Hoefnagel, M. (2006). Blauwe
maandag. Amsterdam: Eenvoudig Communiceren
Uitgeverij
Eenvoudig Communiceren startte in 2005 een reeks boeken voor jongeren die
moeite hebben met lezen onder de titel ´Reality Reeks´. De boeken zijn
geschreven in korte zinnen en eenvoudige taal en behandelen onderwerpen die
tieners bezighouden.
Blauwe maandag is
het vierde deel uit deze reality serie en gaat over de vijftienjarige Jesse.
Jesse heeft een Nederlandse moeder en een Amerikaanse vader. Als zijn vader
verongelukt, vertrekt hij samen met zijn moeder weer naar Nederland. Hij komt in de klas bij Mara en haar tweelingbroer
Marijn. Jesse speelt keyboard en al snel vormt hij met Marijn en Mara en nog
twee broers uit hun klas een bandje: Blauwe Maandag. Jesse en Mara zijn
verliefd op elkaar. Als de band in de zomervakantie naar Terschelling gaat om
op te treden op een camping, blijkt dat de jongens hun drankgebruik niet in de
hand hebben. Mara besluit uit de band te stappen.
Aan
de uiterlijke kenmerken van het boek kun je al goed zien dat het boek is
geschreven voor jongeren met leesproblemen. De tekst is gedrukt in een grote letter,
er is een ruime interlinie, er zijn ruime marges en iedere zin begint op een
nieuwe regel. In het boek vind je paginagrote, zwart-witillustraties die de
tekst van het boek moeten ondersteunen. Helaas zijn de afbeeldingen nogal
statisch, en spreken evenals de omslag niet erg aan.
Ik
denk dat het thema drankmisbruik veel jongeren zal interesseren, het is een
onderwerp dat goed aansluit bij hun belevingswereld. Helaas blijft het boek erg
aan de oppervlakte, en leunt de tekst vooral op korte beschrijvingen van de
gebeurtenissen. Kort en statisch wordt er beschreven wat er gaande is en wat de
personages meemaken. Er is hierbij weinig ruimte voor emoties of het
inzichtelijk maken van de ontwikkeling
van de personages gedurende het verhaal. Het boek begint met de eerste
schooldag van Jesse. Heel rechttoe rechtaan worden de gedachten van Jesse
beschreven en krijg je, in simpele taal, een helder beeld van zijn omgeving.
Jesse
zit op een bankje. Om precies te zijn: hij zit op de leuning van een bankje.
Alleen. Alle andere leerlingen staan met elkaar in groepjes te praten. Het is
tien over acht. Bijna tijd om naar binnen te gaan. Jesse kijkt een beetje om zich heen. De
leerlingen hier zien er net zo uit als thuis, denkt hij. Maar dan schrikt hij.
Nee, zo moet hij niet denken. Thuis, dat is nu hier. Hier, in Nederland. (Blauwe maandag, p.5)
Alles
wat de hoofdpersoon doet, wordt dus letterlijk opgeschreven. Er is weinig
ruimte voor beeldend taalgebruik om bijvoorbeeld een bepaalde sfeer over te
brengen. Aan de ene kant vind ik dit jammer, maar aan de andere kant is dit
voor de doelgroep juist heel prettig. De boodschap van het verhaal wordt op een
heldere en eenvoudige manier overgebracht en dat is juist wat deze jongeren
nodig hebben. Door de eenvoudige schrijfstijl kunnen ze zich verplaatsen in de
hoofdpersonen, waardoor dit boek hen ook echt zal aanspreken.
Naast
het thema drankmisbruik, wordt er in het boek ook aandacht besteed aan liefde
en verliefdheid. Mara en Jesse zijn verliefd op elkaar, en krijgen in de loop
van het verhaal verkering. Persoonlijk vind ik deze verhaallijn afbreuk doen
aan het boek. De relatie tussen Jesse en Mara wordt erg kinderlijk beschreven
en komt op mij over als een echte kalverliefde. Dit begint al op het moment dat
Mara Jesse voor het eerst ziet:
Dat
is hem, denkt ze, als ze Jesse ziet. Dat is de man van mijn dromen. De andere
jongens staan in groepjes met elkaar te praten. En kinderachtig tegen elkaar
aan te duwen. De man van Mara’s dromen zit op de leuning van een bankje. Hij
luistert naar zijn mp3-speler. (Blauwe
maandag, p.7)
Op
mij komen zulke passages haast lachwekkend over. Mara is smoorverliefd op een
jongen die ze nauwelijks kent. Ik kon mij niet echt inleven in haar
verliefdheid, omdat ik het niet echt realistisch gebracht vond. Ook in de rest
van het verhaal, waarin hun relatie zijdelings aan bod komt, ontstijgt hun
liefde niet het niveau van ‘puppy love’. Van de eerste kus tot wat gerommel in
een tentje, allerlei gebeurtenissen die in het verhaal heel basaal uit de
doeken worden gedaan.
Het
is belangrijk om ook hier weer te realiseren dat een dergelijke liefde voor
veel jongeren wel herkenbaar zal zijn en zij zich wel degelijk kunnen inleven
in de heftige verliefdheid van Mara.
Op
mij heeft het boek weinig indruk gemaakt. De simplistische schrijfstijl en
eenvoudige weergave van de gebeurtenissen maken het voor mij geen aantrekkelijk
boek. Voor een lezer met taalproblemen is dit juist een uitermate geschikt
boek. Het onderwerp zal veel jongeren aanspreken en ik kan mij voorstellen dat
iemand met taal- en leesproblemen het een prettig boek vindt om te lezen. De
gebeurtenissen worden helder en duidelijk beschreven, de hoofdstukken zijn kort
en de letters zijn groot. Het boek is volledig ontdaan van beeldend taalgebruik
en andere overbodige sfeerelementen waardoor de boodschap van het verhaal op
een heldere en eenvoudige manier naar voren komt.
Na het lezen van Hesters recensie besloot ik Blauwe Maandag te lezen. De recensie is niet zeer lovend, maar Hester bekijkt het boek zowel vanuit haar eigen perspectief als dat van de doelgroep en dat sprak me aan. Nu ik het boek uit heb denk ik dat je als volwassene zonder lees- en taalproblemen boeken uit deze serie niet moet willen bestempelen als "diepgaand" of "meeslepend". Blauwe Maandag is gemaakt voor jongeren vanaf twaalf jaar die niet zo sterk zijn in lezen en dat is te merken.
BeantwoordenVerwijderenIronisch genoeg vond ik het vrij moeilijk om me te concentreren toen ik in het boek begon, niet zozeer door de inhoud, maar door de vormgeving. Zinnen zijn kort en letters zijn groot. Gelukkig bleek dit een kwestie van wennen. Zoals Hester al aangeeft zijn de bijzondere uiterlijke kenmerken van het boek voor de doelgroep waarschijnlijk juist prettig. Net als Hester vond ik de illustratie niet erg sprekend en in sommige gevallen merkwaardig. Zo wordt Mara - één van de hoofdpersonen - afgebeeld met wallen onder haar ogen en vreemde lichaamsverhoudingen (p. 69, derde druk).
De inhoud van het boek voldoet aan mijn verwachtingen. Het is een simpel, chronologisch verteld verhaal, dat aansluit op de belevingswereld van jongeren. Situaties worden heel letterlijk beschreven, zoals ook in Hesters citaten te zien is. Dit maakte het voor mij moeilijk om een band op te bouwen met de personages, maar ik kan me voorstellen dat voor sommige leerlingen het tegenovergestelde geldt.
Net als Hester viel me op dat de relatie tussen Jesse en Mara zich gedurende het verhaal niet ontwikkelt. Op de eerste pagina's wordt er veel aandacht besteed aan hun “liefde op het eerste gezicht”, maar er wordt geen verdiepingsslag gemaakt. Zo voeren Jesse en Mara weinig tot geen lange gesprekken. Hoewel leerlingen zich misschien wél in de relatie kunnen verplaatsen, zou ik het gewaardeerd hebben als de lezer enigszins uitgedaagd werd om over de oppervlakkigheid van de liefde tussen de twee tieners na te denken.
Naast de relatie van Jesse en Mara vond ik ook het succes van het bandje niet erg geloofwaardig. Dit succes is voornamelijk te danken aan het liedje “Little Green Bag” van George Baker. Hoewel het een aanstekelijk liedje is, is het ook een beetje oud en fout. Ik zie het niet voor me dat scholieren er op een feest helemaal van uit hun dak gaan.
Wat Hester in haar recensie niet specifiek noemt is dat het verhaal twee hoofdpersonen kent. In het ene hoofdstuk wordt er verteld vanuit Mara’s oogpunt, in het andere hoofdstuk volg je juist de gedachten van Jesse. Soms beschrijven Jesse en Mara allebei dezelfde situatie. Leerlingen leren hierdoor dat er in boeken gespeeld kan worden met focalisatie.
Samenvattend kan ik me eigenlijk geheel vinden in Hesters recensie. Net als Hester heb ik zelf niet erg genoten van Blauwe Maandag, maar ik kan me wel voorstellen dat dit boek qua vorm en inhoud geschikt is voor leerlingen met taal- en leesproblemen. Het was de eerste keer dat ik een boek voor deze doelgroep las. Het was dan ook zeker nuttig omdat het me wat meer inzicht heeft geboden in de verschillende behoeftes van leerlingen.
Telkens als ik jeugdboeken lees, merk ik dat de beschreven belevingswereld mij erg aanspreekt. Het leert mij te verdiepen in de denk- en leefwereld van de puber. De recensie van Hester Terpstra over Blauwe Maandag is daarom de aanleiding dit boek ook te gaan lezen.
BeantwoordenVerwijderenHester geeft aan dat de passages op haar niet realistisch overkomen. Ze vindt het bijna lachwekkend. Dat heeft mij nieuwsgierig gemaakt. Ik herken mij wel in haar visie op Blauwe Maandag.
Het boek gaat over een maatschappelijk probleem, dat je aan jongeren niet vroeg genoeg aan de kaak kunt stellen: alcoholisme. Maar zo’n zwaar onderwerp, waar je veel kanten mee op kunt, vraagt om veel diepgang en herkenning. Daarom is het lastig in het verhaal te komen. De zinnen zijn kort, waardoor je aanvankelijk denkt dat het een lastig te volgen, langdradig verhaal is.
Het is een makkelijk-lezen boek en dat uit zich in grote letters, veel regelwit en weinig diepgang. Het probleem wordt aan de kaak gesteld en hoewel het een exemplaar uit de Reality Reeks is, gebeurt er bijvoorbeeld weinig wilds in de verkering tussen de hoofdpersonen Jesse en Mara:
‘”Zal ik bij je in de tent komen slapen?”, vraagt Jesse.
Mara schrikt ervan.
Natuurlijk heeft ze daar wel aan gedacht, toen ze nog thuis was.
Samen met Jesse in haar tentje…
Maar nu het zover is…
“Ik ben doodmoe”, zegt ze.
“Alleen maar slapen?”, smeekt Jesse.
Maar Mara schudt haar hoofd.
“Er komen nog nachten genoeg”, belooft ze.’ [pagina 117]
Heel realistisch is het verhaal niet, dat zegt Hester ook: Mara roept rond hoe geweldig alles is met haar vriend. Net als in vrijwel alle jeugdboeken kom ik ook hier weer de strenge vader tegen:
‘”Als Mara of Marijn blijft zitten, gaan ze alle twee niet mee naar Terschelling. Dat moeten jullie goed begrijpen.”
Hij kijkt streng naar zijn zoon en dochter. Die schrikken even.’ [pagina 80]
Toch maakt de thematiek het geen lekker boek om te lezen. Het is duidelijk geschreven voor een doelgroep die moeite heeft met lezen. Ik zou dit zelfs mijn VWO-tweedeklassers niet voorleggen. Het is voor VMBO-kader leerlingen wel geschikt, omdat het een onderwerp behandelt dat iedereen aangaat op een manier die zij (zonder moeite) zouden moeten kunnen lezen.
Het taalgebruik is heel kort en bondig, heel feitelijk. What you read is what you get: je wordt, ook niet als kind, een wereld ingetrokken die je laat nadenken, of dat je geraakt wordt door bepaalde heftige emoties. Hij dronk een glas, deed een plas en alles bleef zoals het was: Blauwe Maandag.