Een snelle hap voor tussendoor. Door : Ilse Schuurmans

Boudou, K. (2007). Pizzamaffia. Amsterdam: Moon.

Samenvatting

Eigenlijk heeft de Marokkaanse Brahim een prima leventje. Hij doet het prima op school (3 Havo), heeft een leuke Nederlandse vriendin, Alice, op wie hij gek is en hij werkt met veel plezier in de pizzeria van zijn vader. Omdat zijn vader reuma heeft, wordt de pizzeria gerund door zijn oom Faris, met wie hij het goed kan vinden. Ook met diens zoon Iljas, die Haas genoemd wordt, lacht hij heel wat af. Maar zijn vader verdenkt zijn broer Faris ervan geld achter te houden van de pizzeria en op den duur mondt dit uit in een knallende ruzie, waarna Oom Faris en Haas pizzeria Novara de rug toe keren. Het duurt niet lang of zij starten de flitsende pizzeria Melodia op, die uitgroeit tot een bijna letterlijk moordende concurrentie voor Novara. Waar Novara voor de klassieke authentieke Italiaanse pizza gaat, trekt Melodia alles uit de kast om met een flitsend image jongeren naar zich toe te trekken. Van een loungebank tot chillfeesten met lekkere meiden. Brahims vader vindt dat Brahim een vent moet zijn en terugvechten. Wat begint met agressief folderen en elkaar zwartmaken op internet, loopt uit op een ware pizza-oorlog met vuile 'maffia'-praktijken uit de koker van Haas (niet voor niets fan van Tony Montana uit Scarface). Zo bivakkeren er op den duur door Melodia betaalde junks voor de ingang van Novara.  Brahim takelt af, hij gaat niet meer naar school en verwaarloost zijn relatie met Alice. Als alles uiteindelijk toch weer goed lijkt te zijn tussen Brahim, oom Faris en Haas, wordt Brahim er in geluisd met een buikdanseres die hem moet versieren. Als Brahim niet op haar avances ingaat omdat hij een vriendin heeft, verschijnt er toch een filmpje op internet, gemanipuleerd door...Haas. Alice ziet dit en maakt het uit. Dat is de druppel voor Brahim. Hij leent een pistool van een louche Chinees die hij kent uit de sportschool en gaat verhaal halen. Als Haas vlucht, volgt een spectaculaire scooterachtervolging, waarbij Haas uiteindelijk over de vangrail vliegt. Haas is gewond, maar gaat niet dood. In zijn benarde positie in de berm biecht hij op dat hij alles heeft gedaan. Hij heeft zelfs het geld gejat uit de pizzeria, waardoor de hele oorlog ontstaan is. Haas kon het niet hebben dat Brahim 'alles had' en hij niet: hij is knap, heeft een leuke vriendin, zijn beide ouders nog en vooral: de waardering van oom Faris. Haas is jaloers omdat hij denkt dat zijn vader Brahim leuker vindt dan hem, zijn eigen zoon. Daarom moest hij ze wel uit elkaar drijven, tot elke prijs.

Recensie

Pizzamaffia is een vlot geschreven, filmisch boek vol grappige dialogen. Deze zijn geschreven in een soort jongeren-straattaaltje gemixt met wat Marokkaanse woorden. De taal en stijl zijn even wennen maar wel geloofwaardig. Het zou vreemder zijn als Haas algemeen beschaafd Nederlands zou spreken. Je hoort Brahim en Haas op deze manier echt praten en ziet de scènes voor je. Dit maakt het een luchtig boek dat je gemakkelijk leest.

Mijn wenkbrauw trilde. Ik voelde aan mijn lip.
'Shit,' zei ik. 'Ik bloed. Fok, ik bloed echt.'
En ik haat bloed. Wallah. Ik sta op en maak ze allemaal af, dacht ik. Ik mep ze allemaal de tent uit. Baf, baf, baf. Ik kon dat nou wel denken, maar ik kon dus amper opstaan. 
Ik was echt zo tipsy als een konijn. Alles draaide en draaide. Opeens voelde ik hoe ik als een vuilniszak bij mijn nek en broek omhoog werd getild. Ik heb alleen nog wat krukken gezien. Ondersteboven dan. 


De taal, spanning, snelheid, de actie en de knipoog naar Italiaanse maffiafilms maken dit boek volgens mij heel geschikt voor de doelgroep. Ik verwacht dat met name jongens die niet veel lezen dit zou kunnen aanspreken. Het boek snijdt thema's aan als familieruzie (oorlog in een kleine vorm), vriendschap, verliefdheid, discriminatie, agressiviteit, schoolverzuim en vader-zoonrelaties, zonder daar moeilijk over te doen. Je blijft op het niveau van Brahim, en beziet deze niet al te lichte kwesties echt alleen vanuit zijn optiek. Niet meer of minder dan dat. Daar past de setting bij, het onderwerp, de taal en ook de diepgang. Dat is misschien ook goed voor de doelgroep, die wellicht niet meer nodig heeft. Maar je voelt hem al, als iets meer belegen lezer miste ik wel wat. Ik denk dat het vooral komt omdat Brahim, vooral beschrijft wat er gebeurt en wat er gezegd wordt, zoals in deze passage, waarin Brahim van zijn vader alle foto's van zijn oom kapot moet knippen:

De ouwe sloeg met zijn vuist op tafel. 'Dus nu moet je gaan optreden Brahim,' vervolgde hij. 'Maak ze af, Brahim. Stop je zachte kant ver weg, voor mijn part in de vriezer. Laat niks heel. Maak die ratten dood, Brahim.' Hoe kinderachtig het ook klonk, ik protesteerde niet. Ik knipte en knipte door. Oom Faris viel in honderden stukjes neer op tafel. Terwijl ik zo aan het knippen was, dacht ik even aan handenarbeid. 

Daar zit wel wát interpretatie en commentaar op de situatie bij, maar je leest niet wat Brahim denkt of voelt. Dit moet hoe dan ook een emotioneel, of op zijn minst conflictueus moment zijn voor Brahim, want hij heeft een veel warmere band met oom Faris dan met zijn vader. Daar zie je bijna niks van. Dat heeft ook wel wat en maakt waarschijnlijk waarom het boek zo als een film aanvoelt. What you see is what you get. Maar het denderde voor mij soms toch iets te snel door in luchtigheid.

Dat gevoel werd versterkt doordat ik het gevoel kreeg dat het boek meer suggereert dan waarmaakt. In het begin krijg je als lezer in de proloog meteen al te horen dat er iets heel ergs staat te gebeuren. Alles zal kapot gaan. Je valt hier midden in de achtervolging van de twee pizzakoeriers Brahim en Haas, waarbij je over de ontknoping nog niet alles te weten komt. Wel wordt vrij expliciet gezinspeeld op een ernstige afloop. Al in de eerste zin:

Gebeurd is gebeurd. Bijna alles is kapot. 
En wat nog niet kapot is, gaat straks wel kapot.

De spanning die de schrijver daarmee wil oproepen, is niet helemaal in verhouding tot wat er uiteindelijk echt gebeurt. Daardoor ben je aan het eind bijna teleurgesteld dat het allemaal wel meevalt. Hetzelfde geldt voor het contact met de criminele Chinees in de sportschool dat veel onheil voorspelt. Zeker als Brahim in zijn woede een illegaal pistool van hem leent, alvorens hij de achtervolging op zijn neef inzet. Maar...

Het pistool wordt niet gebruikt.

Om in termen van het boek te blijven: What the fok?
Wilde hij hier tere kinderzieltjes sparen?
Khalid Boudou vertelt zelf over zijn boek dat hij het geschreven heeft om voor jongeren voelbaar te maken hoe je als gewone, lieve jongen kan worden meegesleept in de haat van anderen en uiteindelijk kan verworden tot een agressieve klootzak vol haat tegen de vijand, zelfs als die je eigen bloed heeft. Hij schreef het naar aanleiding van een discussiebijeenkomst die hij hield in Rotterdam, waarin een klein Marokkaans jochie achterin het graag over het Palestijns-Israëlische conflict wilde hebben. De felle en ongenuanceerde beschuldigingen die daarop in de discussie volgden, bleven in zijn hoofd spelen. Daar wilde de schrijver iets mee. Het werd een oorlog in het klein, dicht bij de belevingswereld van zijn doelgroep. Een pizzaoorlog.

Ik vind dat een knap uitgangspunt, een creatieve uitwerking en een lovenswaardig streven. Ik zou het boek alleen al om die reden aan jongeren aanraden. Zeker in een tijd als deze.

Maar juist met dit achterliggende thema, had Boudou zijn boek meer zwaarte mogen geven. Hij laat de pijn van de oorlog nu niet echt voelen en maakt daarmee zijn boodschap niet af. Dit alles komt voor mij bijna symbolisch terug in het ongebruikte pistool. 

Tsjechov had wat mij betreft gelijk met zijn heilige toneelwet, zeker in een boek met zo'n thema: schrijf niet over een geweer dat boven de schoorsteen hangt, tenzij er mee geschoten wordt.