Mindfuck

Alles wat er was is geschreven door Hanna Bervoets
recensie: Monique Rademaker

 

Toen ik de laatste bladzijde gelezen had en het boek dichtklapte ben ik even op de bank blijven hangen. Starend in het niets. Dit boek is nogal bizar. Ook het einde is dat. Het bizarre verhaal, de absurditeit,  maakt dat je het relatief makkelijk uit leest en het even bij je blijft.

 Je maakt in dit  boek van Hanna Bervoets kennis met de 28-jarige Merel. Samen met zeven anderen zit zij vast in een schoolgebouw. Merel is redacteur bij een tv-programma. Op een zondag worden er voor dat programma opnames  gemaakt  over hoogbegaafde kinderen in een school. Een deskundige, een begaafd jongetje en zijn moeder hebben zich verzameld op de opnamelocatie. Net als Merel, haar collega en de presentator. Daarnaast is ook de schoonmaker van de school aanwezig. Cameravrouw Lotte speelt een kleine rol in het geheel maar hoort wel bij de 8 mensen die tijdens de knal bij elkaar zijn. Een knal want dat maakt dat de opnames nooit worden uitgezonden maar de mensen die bij elkaar in het schoolgebouw zitten tot elkaar veroordeeld zijn. Op het moment van de knal horen de personages namelijk dat ze ramen en deuren moeten sluiten, binnen moeten blijven  en moeten wachten tot verdere instructies volgen. Buiten is niets anders meet te zien dan mist. Lotte is de enige die heel kort na de mededeling toch vertrekt, verdwijnt in de mist. De rest blijft als makke schapen in het gebouw zitten. En dat leidt tot een psychologische roman.

De knal, waardoor het zevental tot elkaar veroordeeld raakt, vind ik direct het slechtste stuk van het boek en maakt voor mij dat ik bij tijd en wijle moeite heb om het boek helemaal te omarmen. Het blijft bij de knal en de mist. Nergens is er meer te vinden dan dit summiere gegeven. Je moet de indruk krijgen dat het einde van de wereld is begonnen. Maar  er is geen enkel deel in het boek waar je daar echt duidelijkheid over krijgt. Geen extra beschrijving, geen toevoeging en toch komt het voortdurend terug als gegeven. Dat maakt dat de rest van het verhaalook minder geloofwaardig wordt. Het doet afbreuk aan het boek dat verder de moeite waard is.

Zeven mensen bij elkaar  in het schoolgebouw en samen moeten ze alles delen. Beginnend bij het eten dat ze her en der in school vinden. Op een dieet van 10 pasta strikjes per dag kunnen de personages ongeveer 150 dagen vooruit. Tijdens die dagen worden ook de andere dingen minder zoals bijvoorbeeld stroom. Bovenal wordt het denkvermogen van de personages een stuk minder en dat merk je met name door de ogen van Merel. Zij vindt van haarzelf dat ze redelijk scherp blijft en dat anderen veranderen door de omstandigheden. Toch mag je er vanuit gaan dat haar visie ook wel wat gemankeerd is. Ze is verre van een betrouwbaar personage en dat lees je met name terug in dit soort passages.

Ik droomde dat ik droomde. En in die droom- die ik droomde dat ik droomde- zaten we met zijn allen om het vuur. Leo, Barry, Kaylem en ik: we staken er stokken in, alsof we het hengelspel speelden en de vlammen plastic visjes waren met magneetjes in hun kelen. Er was de geur van rook en dingen die blakeren: de geur van barbecue, de geur van vakanties in Italië met mijn moeder tot ik acht was en geen moeder meer had.

En ik droomde dat ik droomde dat ik dacht: Barry is er nog bij, hij zit nog en hij praat nog, dus dit moet een droom zijn. En nadat ik dat had gedacht, begon Leo te preken: God zegene deze maaltijd die in de hemel zijt, en toen hadden we beet en trokken op om te zien wat eraan hing.

En toen droomde ik dat ik wakker werd. En dat alles maar een droom was. En toen werd ik wakker. En bleek het meeste toch gewoon echt.

Juist dit soort gedachtes zetten je op het verkeerde been en wekken de spanning op. Want spannend is het boek wel. Onderdrukt spannend is beter. Niet alleen deze passages dragen daar toe bij maar ook de niet chronologische indeling van het boek. De dagen lopen dwars door elkaar. Lees je eerst een aantal hoofdstukken die gaan over dag twintig en verder, ineens zit je op dag 96 of dag 145 en moeiteloos springt Bervoets dan weer over naar de beginperiode, vlak na de knal. Het voortdurend springen in tijd is een mooi gegeven dat er voor zorgt dat je door blijft lezen. Om nog maar te zwijgen over verhaalelement dat na zo’n zestig bladzijdes opduikt. Merel vindt een leeg buisje antidepressiva. En dan rijst natuurlijk ogenblikkelijk de vraag: ‘van wie is dat lege buisje en loopt er een wandelende tijdbom door het schoolgebouw’.

Laat ik niet alles direct weg geven. Er gebeuren nog zoveel dingen die dit boek de moeite waard maken. Ook de beschrijvingen van Bervoets zijn dusdanig detaillistisch dat ze je af en toe aan het kokhalzen maken of op zijn minst kippenvel bezorgen. Passages zoals hieronder zijn geen uitzondering.

Die middag kwam er weer geschreeuw uit Kaspars lokaal. Vooral van Nathalie, al dachten we soms ook Joeri te horen. Het huilen werd steeds overstemd door andere geluiden: gekreun van Kaspar en de trillende poten van de lerarenrafel die vast krassen in het laminaat maakten.

’s Ochtends vonden we het broodmes in de keukengootsteen. Aan de kartels kleefde iets bruinigs; het leek ketjap maar wij wisten beter.

Deze passage is te lezen op het moment dat het jongetje van 8, Joeri, van de trap is gevallen en iets gebroken lijkt te hebben. Zijn moeder Nathalie en de deskundige Kaspar gaan Joeri van de pijn af helpen.

En ondanks de slecht uitgewerkte knal kan ik dit boek aanbevelen. Zowel aan adolescenten als aan volwassenen. Verwacht geen hoogdravende literatuur maar laat je meevoeren door de spanning en de absurditeit in dit boek.