Mindfuck

Alles wat er was is geschreven door Hanna Bervoets
recensie: Monique Rademaker

 

Toen ik de laatste bladzijde gelezen had en het boek dichtklapte ben ik even op de bank blijven hangen. Starend in het niets. Dit boek is nogal bizar. Ook het einde is dat. Het bizarre verhaal, de absurditeit,  maakt dat je het relatief makkelijk uit leest en het even bij je blijft.

 Je maakt in dit  boek van Hanna Bervoets kennis met de 28-jarige Merel. Samen met zeven anderen zit zij vast in een schoolgebouw. Merel is redacteur bij een tv-programma. Op een zondag worden er voor dat programma opnames  gemaakt  over hoogbegaafde kinderen in een school. Een deskundige, een begaafd jongetje en zijn moeder hebben zich verzameld op de opnamelocatie. Net als Merel, haar collega en de presentator. Daarnaast is ook de schoonmaker van de school aanwezig. Cameravrouw Lotte speelt een kleine rol in het geheel maar hoort wel bij de 8 mensen die tijdens de knal bij elkaar zijn. Een knal want dat maakt dat de opnames nooit worden uitgezonden maar de mensen die bij elkaar in het schoolgebouw zitten tot elkaar veroordeeld zijn. Op het moment van de knal horen de personages namelijk dat ze ramen en deuren moeten sluiten, binnen moeten blijven  en moeten wachten tot verdere instructies volgen. Buiten is niets anders meet te zien dan mist. Lotte is de enige die heel kort na de mededeling toch vertrekt, verdwijnt in de mist. De rest blijft als makke schapen in het gebouw zitten. En dat leidt tot een psychologische roman.

De knal, waardoor het zevental tot elkaar veroordeeld raakt, vind ik direct het slechtste stuk van het boek en maakt voor mij dat ik bij tijd en wijle moeite heb om het boek helemaal te omarmen. Het blijft bij de knal en de mist. Nergens is er meer te vinden dan dit summiere gegeven. Je moet de indruk krijgen dat het einde van de wereld is begonnen. Maar  er is geen enkel deel in het boek waar je daar echt duidelijkheid over krijgt. Geen extra beschrijving, geen toevoeging en toch komt het voortdurend terug als gegeven. Dat maakt dat de rest van het verhaalook minder geloofwaardig wordt. Het doet afbreuk aan het boek dat verder de moeite waard is.

Zeven mensen bij elkaar  in het schoolgebouw en samen moeten ze alles delen. Beginnend bij het eten dat ze her en der in school vinden. Op een dieet van 10 pasta strikjes per dag kunnen de personages ongeveer 150 dagen vooruit. Tijdens die dagen worden ook de andere dingen minder zoals bijvoorbeeld stroom. Bovenal wordt het denkvermogen van de personages een stuk minder en dat merk je met name door de ogen van Merel. Zij vindt van haarzelf dat ze redelijk scherp blijft en dat anderen veranderen door de omstandigheden. Toch mag je er vanuit gaan dat haar visie ook wel wat gemankeerd is. Ze is verre van een betrouwbaar personage en dat lees je met name terug in dit soort passages.

Ik droomde dat ik droomde. En in die droom- die ik droomde dat ik droomde- zaten we met zijn allen om het vuur. Leo, Barry, Kaylem en ik: we staken er stokken in, alsof we het hengelspel speelden en de vlammen plastic visjes waren met magneetjes in hun kelen. Er was de geur van rook en dingen die blakeren: de geur van barbecue, de geur van vakanties in Italië met mijn moeder tot ik acht was en geen moeder meer had.

En ik droomde dat ik droomde dat ik dacht: Barry is er nog bij, hij zit nog en hij praat nog, dus dit moet een droom zijn. En nadat ik dat had gedacht, begon Leo te preken: God zegene deze maaltijd die in de hemel zijt, en toen hadden we beet en trokken op om te zien wat eraan hing.

En toen droomde ik dat ik wakker werd. En dat alles maar een droom was. En toen werd ik wakker. En bleek het meeste toch gewoon echt.

Juist dit soort gedachtes zetten je op het verkeerde been en wekken de spanning op. Want spannend is het boek wel. Onderdrukt spannend is beter. Niet alleen deze passages dragen daar toe bij maar ook de niet chronologische indeling van het boek. De dagen lopen dwars door elkaar. Lees je eerst een aantal hoofdstukken die gaan over dag twintig en verder, ineens zit je op dag 96 of dag 145 en moeiteloos springt Bervoets dan weer over naar de beginperiode, vlak na de knal. Het voortdurend springen in tijd is een mooi gegeven dat er voor zorgt dat je door blijft lezen. Om nog maar te zwijgen over verhaalelement dat na zo’n zestig bladzijdes opduikt. Merel vindt een leeg buisje antidepressiva. En dan rijst natuurlijk ogenblikkelijk de vraag: ‘van wie is dat lege buisje en loopt er een wandelende tijdbom door het schoolgebouw’.

Laat ik niet alles direct weg geven. Er gebeuren nog zoveel dingen die dit boek de moeite waard maken. Ook de beschrijvingen van Bervoets zijn dusdanig detaillistisch dat ze je af en toe aan het kokhalzen maken of op zijn minst kippenvel bezorgen. Passages zoals hieronder zijn geen uitzondering.

Die middag kwam er weer geschreeuw uit Kaspars lokaal. Vooral van Nathalie, al dachten we soms ook Joeri te horen. Het huilen werd steeds overstemd door andere geluiden: gekreun van Kaspar en de trillende poten van de lerarenrafel die vast krassen in het laminaat maakten.

’s Ochtends vonden we het broodmes in de keukengootsteen. Aan de kartels kleefde iets bruinigs; het leek ketjap maar wij wisten beter.

Deze passage is te lezen op het moment dat het jongetje van 8, Joeri, van de trap is gevallen en iets gebroken lijkt te hebben. Zijn moeder Nathalie en de deskundige Kaspar gaan Joeri van de pijn af helpen.

En ondanks de slecht uitgewerkte knal kan ik dit boek aanbevelen. Zowel aan adolescenten als aan volwassenen. Verwacht geen hoogdravende literatuur maar laat je meevoeren door de spanning en de absurditeit in dit boek. 

Reactie van Eva Rodigas op recensie van Ida van Mazijk, Boy 7, Mirjam Mous

Nadat Ida enthousiast vertelde over het boek Boy 7 dat zij gelezen had, besloot ik dit boek ook te gaan lezen. Het is een vrij dik boek, 284 pagina's, maar het lettertype dat gebruikt wordt is best groot. Het kostte me weinig moeite om door het verhaal heen te komen. Zoals Ida al zei 'na 50 pagina's zit je diep in het verhaal.' Dit was bij mij ook het geval.
Ik denk dat de onderbouw klassen van het vo dit boek wel kunnen waarderen. De dikte schrikt ze misschien af, maar als ze het verhaal een beetje kennen en van spanning en avontuur houden, dan is dit boek uitermate geschikt voor de onderbouw. Ik had zelf het idee tijdens het lezen dat het een beetje een 'jongens' boek was, omdat het merendeel van de hoofdpersonen jongens zijn. Wat voor de leerlingen een trigger kan zijn om het boek te gaan lezen, is het feit dat er op dit moment een verfilming van het boek in de bioscopen draait. De leerlingen moeten niet denken dat wanneer ze de film hebben gezien, ze het boek niet meer hoeven te lezen, want als ik het commentaar onder de trailer van de film lees, blijkt dat er erg veel aan het verhaal veranderd is. Dit vind ik persoonlijk jammer, want het verhaal was al sterk van zichzelf en behoefte niet veel verandering voor een spannende film. Wat ik bijvoorbeeld bijzonder vind, is dat de filmmakers ervoor gekozen hebben om de 'witpakken' geheel in het zwart gekleed te laten gaan....

Even terug naar het boek. De personages zijn realistisch beschreven. Ik denk dat de lezers van het boek zich goed kunnen verplaatsen in Boy 7. Zijn manier van denken zorgt ervoor dat je tijdens het lezen ect in zijn huid kruipt en het verhaal voornamelijk vanuit zijn ogen beleeft. Wat ik persoonlijk een mindere passage vond, gaat over het stuk dat Ida ook citeert, het moment dat Boy 7 ontdekt dat Lara hem al kent. Ik citeer hieronder hetzelfde stuk. (Boy 7, blz. 42-43)

Een Cheezy Crust voor meneer.’ Het was geen vraag maar een mededeling. Ze zette het bord al neer.
‘Hoe weet je dat?’ vroeg ik, terwijl het bloed in mijn oren gonsde.
‘Je bestelt toch altijd Cheezy Crust?’ antwoordde ze met een glimlach. ‘Je dacht zeker dat ik het niet meer wist, hè? Het is ook wel weer even geleden.’ Ze schoof het andere bord op de placemat van Lara. ‘Ik maak me eerlijk gezegd altijd een beetje zorgen als vaste klanten ineens niet meer komen opdagen. Dan denk ik meteen aan enge ziektes, ongelukken en sterfgevallen. Maar omdat jullie allebei niet meer kwamen, gokte ik er maar op dat jullie verhuisd waren.’
‘J-jullie?’ stamelde ik.
Lara schaamde zich blijkbaar voor mijn gestotter, ze kreeg rode vlekken in haar hals.
‘Ja, jij en je zus.’ De serveerster keek Lara vragend aan.
‘Toch?’”

Wat mij hier verbaasde was het feit dat Lara nagenoeg niet reageert op het feit dat ze bijna verraden wordt door de serveerster. Het leek mij logischer dat ze op moment dat dit gebeurt, er alles aan doet om het verraad te verdoezelen. Dit doet ze niet. Het enige dat zichtbaar is, zijn de vlekken in haar nek. Dit vond ik niet echt realistisch.

Wat ik wel goed en realistisch aan het boek vond waren de eigentijdse verwijzingen. Aan het einde van het verhaal ontdekt Sam dat de recent gepleegde aanslagen in Boston ook door CooperationX zijn gepleegd. Of de schrijfster met deze verwijzing naar de aanslagen op de marathon in Boston van vorig jaar verwijst weet ik niet, maar dat lijkt het geval te zijn. In het citaat hieronder krijgt Sam dit van de rechercheur te horen. (Boy 7, blz. 281)

'Sinds de bomaanslag op het winkelcentrum in Boston gaan we bij iedere melding kijken.'Bolland nam een slokje. 'Inmiddels weten we dat CooperationX daar ook al achter zat.'
'En op tv zeiden ze dat Al-Qaida die aanslag had opgeëist, ' zei mijn moeder verbaasd. 'Ze lieten een brief met Arabische tekens zien.'"
'Boy Three!' riep ik. 'Het was natuurlijk een opdracht!'
Bolland knikte.

Zoals ik hierboven al beschreef denk ik dat dit boek het best goed kan doen in de onderbouw van het vo. Ik heb dit boek ook in al mijn klassen gepromoot. Ik heb een korte samenvatting gegeven, een stukje voorgelezen en samen de trailer bekeken. Ik ben heel benieuwd of ik de komende weken het boek Boy 7 in mijn lokalen zie verschijnen!

John Green: Een weeffout in onze sterren - Reactie op recensie van Eva Rodigas door Mieke ter Voert

Green J., 2012, Een weeffout in onze sterren. Rotterdam, Lemniscaat.

In haar recensie van ‘Een weeffout in onze sterren’ is Eva heel lovend over het boek. Ze benoemt vele positieve aspecten van het verhaal. In een aantal daarvan kan ik mij vinden. Hoe Eva het volgende beschrijft: “  is exact wat ik ervoer tijdens het lezen. Ik leefde erg mee met Hazel en dan voornamelijk haar fysieke ongemakken. Dit wordt zeer realistisch beschreven in het verhaal.

De humor die in het verhaal zit kan ik ook erg waarderen. In de grapjes die Hazel, Augustus en Isaac maken zit zelfspot en dat vind ik heel dapper. Ik zou niet weten hoe ik me zou voelen en gedragen als ik weet dat ik aan een ziekte lijd waaraan ik jong zal overlijden. Ik vind het bewonderenswaardig dat zulke jonge mensen daar zo stoer mee omgaan. Ze leggen zich neer bij hun lot (want wat kun je anders?), maar proberen er nog wel echt iets van te maken en dat met een grote glimlach en dikke knipoog.

Wat ik mij afvraag is in hoeverre jongeren die dit boek lezen, zich kunnen voorstellen hoe het is om op die leeftijd doodziek te worden. Zeker voor kinderen die nog niet zoveel hebben meegemaakt in hun leven zal dit een heel heftig boek zijn. Ik denk dat veel jongeren zo’n verdrietig verhaal snel naast zich neer willen leggen en weer overgaan tot de orde van de dag. Het zal wellicht nog even blijven rondspoken in hun gedachten, maar het blijven pubers die leven met de dag en niet te ver vooruit denken of kijken. 

Vaak als er nare dingen gebeuren in je directe omgeving, worden er dingen gezegd als: “Geniet van de kleine dingen” en “Het kan zomaar afgelopen zijn”. Hier sta je dan ook echt wel even bij stil, maar als het niet écht heel dichtbij komt dan draait de aarde gewoon door en zit je zo weer in die ‘alledaagse sleur’. Of dit boek bij jongeren dus veel zal bijdragen aan de bewustwording van de rijkdom die je bezit als je gezond bent, weet ik zo net nog niet.

‘Een weeffout in onze sterren’ is in mijn ogen een geschikt boek voor middelbare scholieren. Daarnaast denk ik ook dat volwassenen het met plezier (al is dat in deze context misschien niet helemaal het gepaste woord) zullen lezen. 

Zoetsappig debuut van jong talent

Pien Overbeek schreef het boek Lilly. Recensie door Monique Rademaker.

(Eerste druk: 2015, boekscout)

 

“Ik vind je lief”: zei Jake tussen twee zoenen door. Ze glimlachte terwijl ze hem terug kuste, zachtjes, net zoals hij. Ze streelde met haar handen door zijn warrige haar. Het voelde geweldig om hem aan te raken, op deze manier.

 

Lilly, het allereerste boek van de 15-jarige Pien Overbeek, staat barstensvol met de bovenstaande passages. Passages waarvan ik, na een tijdje, dacht:  “nu weet ik het wel”. Passages die mij het gevoel gaven een bouquetreeks boekje te lezen. Maar tegelijkertijd zijn dit misschien wel de passages waar een puber/jong volwassene op zit te wachten. Dat kan ik lastig inschatten en daarom verkeer ik ook in lichte staat van vertwijfeling na het lezen van het boek.

Ik hink met mijn oordeel over dit boek op twee gedachte. Dat komt vooral omdat ik geen vergelijkingsmateriaal heb. Ik heb geen enkel idee hoe een meisje van 15 schrijft. Wat het niveau van een boek zou kunnen zijn als je de leeftijd van 15 hebt. Ik heb ook geen enkel idee hoe leeftijdsgenoten dit boek lezen. Waar letten ze op wat. Wat boeit wel en wat vooral niet. Het zou beter zijn wanneer ik dat wel zou weten om dit boek in perspectief te kunnen plaatsen. Maar ook zonder deze kennis ga ik een oordeel op papier zetten.

Vier vrienden van rond de achttien, Hilary, Jake, Steve en Amy gaan een zomer lang kamperen op een jongerencamping in Dover. Vlak na aankomst ontmoet het viertal de mysterieuze Lilly. Zij kampeert helemaal alleen op dezelfde camping. Jake wordt smoorverliefd op het meisje en vice versa. Rond dit duo ontvouwt zich een verhaallijn die leidend is in het boek. De eerste honderd bladzijdes maak je mee hoe close Jake en Lilly worden en wat de invloed daarvan is op  de groep. De altijd vrolijke Hilary lijkt namelijk tussen wal en schip te vallen omdat Steve en Amy ook al een stelletje zijn. Maar door de groothartigheid van Jake wordt Hilary toch betrokken bij het geheel.  De eerste honderd pagina’s gaan dan dus ook met name over ontluikende liefde en problemen die jong volwassenen daarbij tegen komen. Ik kan me, als iets oudere lezer, voorstellen dat het herkenbaar is en makkelijk weg leest. Zelf betrap ik me er op dat het me op den duur begint te vervelen. Alle platitudes en bouquetreeks-achtige zinnen komen voorbij. Bij bladzijde zestig denk ik, zal ik er mee stoppen maar ik geef het nog een kans in de hoop dat de personage Lilly meer uitgediept gaat worden. Dit meisje doet aan automutilatie omdat ze als 4-jarig  kind iets verschrikkelijks heeft mee gemaakt. Haar oudere broertje verdween uit haar leven omdat Lilly hem opjutte van een klif af te springen. Het jongetje, Nate, doet dat en wordt vervolgens nooit terug gevonden. Vanaf dat moment veranderd het hele leven van Lilly. Ze voelt zich schuldig en haar ouders en omgeving geven haar het gevoel dat ze dat ook is. In het verhaal is ze in Dover om haar broer terug te gaan vinden en zodoende te kunnen stoppen met het zelf snijden. Het verloop van deze tweede verhaallijn begint boeiend. Gaandeweg merk je dat Pien Overbeek het verhaal niet heel erg uitwerkt. Ze laat de automutilatie niet erg aan bod komen. Je krijgt geen inzicht in hoe het begon, waarom het aanhoudt en hoe het voelt. Ook de zoektocht naar Nate beslaat maar weinig bladzijdes. In korte lijnen wordt verteld wat er jaren geleden gebeurt is maar diepgang krijgt het niet. Het blijft steken. Van mij had dit boeiende gegeven wel meer aandacht mogen krijgen. Maar misschien is het voor een jong volwassene wel precies genoeg.

Na de eerste honderd bladzijdes komt dan de spooktocht. De georganiseerde tocht van de camping gaat dwars door het nabijgelegen bos. Deze spooktocht is in het begin van het boek al aangekondigd. De meisjes verheugen zich er op. Pas honderd bladzijdes later komt de tocht dan daadwerkelijk.

De spooktocht moet het boek de spanning en sensatie geven waar het om vraagt. En het lukt de jonge schrijfster op sommige momenten ook daadwerkelijk om mij door te laten lezen. En ik hoor mezelf af en toe bijna denken…. ‘Ooohhh, en nu?’,  waarna ik snel weer een bladzijde omsla. Met name in het begin wanneer Lilly net is ontvoerd en wakker wordt in een kelder. Ze blijkt niet het enige meisje te zijn dat in de kelder ‘woont’. Er worden nog twee meisjes door hun ontvoerder vast gehouden in het donkere, stinkende hol. Opnieuw mogelijkheden om het verhaal helemaal los te laten gaan maar ook hier lukt het Pien Overbeek niet om afstand te nemen van de platitudes. Daarnaast maakt de continue schakeling met de camping, waar de achtergebleven vrienden van Lilly zitten, dat het boek je een beetje een hap snap gevoel geeft. Je krijgt niet de tijd om door 1 van de twee werelden te worden gegrepen.

Aan het eind van het boek blijf ik zitten met het gevoel dat het boek onvoldoende uitgewerkt is. Althans de sterke elementen van het boek. De spooktocht met de verdwenen meisjes en de automutilatie van Lilly en haar achtergrond hadden uitgebreider beschreven kunnen worden. Dat had het boek meer spanning en diepgang gegeven. De ‘liefdesscènes’ hadden minder vaak en minder uitgebreid gekund zodat er meer aandacht geweest zou zijn voor het bovengenoemde. Maar de vraag is, kan ik dat als ‘oudere’ lezer  wel beoordelen. Moet dit boek niet gewoon gelezen worden door leeftijdsgenoten. Ik zal het ze zeker aanraden en ik ben benieuwd wat ze er van vinden.

Daarnaast vraag ik me af of je het een meisje van 15 kwalijk kan nemen dat ze de belangrijkste gebeurtenissen en personages voor een volwassene onvoldoende heeft uitgewerkt. Moet je niet gewoon zeggen: ‘in de basis is het geen onaardig boek’. Met een paar goede gegevens namelijk een getraumatiseerd meisje en een verdwijning. Want die twee zijn zeker goed gekozen door Pien Overbeek. De gedachte is goed. De intentie ook. Talent zit er wel, denk ik, maar de rijping moet nog komen.

Tot slot nog commentaar op de uitgever van het boek; boekscout. Ik vind het nobel dat er een uitgever is die jonge talenten ondersteunt en hun boeken uitgeeft. Dat is prijzenswaardig. Maar als je dat als uitgever dan doet dan moet je jezelf en het boek wel serieus nemen. Dus het boek verdient dezelfde tijd en aandacht als ieder ander boek dat gepubliceerd gaat worden. Maar in het boek Lilly stikt het van de taalfouten. Dit boek is niet goed geredigeerd. En als lezer struikel ik vaak over deze fouten en dat maakt het minder aangenaam om te lezen. Wat mij betreft een grove fout van de uitgever.

 

 

 

 

 

Reactie op de recensie door Ilse Schuurmans van Green, J. (2013) Het Grote Misschien. Rotterdam: Lemniscaat door Marijke Welten

Reactie op de recensie door Ilse Schuurmans van 

Green, J. (2013) Het Grote Misschien. looking for Alaska. Rotterdam: Lemniscaat

door Marijke Welten.

(andere omslag dan versie van Ilse Schuurmans)

"Ik vond Het Grote Misschien van John Green een heel mooi boek. Het sleepte me mee alsof ik erbij was." Zo typeert Ilse Schuurmans het boek Het Grote Misschien. looking for Alaska.

Voor mij was het boek niet direct vanaf het begin meeslepend door de enorme hoeveelheid beelden die Green daar gebruikt. In ongeveer de eerste zestig bladzijden van het boek buitelen, de naar mijn gevoel ietwat gekunstelde beelden over elkaar heen. Ik, als lezer met een eigen fantasie, had last van al die elkaar in snel tempo opvolgende  metaforen en symbolen. "Naast me in de kamer rook ze naar zweet en zonneschijn en vanille, en de maan was die avond zo dun dat ik nauwelijks meer van haar kon zien dan haar silhouet, behalve wanneer ze rookte, wanneer de brandende kers van de sigaret haar gezicht in bleek rood licht zette." (Het Grote Misschien, p. 26) of "(hun slecht gekozen schoolkleuren waren modderbruin en het geel van geconcentreerde pis)" (Het Grote Misschien, p. 57). Als de personages geïntroduceerd zijn en het boek echt op gang komt verdwijnt de overdaad aan beelden en worden de overgebleven metaforen een stuk functioneler. 

Ik ben het met de recensente eens dat de spanning in het boek mooi opgebouwd wordt. Inderdaad vormen de hoofdstuktitels daartoe een slim instrument. Als je de titels op een rijtje zet, zie je dat naar dé gebeurtenis toe tijdversnelling optreedt (tussen de hoofdstukken worden steeds meer dagen overgeslagen) én tijdvertraging (de laatste dagen krijgen meer pagina's), hetgeen die spanning nog eens extra opbouwt. Ilse heeft het erover hoe de dood van Alaska het boek meedogenloos in tweeën splijt. Ik denk dat elk mens bij het overlijden van iemand die heel dichtbij staat zo'n gevoel van 'ervoor en erna' kent. Die meedogenloosheid reikt verder dan het boek.

Persoonlijk denk ik dat jongeren zeker geraakt worden door het boek, maar op een andere manier dan volwassenen. Het boek staat vol met kleine momenten, die voor de meeste jongeren (hoop ik) nieuw zullen zijn. Zij zullen het als heel indringend ervaren. Ik, als volwassene, heb met bewondering gelezen hoe Green die onmiskenbaar unieke en toch universele menselijke momenten zó raak beschrijft. "...naar haar kist, ik knielde erbij neer en legde mijn handen op het gelakte hout, het donkere mahonie, de kleur van haar haar. Ik voelde de kleine handen van de Kolonel op mijn schouders, en er drupte een traan op mijn hoofd, en enkele ogenblikken lang was het alleen wij drieën [...]- drie lichamen en twee mensen - " (Het Grote Misschien, p. 173). Zó kwetsbaar kan een mens zijn. Dat voel je inderdaad tot op het bot.

"Rest de vraag wat nu Het Grote Misschien  is en of Miles het vindt." Ilse zegt daarover: "In feite is Alaska de belichaming van Miles'Grote Misschien: vaag en ongrijpbaar en juist daardoor zo aantrekkelijk, en abrupt verdwenen als je denkt dat je haar eindelijk in je armen kunt sluiten....."

Of Miles het Grote Misschien als aantrekkelijk ervaart weet ik niet, maar verdwenen is het niet, integendeel. Maar het is een belofte, een gevoel van hoop, kracht en onoverwinnelijkheid, een belofte van Leven met een hoofdletter L. Miles schrijft in zijn essay voor zijn godsdienstleraar: "Daarom geloof ik nog steeds in het Grote Misschien, en daar kan ik in geloven ook al heb ik haar verloren. Want ik zal haar vergeten [...] " (Het Grote Misschien, p. 248). Ik lees eruit dat Miles ontdekt, dat ook al is hij Alaska verloren, en  ook al was zij tot dan toe zijn Grote Misschien, en ook al gaat hij haar verliezen, de belofte van het Grote Misschien doorgaat; omdat :"Die afschuwelijke dingen kun je overleven, omdat we echt zo onverwoestbaar zijn als we zelf geloven. [...] we hoeven nooit hopeloos te zijn, omdat we nooit onherstelbaar kapot kunnen gaan." (Het Grote Misschien, p. 249-250). Het essay wat Green Miles laat schrijven is een meesterstuk.

Kluun: Komt een vrouw bij de dokter - Reactie op recensie van Liza Uijting, door Mieke ter Voert

Kluun, (2003), Komt een vrouw bij de dokter, Amsterdam: Rainbow

'Komt een vrouw bij de dokter' heb ik ooit gelezen omdat het een enorme hype was. Het duurde bij mij alleen drie jaar voordat ik mee wilde doen aan de hype. In 2006 heb ik het boek gekocht (eenendertigste druk). In die tijd maakte ik in mijn eigen familie een ziekteproces mee rondom kanker. Dit boek lezen gaf mij de kans om mijn eigen gevoelens en gedachten op een bepaalde manier een plek te geven. Ik herken veel in het verhaal van Stijn en Carmen. Met name in dat van Carmen.

Nu ik voor het schrijven van een reactie op Liza’s recensie nog eens door het boek blader, valt me op dat het veel hoofdstukken bevat en dat deze kort zijn. Vaak slechts drie pagina's per hoofdstuk. Dit is iets wat ik vaak erg prettig vind aan een boek. Het houdt de vaart erin. Liza noemt 'Komt een vrouw bij de dokter' een luchtig en geestig boek. Luchtig is het onderwerp zeker niet, maar de manier waarop Kluun het leven van Stijn en Carmen beschrijft, eigenlijk zijn eigen leven, is wel ‘te doen’. Ik kon steeds goed voor me zien hoe alles eruit zag, er worden geen doekjes om gewonden, hoofdpersonen zeggen waar het op staat en soms is het lekker plat.

Het leven dat Stijn leidt, roept, zoals Liza in haar recensie al beschrijft, verschillende gevoelens op. Het is best tegenstrijdig. Enerzijds kan ik me goed voorstellen dat iemand als Stijn een uitvlucht zoekt uit de steeds verslechterende situatie van zijn vrouw en hun leven samen. Ergens kan ik begrip opbrengen voor zijn acties en voel ik met hem mee. Anderzijds veracht ik zijn gedrag en kan ik Stijn wel schieten. Hierin ben ik het dan ook eens met Liza.

Het schelden met kanker waar Liza haar recensie mee afsluit is iets wat mij in mijn stage/werk ook opvalt. Het woord kanker klinkt hard en confronterend, het roept haast meteen een bepaald beeld bij je op. Zoals het schelden met kanker in het boek gebeurt, stoot het mij niet tegen de borst. Dit komt doordat het de ‘ervaringsdeskundigen’ zelf zijn die het doen. Daarom kan ik me best voorstellen dat het ontzettend oplucht om die vreselijke rotziekte juist te gebruiken als je even een potje wilt schelden. Dat komt op mij anders over dan wanneer iemand die eigenlijk niet weet waar hij het over heeft, scheldt met kanker en daarmee (per ongeluk) iemand uit het niets ermee confronteert. Dat kan kwetsend zijn. Ik vergelijk het maar met grapjes over een geamputeerd been. Je kunt in dat geval beter jezelf een mankepoot noemen dan dat iemand anders daarmee grappig probeert te zijn. Een beetje zelfspot kan geen kwaad. Desalniettemin keur ik het niet goed dat het woord kanker te pas en te onpas wordt gebruikt als scheldwoord.

Om af te sluiten kan ik net als Liza het boek aanraden aan jongeren vanaf 15/16 jaar, omdat het een heel treffend beeld schetst van wat een ziekte als kanker met mensen doet.

Aline Sax: Mist over het strand - Reactie op recensie van Ellen Noordraven, door Robert Termorshuizen

Sax, A. (2001). Mist over het strand (2e druk). Hasselt-Amsterdam: Uitgeverij Clavis.

Nadat ik Oorlogswinter van Jan Terlouw gelezen en van een recensie voorzien had, kwam ik Ellens recensie van het boek Mist over het strand van Aline Sax tegen. Eveneens een boek dat over de tweede wereldoorlog handelt, maar de schrijfster hanteert daarbij een heel ander perspectief. Daardoor, en ook door de positieve recensie van Ellen, was mijn nieuwsgierigheid gewekt en besloot ik het boek te gaan lezen.

Ik sluit mij aan bij Ellens recensie. Ze benoemt alles wat van belang is en er zijn slechts twee dingen die ik eraan zou willen toevoegen. Dat is enerzijds een nadrukkelijker verwoorde waardering voor het perspectief van Aline Sax en anderzijds een kanttekening bij de constructie van de verhaalonderdelen, waardoor mijns inziens de geloofwaardigheid af en toe wat onder druk komt te staan.