het gedicht wat los staan van de rest. Zowel qua thema als toon. Ik snap dan ook niet helemaal waarom de dichter nu juist dit als hoofdgedicht heeft gekozen voor deze bundel gericht op jongeren. 
Het titelgedicht was niet geheel aan mij besteed, maar zal de paardenliefhebber zeker beroeren.

Voor ieder ander in de klas staan er genoeg gedichten in deze bundel die je kunnen raken of op zijn minst vermaken.