Myrna van Deursen, Voor ik doodga
Downham, J. (2007) Voor ik doodga. Uitgeverij Mouria, Amsterdam.
Samenvatting
De zestienjarige Tessa heeft kanker en is terminaal ziek. Haar zeventiende verjaardag zal ze nooit vieren. Tessa besluit alles nog uit haar leven te halen. Om al haar levensdoelen nog te bereiken maakt ze een bucketlist. Bovenaan het lijstje staat seks hebben met een jongen, want ze wilt het gewicht van een jongen op zich voelen. Haar wens komt uit, maar de nacht met Jake was teleurstellend en niet wat Tessa ervan verwacht had. De tweede wens is om een dag overal 'ja' op te zeggen, de derde wens is om ooit nog een keer drugs te gebruiken en tenslotte wilt ze ook een keer de wet overtreden. Deze laatste levenswensen van zijn dochter maken haar vader wanhopig. Het contact tussen vader en dochter verloopt niet gemakkelijk. Hij vindt dat haar levenswensen over het randje kunnen gaan en een vroegtijdige dood kunnen betekenen. Tessa ligt hier niet wakker van, want na de slechte ervaringen met Jake is ze verliefd geworden op haar buurjongen Adam en ze gaat toch dood. Samen met hem stort ze zich in een prachtig liefdesavontuur om al haar wensen nog uit te laten komen. Als Tessa uiteindelijk overlijdt is Adam bij haar. De laatste dagen van het leven van Tessa zijn zwaar en ze komt tot de conclusie dat haar wensen niet meer zo belangrijk zijn. De band met haar naasten is het belangrijkst geworden in plaats van haar bucketlist.
Recensie
Het plot van het boek komt sterk overeen met het boek een weeffout in onze sterren van John Green.[1] Beide boeken gaan over een jong meisje dat verliefd wordt tijdens een terminale ziekte. Het grote verschil is dat Tessa's grootste angst is om volwassen ervaringen te missen. Seks, drugs, liefde en wetsovertredingen hebben een centrale rol in haar bucketlist. Deze onderwerpen worden niet expliciet genoemd in het boek van John Green.
Auteur Jenny Downham heeft op een krachtige en aansprekende manier expliciete onderwerpen in het verhaal weten te verwoorden, zonder dat het ranzig is geworden. De seksualiteitsbeleving van hoofdpersoon Tessa wordt vrijwel aan het begin beschreven. Bij sommige lezers zal dit een schrikeffect opwekken, maar jongeren van deze leeftijd houden zich immers wel bezig met de 'bloemetjes en de bijtjes', zelfs als ze terminaal ziek zijn. Knap dat de schrijfster dit zo duidelijk en herkenbaar heeft weten te verwoorden: "Hij steunt op zijn armen en beweegt langzaam boven me, met zijn gezicht opzij en zijn ogen stijf dicht. Dit is het dan. Het gebeurt echt. Ik beleef het nu. Seks. Als het over is, voel ik me vooral klein en stil onder hem." (blz. 29.)
De auteur beschrijft direct daarna hoe de wensen van Tessa ook tegen kunnen vallen. Tessa had een prachtig beeld van seks in haar hoofd, maar in werkelijkheid blijkt het anders te zijn: "Ik kan hem niet aankijken, dus schuif ik naar hem toe en begraaf me dieper, verstop me in zijn armen. Ik weet dat ik me volslagen belachelijk maak. Ik snotter als een klein kind over hem heen en ik kan er niet mee ophouden , verschrikkelijk is het". (blz. 29) Haar wens om seks te hebben voor haar dood is uitgekomen, maar haar gevoel daarna is verschrikkelijk. Als lezer stel ik mij de vraag of je alles wel uit het leven moet persen, moet je alle grenzen opzoeken en moet je alles hebben ontdekt? Zou je daar echt gelukkig van worden? De auteur weet je met het verhaal aan het denken te zetten over je eigen wensen, maar ook je kijk op seksualiteit, drugs en andere experimenten in het leven.
In korte tijd beleeft Tessa allerlei volwassen levenswensen en dit leidt tot een explosie van levenservaring in het jaar dat ze nog heeft. Dit is indrukwekkend om als lezer te volgen. De auteur heeft zich prachtig weten in te leven in een terminaal meisje van zestien dat nooit zeventien zal worden. Niet alleen de levenswensen van Tessa zijn direct en aangrijpend beschreven, maar ook haar gevoelens: "Het komt en gaat. De mensen denken dat je moedig en dapper wordt als je ziek bent, maar dat is niet zo. Het voelt meestal alsof ik word gestalkt door een psychopaat, alsof ik elk moment doodgeschoten kan worden, maar soms denk ik er uren niet aan".(blz. 112.) In het boek wordt ook duidelijk hoe eenzaam het is om terminaal te zijn. Iedereen staat om je heen en is lief voor je, maar uiteindelijk moet je toch zelf op reis en het laatste stukje alleen loslaten. Deze angst komt binnen bij de lezer. Het boek is voor vijftien plus jongeren geschreven en door de simpele schrijfwijze van de auteur worden deze gevoelens ook helder overgebracht naar de doelgroep van dit boek. Deze manier van schrijven zorgt er ook voor dat je aangegrepen kan worden door het verhaal. Dit zal voor iedereen verschillend zijn. Ik moet bekennen dat ik als lezer vooral op het einde een traantje weg moest pinken. Het leven is nu eenmaal niet eerlijk als je zo jong moet loslaten. De schrijfstijl leidde ertoe dat ik helemaal in het verhaal werd meegezogen op het moment dat Tessa zal gaan sterven. "Het is goed, Tessa, je mag gaan. We houden van je. Je mag weggaan. 'Waarom zeg je dat?' 'Misschien wil ze toestemming om te sterven'.'Ik wil het niet. Mijn toestemming krijgt ze niet'." (blz. 299)
Het boek is op indrukwekkende wijze beschreven met een aangrijpende thematiek. Dit maakt het boek ook niet meteen voor iedereen geschikt. Het is niet een boek dat je voor de ontspanning even tussendoor leest. Het zet je aan het denken, het is ontroerend en als jezelf niet fijn voelt dan is dit boek zeker geen aanrader. Ik zou het boek zeker aan leerlingen aanraden. De dood en levensvragen- en/of wensen zijn ook zaken die jongeren bezighouden. Veel leerlingen hebben in hun omgeving te maken gehad met verlies. Door het expliciet beschrijven van onderwerpen als seks, drugs en onzekerheden raakt het ook de belevingswereld van jongeren.
[1] Green, J. (2012) Een weeffout in onze sterren. Lemniscaat, Rotterdam.
